Cytat: dziablonk w Maj 05, 2025, 17:10:47skąd knocić w sensie 'psuć, partaczyć'?

Bańkowski podaje tylko, że od "knot" w "znaczeniu specjalnym". I że to dosyć nowe słowo, przynajmniej w języku literackim, podaje dopiero 1902 jako pierwsze znane mu użycie.


Może zachował się gdzieś "knot" w znaczeniu bliższym germańskiemu, i knocić to "zepsuć plątając w jakiś guzek czy supełek". Może krawieckie?

Franciszek Sławski podaje II połowę XIX wieku. Pisze na końcu też:

CytatNiem. denominatywne knoten oznacza 'zawiązać na węzeł, zrobić supełek', por. też cz. przestarz. i dial. knotit se 'wikłać się, plątać się (o włosach)'.

Zauważyłem podobieństwo między smażyć 'piec na ogniu' a smagać / smagnąć 'uderzać (biczem)'. Trochę jak prażyć : pragnąć. Zastanawiam się tylko, co było podstawą tego powiązania.   

Czy udar pochodzi od uderzyć, a może na odwrót? Czy łączą się z czasownikiem (u)drzeć i wyrażeniem iść na udry (z kimś)?

 Skąd się wzięła pogardliwa końcówka -ol w potocznych wyrazach typu psychol,  kibol, robol,  łysol itd.? 

 "Udar" to zdaje się rusycyzm, co widać choćby po tym, że ma 2, może 3 dość techiczne, wąskie znaczenia, gdy w rosyjskim to po prostu "cios, uderzenie" a także ma wiele innych znaczeń.

W rosyjskim pochodzi od уда́рить, więc samogłoska się zgadza, i tak jest to spokrewnione z "derti", ale zachowało się głównie we wschodniosłowiańskich.

Hm... skoro udar to rusycyzm, to może i udErzyć wtórnie odmienione (stpol. udArzyć?) według tego ros. уда́рить?

Uderzyć jest zdaje się z *udъriti, tak jak czeskie udeřit, czy serbsko chorwackie udriti.

Tylko, że trochę to niemożliwe... to znaczy, gdyby pochodziło wprost z udъriti, to jer powinien zaniknąć jak to jest w słowackim udrieť 'uderzyć' (co właśnie skojarzyło mi się z pol. udrzeć). Z drugiej strony na HJP   podają to chorwackie udriti jako przestarzałą (zast.) wersję udariti.
1. Może to ros. уда́р z południowosłowiańskich (por. chorw. udar, udarac), gdzie ъ,  ь > a?
2. W czeskim z kolei istnieje úder (ъ, ь > e), który może dał podstawę dla udeřit, a stąd nasze uderzyć?

Czy ja wiem, czy to niemożliwe?

W niektórych tak zbudowanych słowach jer akurat się wokalizował w pełni.

Żeby wymienić dzierżyć, ( z dьržati/dьržeti), dzierzgnąć/dziergać, pierdzieć z pьrděti itd.

Jak się wydaje jeśli po jerze było "r" to chyba jest to wręcz reguła.

Stąd chyba te dyskusje nad tym, czy odtwarzać to z jerem czy jakimsś r sylabotwórczym, Boryś podaje tam r̥ ale większość językoznawców chyba już jery.

Cytat: SchwarzVogel w Maj 20, 2025, 21:44:48Stąd chyba te dyskusje nad tym, czy odtwarzać to z jerem czy jakimś r sylabotwórczym, Boryś podaje tam r̥ ale większość językoznawców chyba już jery.

A to na pewno będzie przykład jakichś otmiennych zapatrywań na pierwotną postać? Bo ja (jako przeglądacz słowników) otnoszę wrażenie, że po prostu mało kto używa otdzielnych znaków do zapisu tych zgłoskotwórczych r i l, że używają do ich zapisu półsamogłosek. Czy to aby nie jest jakaś nowinka, która jeszcze się nie przyjęła albo jest otrzucana?

Mnie mocno dziwi przyjęcie się tylko w Polsce wyrazu ,,alfons" w swoim znaczeniu z powodu komedii Dumasa, która nie należy do jego najbardziej znanych dzieł i której chyba nikt z żyjących Polaków nie umie streścić.

 W duńskim też jest.

Komedia nie jest znana dzisiaj, w późnym XIX wieku może była?  Być może jesli ludzie już chodzili zobaczyć jakś sztukę, to właśnie komedię, trochę porechotać i spodobał im się ten "Alfons". Rzecz do zbadania.

Niemcy wzięli go z paryskiego argotu. W Wiedniu mówią Äufons.

Czemu ł w płot, ale l w oplot, przeplot, splot?