Słownik:Język hatyjski

Przeczytaj też artykuł o tym języku.

Słownik języka hatyjskiego.

Roboczo prowadzony jest on w arkuszu kalkulcyjnym. — LINK DO ARKUSZA UDOSTEPNIONEGO W ONEDRIVE

Objaśnienia

nr. — odmiana nieregularna

oż. — rodzaj ozywiony

nieoż. — rodzaj nieożywiony

° — aspekt dokonany czasowników

p. — klasa produktywna

ż. — klasa -żu

1a. — klasa 1-á

2a. — klasa 2-á

Rzeczowniki zakończone na -e bądź -ə są nieosobowe jeśli nie napisano inaczej

Rzeczowniki zakończone na -ah są osobowe jeśli nie napisano inaczej

Odmiany nieregularne

Rzeczowniki

król — qháh	L.poj.	L.mn.	L.pd.	L.zb.
Absolutyw	qháh	qhóg	qhúl	qhôkṡ
Ergatyw	qhát	qhógat	qhúlat	qhógátṡ
Dopełniacz	qhác	qhógoc	qhúloc	qhógótṡ
Celownik	qərbold	qhóbbold	qhûbold	qhóbbólṡ
Inessyw	qhŷs	qhógís	qhúlýs	qhógîṡ
Allatyw	qərter	qhótter	qhûter	qhóttérṡ
Ablatyw	qhás	qhóas	qhúllas	qhóáṡ
Wołacz	qháh	qhóg	qhúl	qhôkṡ

ręka — luđe	L.poj.	L.mn.	L.pd.	L.zb.
Absolutyw	luđe	luđég	luđél	luđêkṡ
Ergatyw	luđit	ludogit	ludəlyt	ludogítṡ
Dopełniacz	luđec	ludogec	ludələc	ludogétṡ
Celownik	lubbeld	ludəbbeld	ludə́beld	ludəbbélṡ
Inessyw	ludús	ludogús	ludəlús	ludogûṡ
Allatyw	luććir	ludəććir	ludə́ćir	ludəććírṡ
Ablatyw	luddys	ludoys	ludəllys	ludoýṡ
Wołacz	luđé	luđég	luđél	luđêkṡ

Rzeczwoniki

Polski	Uwagi	Hatyjski
Ajniad		Jeńátah
Bism		Bismókṡ
Bismijczyk		Bismah
bitwa		qhəve
bizon, żubr		k'ovangah
bochenek chleba		brámbe
bohater		urmah
bóg nieba		Ṡýptah
bóg śmierci		Śćibdah
bóg ziemi		Đibdah
bóg/Bóg/bóstwo		rogah/Rogah
brat		k'ítah
chleb	(niepoliczalne)	brámbekri
chwała, władza	władza w znaczeniu (pod chwałą — pod władzą)	qharlə
czas		rûnkri
człowieczeństwo		tesahkri
człowiek		tesah
darmina, menhir		qaqhóme
dom, budynek		nahbe
dom, mieszkanie, miejsce do życia		rahúśe
droga, szlak		tpete
dzieło bohaterskie		urme
dzień		ḥáde
epoka, czasy		rúne
grobowiec, grób		qhómduqə
gromowładny gwardzista	w mitologii bismijskiej jedna z istot zajmujących się miotaniem piorunów. straży przybocznej Szyptacha	k'ármlah
Hatti		Ḥatthyə
Imperium Ajniadów / Ajniadestra		Jeńátogótṡ
język (mowa)		tuḥə
język (narząd)		t'ób
kamień		qhóme
Kitra		Śirráśmah
Kitrzanin		Śurróśah
koło		ḥáżə
koniec		phute
kraj		nahre
król	rzeczownik nieregularny	qháh
księżyc		ḥreṡə
lud, naród		nahrókṡ
matka	zdrobnienie: memah	messah
miejsce		ḥýpe
możny, magnat	zapożyczenie z ajniadzkiego yihhân. stare zapożyczenie, w epoce Łudźrogockiej ma wydźwięk negatywny	żyhhən, żyhhah
niebo, niebiosa		ṡýpte
noc		'úqə
obczyzna	zapożyczenie z ajniadzkiego neyi	neżyə
ogień		ḥúə
ojciec	zdrobnienie: qəqah	qəssah
ojczyzna		qəsnuə
pakt		ḥraqṡme
piec		brámbime
piekarz		brámblah
pięść		p'ise
piorun		k'árme
pole (uprawne)	zapożyczenie z kitrzańskiego yutšōm	'utśóme, 'ućśóme, 'ućhóme
porządek, ład	zapożyczenie z ajniadzkiego vurhornu	vurhorne
produkt		ṡónlake
ręka		luđe
rękawiczka		ludəloc
rok		ḥýżə
ryba		k'ejṡe
rybak		k'ejṡlah
siła		k'ore
siostra		senah
słońce		qhəkre
śmierć		śćibde
świat, ziemia		đibde
świątynia		‘ophuśe
twórca, wykonawca, rzemieślnik		ṡónlah
woda		ḥəhbe
woźnica		bórlah
wół		qlərah
wóz		ṡpite
ziemia, gleba		nekhe
ziemia, kraj		nuə
złoto, złoty przedmiot	niepoliczalne, policzalne w znaczeniu 2	kṡə́lthe
życie		ýne

Przymiotniki

Polski	Uwagi	Hatyjski
możny, magnat	zapożyczenie z ajniadzkiego yihhân; stare zapożyczenie; w epoce Łudźrogockiej ma wydźwięk negatywny, lub „cierpki”	żyhhən
czarny		rúđah
czerwony		krúpah
dawny		ṡórah
nowy		k'énah
obcy		neżáḥsah
potężny, wielki		k'amájnah
prastary		k'asrah
sam	niezależnie od rodzaju	qa
silny		májnah
stary		asrah
stary		sepnah
zielony		đibarah
biały		ktah

Przysłówki

Polski	Uwagi	Hatyjski
bardzo, silnie	dosł. siła-ABL	k'orrys
dzisiaj		ḥđí
na końcu	dosł. w końcu	phutús
po raz pierwszy		qhə́s
wtedy		'óḥdus
zrozumiale	dosł. język-DAT	tuḥbeld

Czasowniki

Polski	Uwagi	Klasa	Hatyjski
biec	(nieregularna odmiana w zaiwązku z nbrż > mbż)	ż	lonżu, lombżu°
dawać		1a	kúlá, kúblá°
dzielić		1a	thatá, thatrá°
iść		1a	réngá, rémbrá°
jechać konno		ż	birżu
jechać na wozie		ż	ṡpitżu
jeść		ż	phożu
kochać		1a	ṡuvá
móc	nieregularny	ż	k'úżu
paktować		1a	ḥraqṡmá
palić się		2a	ḥúá, ḥúbrá°
płakać		1a	aṡúrá
płynąć łodzią		ż	ḥəgżu
podobać się	podobać się komuś DAT	p	luććiral
pokywać, znosić, sprowadzać do porządku/posłuszeństwa	używany do wyrażenia dyscyplinowania podwładnych, albo pokonania wroga, którego uważa się za walczącego bezprawnie,	p	bóral nek, báral nek°
prowadzić		p	bóral, báral°
próbować (na smak)		p	t'óbal, t'óbral°
ratować		ż	q'órżu
rosnąć (nieożywione)		2a	ṡəlná
rozglądać się		p	phostal, phastal°
rozpalić, podpalić		1a	ḥúá 'iṡ, ḥúbrá 'iṡ°
spać		1a	tralá
stać		2a	bólá, bôbrá°
strzelać		p	ṡkháral
ściskać, uciskać, przyciskać		ż	ganżu, gambżu°
tworzyć		ż	ṡónżu
uciekać	patrz: biec	ż	lonżu san, lombżu san°
umierać		1a	qoná, qombrá°
uspokajać		p	ḥoal, ḥomal°
ustanawiać		1a	bólá nek, bôbrá nek°
widzieć		1a	żýkhá
wrócić, powrócić		1a	réngá ḥóż, rémbrá ḥóż°
wznosić	używane w stronie biernej na kreślenie wschodzenia słońca	1a	qhoká, qhobra°
zabijać		p	gual, gumal°
żyć (ożywione)		1a	inná
żyć, mieszkać, zamieszkiwać		1a	rékhá

Przyimki

Polski	Uwagi	Hatyjski
dla		ṡən
pod		dâr
w dół, na ziemię		nek
w górę, do nieba		'íṡ
wokół		ḥáż
z powrotem		ḥóż

Liczebniki

Polski	Uwagi	Hatyjski
wiele	odmienne przez przypadki	żyqlə

Zaimki

Polski	Uwagi	Hatyjski
każdy, każde, wszystko, wszyscy, wszystkie...	odmienne przez przypadki. znaczenie zależne od rodzaju i liczby	’uvah, ’uve...
co (oż)	zaimek pytajny	sve
kto (oż)	zaimek pytajny	suh
oto (blisko)		phóst
oto (daleko)		phóźđab
swój/swoja/swoje		ḥə́–
tam		đab
tu, tutaj		nuq

Spójniki

Polski	Uwagi	Hatyjski
aby	używany z formą osobową czasownika	–ke
ale		–dru
bo		–gre
gdy		–ṡuq
i	do czasowników	–khe
i	do rzeczowników	–goz

Partykuły

Polski	Uwagi	Hatyjski
nie	przeczenie czasowników	–od
nie	pospolite przeczenie (przed słowem)	pte

Słowotwórstwo

Polski	Uwagi	Hatyjski
dzieło, wyrób, skutek		–lake
grupa, rodzaj, materiał, własność		–elth–
miejsce		–duqə
mieszkaniec		przymiotnik pochodzenia + –ah
ponad, wyższość niemal transcendentna		k'a–
porównanie (w imionach)		–s–
środek, medium		–ime
wartość, wartość abstrakcyjna, termin	odmienne według końcówek rodzajowych w postaci wrostka	–(ah/e)kri
wykonawca czynności		–lah

Frazy

Polski	Uwagi	Hatyjski
niech żyje (NOM)	życie-ALL (DAT)	Ýńćir (DAT)
(najbardziej) z wszystkich	(wszyscy/wszystko)-(ABL/GEN)	uve (odpowiedni rodzaj i liczba) (ABL lub GEN)
nagle, jak grom z jasnego nieba	piorun-ABL niebo-ABL	k'ármys ṡýptys