Autor Wątek: Derywacja od odmienionych form  (Przeczytany 4877 razy)

Offline Toivo

Derywacja od odmienionych form
« dnia: Grudzień 03, 2013, 22:07:29 »
Z racji mojej magisterki zajmuję się morfologią i m. in. rozróżnieniem między fleksją a derywacją. Derywacja zazwyczaj operuje na rdzeniach słów, jeszcze nie dotkniętych fleksją (ta zasada nosi nazwę Generalizacji Greenberga). Jednak można sobie wyobrazić przypadek - i na pewno to występuje w natlangach - kiedy nowy leksem jest derywowany od konkretnej formy fleksyjnej. Takie derywacje są rzadkie i mogą wykazywać ciekawe przesunięcia znaczeniowe, dlatego proponuję w tym temacie chwalić się przykładami ze swoich conlangów.

W wigierskim na razie jest jedno takie słowo: voljèta "chcieć", które powstało z vólje "bądź" (tr. rozk. od "być") przez dołączenie sufiksu kauzatywnego -ta, co utworzyło coś w stylu "bądziać" = "mówić/myśleć "bądź"" = "chcieć".
 

Offline Hapana Mtu

Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #1 dnia: Grudzień 03, 2013, 23:13:14 »
Węgierski ma przymiotniki tworzone od odmienionych rzeczowników:
nap - dzień, słońce
nappal - dniem, za dnia, słońcem
nappali - dzienny, taki na dzień

Inna rzecz, że węgierskie przypadki pochodzą od poimków, zaś węgierskie poimki standardowo poddają się podobnej procedurze:
fa - drzewo
fa alatt - pod drzewem
fa alatti - będący pod drzewem, poddrzewny

Edit:
Jest jeszcze czasownik éljenezik 'wiwatować' utworzony od éljen 'niech żyje'.
« Ostatnia zmiana: Grudzień 03, 2013, 23:19:26 wysłana przez Hapana Mtu »
º 'ʔ(1)|z(0) + -(y(2))| = º 'ʔ(1)|z(2)|
 

Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #2 dnia: Grudzień 03, 2013, 23:33:43 »
Jednak można sobie wyobrazić przypadek - i na pewno to występuje w natlangach - kiedy nowy leksem jest derywowany od konkretnej formy fleksyjnej.

W dawnej polszczyźnie był to rutynowy sposób tworzenia przysłówków - derywacja paradygmatyczna od B. lp. - czysto, gorzko, jasno - albo Msc. lp. - dobrze, źle, szczerze. Teraz związek się zatarł, bo krótkie formy przymiotników praktycznie wyszły z użycia. Synchronicznie derywatem od formy przypadka zależnego przymiotnika będzie np. milczkiem. Podejrzewam, że większość przykładów tego zjawiska w polszczyźnie to będą derywaty paradygmatyczne.
Z innych rzeczy przychodzi mi do głowy wańkowiczyzm "chciejstwo" od 2 os. lp. trybu rozkazującego.
Ogólnie bardzo ciekawy temat, też jestem ciekaw kolejnych przykładów :)
 

Offline Widsið

Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #3 dnia: Grudzień 03, 2013, 23:52:51 »
Niedasizm z polszczyzny by tu w sumie jeszcze pasował, jako ładna derywacja od całego zdania ;)
 

Offline Feles

Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #4 dnia: Grudzień 03, 2013, 23:57:08 »
Jest jeszcze czasownik éljenezik 'wiwatować' utworzony od éljen 'niech żyje'.
Co ciekawe, "wiwatować" też podobnie utworzone, tylko że międzyjęzykowo.

anarchokomunizm jedyną drogą do zbawienia ludzkości
 

Offline Ghoster

Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #5 dnia: Grudzień 04, 2013, 00:12:05 »
"Tentegować" od dwóch zaimków określonych, z czego jeden jest odmieniony.
 

Offline Wedyowisz

Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #6 dnia: Grudzień 04, 2013, 15:47:59 »
tumiwisizm, przydasie, widzimisię

nie wiem, rzeczy typu liczykrupa się dla OP liczą?
« Ostatnia zmiana: Grudzień 04, 2013, 15:50:51 wysłana przez Gubiert »
стань — обернися, глянь — задивися
 

Offline Toivo

Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #7 dnia: Grudzień 04, 2013, 19:00:18 »
Hmm widzę tu głównie bardzo potoczne przykłady, w tym wiele zleksykalizowanych fraz. Mi chodziło raczej o coś takiego, jak HM podał dla węgierskiego.
 

Offline Wedyowisz

Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #8 dnia: Grudzień 04, 2013, 19:45:58 »
No polski jest raczej restrykcyjny jeśli chodzi o dopuszczalną strukturę głoskową tematu oraz ogólnie łączenie morfemów. A gdy ta restrykcyjność zostaje zarzucona (jak w przypadku zapożyczeń typu statua, kakao), pojawiają się kłopoty.

Swoją drogą, wydaje mi się, że w węgierskim nie znając rdzeni trudniej jest odgadnąć miejsca spojenia w złożeniach niż uczynić to samo w jednym z języków indoeuropejskich.
стань — обернися, глянь — задивися
 

Offline Serpentinius

  • Nudokrążca
  • Wiadomości: 107
Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #9 dnia: Grudzień 08, 2013, 15:19:21 »
Czy esperanckie scipovi podlega pod ten temat?

scipovi = sci(i) wiedzieć + pov(i) móc = umieć
 

Offline Feles

Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #10 dnia: Grudzień 08, 2013, 15:30:16 »
Raczej nie, bo w esperancie sci- to sam temat, bez końcówki. Podobnie pov-, a -i to końcówka odmiany.

anarchokomunizm jedyną drogą do zbawienia ludzkości
 

Offline Борівой

  • Форумовъйь Гноітель Фраеровъ
  • Administrator
  • Wiadomości: 3 120
  • Thanked: 19 times
  • Konlangi: Szybski, truski, brocki
Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #11 dnia: Grudzień 14, 2013, 17:42:38 »
Przysłówki w romańskich, końcówka -mente to ablatyw od mēns - umysł.
 

Offline Widsið

Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #12 dnia: Grudzień 14, 2013, 19:49:38 »
To w sumie nie do końca dobry przykład. Konstrukcja była obecna już w łacinie, z tym że pisana oddzielnie, stąd też wymaganie rodzaju żeńskiego (mēns jest żeńskie). Analizowałbym to, przynajmniej w najstarszych przysłówkach, raczej jako przykład kompozycji. Synchronicznie na to patrząc w sumie nadal nie, bo żaden język romański nie zachował stricte deklinacji rzeczownika, więc trudno tu mówić o odmienionych formach.
 

Offline Борівой

  • Форумовъйь Гноітель Фраеровъ
  • Administrator
  • Wiadomości: 3 120
  • Thanked: 19 times
  • Konlangi: Szybski, truski, brocki
Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #13 dnia: Grudzień 14, 2013, 20:43:36 »
Nie rozumiem tej pokrętnej argumentacji, mente zdecydowanie nie jest formą podstawową, tylko odmienioną, która później uzyskała odrębny byt - jako sufiks, a o to chyba chodzi w tym temacie.

I jeszcze jeden przykład - skurwysyn.
 

Offline Noqa

Odp: Derywacja od odmienionych form
« Odpowiedź #14 dnia: Grudzień 14, 2013, 20:50:14 »
Ale to chyba zleksykalizowana fraza? Taka sama jak zmartwychwstał.
At him he yelled and yelped, tackling with taunting and dauntings; he tied and tacked him tightly and tautly, and killed him and quelled him and quenched him.