Język karpacki

Język karpacki esouc slaiesk
Utworzenie:	CivilixXXX w 2023
Cel utworzenia:	Na potrzeby projektu osobistego;
Sposoby zapisu:	Łaciński
Typologia:	Analityczny, z elementami fleksji Mianownikowo - biernikowy SVO
Klasyfikacja:	w świecie: Języki indo-europejskie Języki makro-bałtyjskie Języki ibero-karpackie Język karpacki de facto: Języki indo-europejskie Języki bałto-słowiańskie Języki słowiańskie Język karpacki
Lista conlangów

Zobacz też słownik tego języka.

Język karpacki, także język slajski (kar. esouk slaiesk) to język sztuczny utworzony przez Cywila w 2023, opublikowany w 2024. Jest on bardzo nietypowym językiem słowiańskim, którego historia i gramatyka są silnie inspirowane językiem rumuńskim. Z racji tego, że w uniwersum nie istnieją języki słowiańskie w znanej z rzeczywistości formie, język karpacki jest zaliczany do rodziny języków iberyjsko-karpackich. Jest on używany przez około 5-6 milionów osób, przede wszystkim w Karpatach Zachodnich oraz wschodnim Siedmiogrodzie. Jest także językiem urzędowym Republiki Karpackiej.

Język karpacki przez znaczną część jego historii znajdował się pod wpływem języków ościennych, m.in. greckiego, niemieckiego i turkijskich (które w uniwersum są dość powszechnie używane na Bałkanach). Widoczne to jest zwłaszcza w słownictwie, którego znaczna część (według niektórych nawet około połowy) pochodzi z tych języków. Mniejszy, aczkolwiek także znaczący wpływ miały łacina, albański (w uniwersum określany jako iliryjski), oraz angielski.

Fonologia

Samogłoski

	Przednie	Centralne	Tylne
Wysokie	i	ə ~ ɨ	u
Średnie	e		o
Niskie		a

Wymowa fonemu /ə ~ ɨ/ jest dość swobodna, jednak najczęściej jest to [ɨ], gdy znajduje się pod akcentem (w tym pobocznym), a [ə] w pozycji nieakcentowanej. Ponadto, /a/ i /e/ są zwykle redukowane do [ə], jeżeli znajdują się w sylabie po akcentowanej, a nie pada na nie akcent poboczny. Redukcja nieakcentowanego /o/ do [ə] jest cechą języka potocznego, w dialektach zdarza się także redukcja /o/ do [u].

Spółgłoski

		Wargowe	Zębowe	Twardopodniebienne	Miękkopodniebienne	Krtaniowe
Nosowe		m	n
Zwarte	bezdźwięczne	p	t		k
	dźwięczne	b	d		g
Afrykaty			ts	tʃ
Szczelinowe	bezdźwięczne	f	s	ʃ	x	h
	dźwięczne	v	z	ʒ
Półotwarte		w	l	j
Drżące			r

Zarówno /x/, jak i /h/ są ograniczone do zapożyczeń, z tym, że /x/ występuje często w starych, zasymilowanych zapożyczeniach, a także onomatopejach, podczas gdy /h/ występuje tylko w najnowszej warstwie zapożyczeń, a w potocznej lub gwarowej wymowie często zlewa się z /x/.

Akcent

Akcent w języku karpackim jest ruchomy, wariacje w akcencie mogą zarówno zmieniać znaczenie słów, jak i wpływać na ich formę gramatyczną. Położenie akcentu nie jest oznaczane ortograficznie i musi być zapamiętywane. Zazwyczaj akcent pada na jedną z trzech ostatnich sylab.

Gramatyka

Rzeczownik

Karpackie rzeczowniki, podobnie jak w językach iberyjskich, mogą występować w dwóch rodzajach: męskim i żeńskim. Rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone są spółgłoską, rzadko samogłoską -ou, są to zwykle zapożyczenia. Słowa rodzaju żeńskiego mają zaś końcówkę -a, rzadziej -ou lub spółgłoskę.

W przeciwieństwie do nieodmiennych rzeczowników iberyjskich, rzeczowiki w języku karpackim są odmienne przez przypadki, liczby i określoność. Obecne są dwa przypadki - absolutyw i zależny; dwie liczby - pojedyńcza i mnoga; oraz dwa stany określoności - nieokreślony i określony, co daje łącznie 8 form każdego rzeczownika, które mogą być synkretyczne, to jest dwie różne formy mają identyczne brzmienie i zapis.

Odmiana rzeczownika

Rodzaj męski

Temat twardy	nieokreślony		określony
	l. poj	l. mn.	l. poj	l. mn.
Absolutyw	-∅/-ou	-i	-oui	-oui
P. zależny	-ou	-i	-ouia	-ouiou

Temat miękki	nieokreślony		określony
	l. poj	l. mn.	l. poj	l. mn.
Absolutyw	-∅	-e*	-i*	-i*
P. zależny	-i	-ai*	-ïa	-ïou

Temat rozszerzony	nieokreślony		określony
	l. poj	l. mn.	l. poj	l. mn.
Absolutyw	-∅	-ai	-oui	-oui
P. zależny	-ou	-au	-ouia	-ouiou

Gwiazdka oznacza, że ostatnia spółgłoska ulega przemianom: t > ts; k > tsh; P > iP (gdzie P to spółgłoska wargowa); n l > i (w tym -un > -ai). Nie dotyczy to sytuacji, gdy ostatnia samogłoska to "a" ruchome.

Jeżeli rzeczownik rodzaju męskiego kończy się na -ou, to w formach innych niż nieokreślony absolutyw l. poj. zachowuje się on tak, jakby -ou było nieobecne.

Może występować tzw. "a" ruchome, które pochodzi z rozbicia niewygodnej w wymowie wygłosowej zbitki. Po dodaniu końcówki pojawia się samogłoska, która rozdziela zbitkę pomiędzy dwie sylaby, przez co epentyczna samogłoska staje się niepotrzebna i zanika.

Niektóre formy, mimo identycznego zapisu ortograficznego, różnią się położeniem akcentu. Dotyczy to nieokreślonej liczby mnogiej w temacie twardym (akcent pada na przedostatnią sylabę w absolutywie, ale na ostatnią w przypadku zależnym) oraz określonych form absolutywu zarówno w twardym, jak i miękkim temacie (akcent pada na przedostatnią sylabę w liczbie pojedyńczej, ale na ostatnią w mnogiej).

Rodzaj żeński

Temat twardy	nieokreślony		określony
	l. poj	l. mn.	l. poj	l. mn.
Absolutyw	-a	-ou	-aia	-oui
P. zależny	-ou	-ou	-oui	-oui

Temat miękki	nieokreślony		określony
	l. poj	l. mn.	l. poj	l. mn.
Absolutyw	-a	-e	-aia	-ei
P. zależny	-e	-e	-ei	-ei

Temat spółgłoskowy	nieokreślony		określony
	l. poj	l. mn.	l. poj	l. mn.
Absolutyw	-∅	-i	-a*	-e*
P. zależny	-i	-i	-e*	-e*

Ou-temat	nieokreślony		określony
	l. poj	l. mn.	l. poj	l. mn.
Absolutyw	-ou	-oui	-ouia	-ouie
P. zależny	-oui	-i	-e	-e

Gwiazdka oznacza, że ostatnia spółgłoska ulega przemianom: t > ts; k > tsh; P > iP (gdzie P to spółgłoska wargowa); n l > i (w tym -un > -ai)

Przymiotnik

Przymiotnik w języku karpackim odmienia się przez rodzaje i liczby. Jego forma nie ulega zmianie w zależności od syntaktycznej funkcji opisywanego rzeczownika, a także jego określoności. Końcówki wszystkich przymiotników są takie same, jak nieokreślonego absolutywu w twardotematowej odmianie dla obojga rodzajów, jak przedstawia tabela:

	l. poj	l.mn
r. m	-∅	-i
r. ż	-a	-ou

Stopniowanie

W języku karpackim przymiotniki stopniuje się opisowo, dodając słowa określające przed przymiotnikiem. Stopień wyższy tworzy słowo bai, a najwyższy tatum bai. Ponadto, stopień niższy (tj. "mniej X") można utworzyć poprzez słowo bai pazat.

Czasownik

Karpackie czasowniki odmieniają się przez czasy, osoby i liczby. Ponadto, istnieje forma trybu rozkazującego dla drugiej osoby. Istnieją 4 główne klasy czasownika: klasa I (końcowka bezokolicznika -a), klasa II (końcowka bezokolicznika -e), klasa III (końcowka bezokolicznika -i) i klasa IV (końcowka bezokolicznika -∅).

Odmiana czasownika

Klasa I

Cz. teraźniejszy			Cz. przeszły
	l. poj	l. mn		l. poj	l. mn
1. os	-a	-um	1. os	-au	-aum
2. os	-ash	-ate	2. os	-ai	-aite
3. os	-a	-ou	3. os	-ai	-au
T. rozkazujący			Bezokolicznik	Imiesłów	Rzeczownik
2. os	-i	-ite	da -a	-at	-ati

Klasa II

Wszyskie końcówki czasowników klasy II, nie wliczając bezokolicznika, imiesłowu i rzeczownika odczasownikowego wywołują następujące przemiany ostatniej spółgłoski: t > ts; k > tsh; P > iP (gdzie P to spółgłoska wargowa); n l > i (w tym -un > -ai)

Cz. teraźniejszy			Cz. przeszły
	l. poj	l. mn		l. poj	l. mn
1. os	-a	-um	1. os	-au	-aum
2. os	-esh	-ate	2. os	-ai	-aite
3. os	-e	-ou	3. os	-ai	-au
T. rozkazujący			Bezokolicznik	Imiesłów	Rzeczownik
2. os	-i	-ite	da -e	-et	-eti