Język hiszpanosłowiański

język hiszpański idioma espannesco
Utworzenie:	CivilixXXX w 2022/2023
Cel utworzenia:	Na potrzeby projektu osobistego;
Sposoby zapisu:	Łaciński
Typologia:	Analityczny Mianownikowo - biernikowy SVO
Klasyfikacja:	w świecie: Języki indo-europejskie Języki makro-bałtyjskie Języki ibero-karpackie Języki iberyjskie Język hiszpański de facto: Języki indo-europejskie Języki bałto-słowiańskie Języki słowiańskie Język hiszpanosłowiański
Lista conlangów

Zobacz też słownik tego języka.

Język hiszpański (hiszs. idioma/isugo espannesco/castellano), także Język hiszpanosłowiański dla odróżnienia od rzeczywistego języka hiszpańskiego to język sztuczny utworzony przez Cywila na przełomie 2022 i 2023, opublikowany w 2024. Jest on bardzo nietypowym językiem słowiańskim, którego historia i gramatyka są silnie inspirowane językiem hiszpańskim. Z racji tego, że w uniwersum nie istnieją języki słowiańskie w znanej z rzeczywistości formie, język hiszpański jest zaliczany do rodziny języków iberyjsko-karpackich, a dokładniej do gałęzi iberyjskiej. Jest on używany przez około 2 miliony osób na Półwyspie Iberyskim, głównie na terenie Kastylii, oraz około 120 milionów osób na terenie Stanów Zjednoczonych Torango. Ponadto około 10 milionów osób używa go jako języka obcego. Wariant iberyjski (europejski) oraz torangijski (amerykański) różnią się od siebie dość znacząco. Ten artykuł, jeśli nie wspomniano inaczej, dotyczy wariantu torangijskiego.

Fonologia

Samogłoski

	Przednie	Centralne	Tylne
Wysokie	i		u
Średnie	e		o
Niskie		a

Nie zachodzi praktycznie redukcja samogłosek w sylabach nieakcentowanych. Jednakże w wygłosowych, nieakcentowanych sylabach /i/ oraz /u/ są ograniczone do niezasymilowanych, współczesnych zapożyczeń, co świadczy o historycznym zajściu redukcji w tej pozycji. Ponadto, warianty amerykańskie często wykazują zanik post- i pretonicznej samogłoski pomiędzy dwiema spółgłoskami bezdźwięcznymi.

Każdy z fonemów samogłoskowych wykazuje dość sporą wariację pod względem dokładnej wymowy: /i/ [i ~ ɪ], /e/ [e ~ ɛ], /a/ [a ~ ɑ], /o/ [o ~ ɔ], /u/ [u ~ ʊ]. Dokładne warunki jej zachodzenia są silnie zróżnicowane na poziomie dialektu, stylu, a nawet pojedynczych użytkowników. Nie mniej można określić pewne tendencje. W sylabach otwartych dominują [i e a o u], zaś w zamkniętych, a także w otoczeniu głoski [r] częstsze są [ɪ ɛ ɑ ɔ ʊ].

W języku hiszpańskim często występują dyftongi. Każda samogłoska może tworzyć dyftong z poprzedzającym lub następującym /w/ lub /j/, co daje łącznie 20 możliwych dyftongów.

Spółgłoski

		Wargowe	Zębowe	Twardopodniebienne	Miękkopodniebienne
Nosowe		m	n	ɲ
Zwarte		p	t	(tʃ)	k
Szczelinowe	bezdźwięczne	ɸ	θ ~ s	ʃ
	dźwięczne	β	ð		ɣ
Boczne			l	(ʎ)
Półotwarte		w		j
Drżące			r

Alofonia i dialektalne zróżnicowanie spółgłosek są o wiele bardziej złożone niż w przypadku samogłosek.

Dźwięczne szczelinowe /β ð ɣ/ są wymawiane jako zwarte [b d g] po sonorantach, z wyjątkiem półsamogłosek /j/ /w/.

/ʎ/ oraz /j/ zlały się w jeden fonem w wariancie torangijskim. Wariant iberyjski zachowuje różnicę pomiędzy nimi.

/j/ (a w Torango także /ʎ/) jest wymawiane jako [ʝ] w nagłosie absolutnym i pomiędzy samogłoskami.

W wariancie torangijskim /tʃ/ jest deafrykatyzowane, co skutkuje zlaniem się tego fonemu z /ʃ/.

Wariant torangijski i iberyjski cechuje także sposób rozróżnienia głosek [θ s ʃ]. W Torango /s/ i /ʃ/ są wymawiane odpowiednio jako [s ʃ], zgodnie z umowną transkrypcją fonemiczną. W Europie zaszły zaś przesunięcia [s] > [θ] oraz [ʃ] > [s]. Z tego powodu torangijskie [s] odpowiada europejskiemu [θ], a torangijskie [ʃ] europejskiemu [s].

/k g/ przed samogłoskami przednimi /i e/ oraz półsamogłoską /j/ są palatalizowane do [c ɟ].

/r/ jest wymawiane jako krótkie [ɾ], jeżeli jest elementem zbitki spółgłoskowej, a także w wygłosie sylaby.

Obstruenty w zbitkach spółgłoskowych asymilują się w dźwięczności do ostatniej spółgłoski w zbitce, niezależnie od tego, czy jest ona sonorantem czy innym obstruentem. Wyjątek stanowią /j/ oraz /w/, nie wywołujące udźwięcznienia poprzedzających obstruentów.

Po uwzględnieniu tych procesów i wariacji, jezyk hiszpański iberyjski ma 18 fonemów spółgłoskowych, a torangijski 16. Jeżeli półsamogłoski /j/ /w/ nie są wliczane do systemu spółgłoskowego, lecz uznane za część systemu wokalicznego, to liczba fonemów języka hiszpańskiego wynosi 16 dla wariantu iberyskiego i 14 dla wariantu torangijskiego.

Gramatyka

Rzeczownik

Rodzaj

Język hiszpański, tak jak wszystkie języki ibero-karpackie, ma dwa rodzaje gramatyczne: męski i żeński. Zależą one głównie od morfologicznej budowy słowa: rzeczowniki męskie zazwyczaj kończą się na -o, żeńskie zaś na -a. Końcówka -e oraz spółgłoskowa nie są specyficzne dla rodzaju. Ponadto, rzeczowniki opisujące ludzi zazwyczaj mają rodzaj zgodny z płcią niezależnie od budowy morfologicznej. Od rodzaju zależy dobór formy przymiotnika oraz przedimka określonego.

Liczba

Hiszpańskie rzeczowniki mają formę identyczną zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej. Jednakże w wielu przypadkach możliwe jest rozpoznanie liczby rzeczownika po towarzyszącym przedimku lub formie opisującego przymiotnika.

Przedimek

W języku hiszpańskim występuje tylko przedimek określony. Jego forma to e dla rodzaju męskiego, ya dla rodzaju żeńskiego oraz i dla liczby mnogiej. W przeciwieństwie do nieodmiennych przez przypadki rzeczowników, przedimek określony ma formy biernika, odpowiednio en, yan oraz in.

Podobnie jak w innych językach ibero-karpackich, brak jest przedimka nieokreślonego.

Przymiotnik

Przymiotniki w języku hiszpańskim odmieniają się przez rodzaj i liczbę. Podobnie jak w przypadku rzeczowników, dla rodzaju męskiego typowa jest końcówka -o, a dla żeńskiego -a. W liczbie mnogiej wszystkie przymiotniki przyjmują końcówkę -e, niezależnie od rodzaju. Przymiotniki zakończone na -e są nieodmienne.

Stopniowanie przymiotników jest opisowe. Stopień wyższy tworzy poprzedzające bente, a najwyższy nebente.

Zaimek

Zaimki osobowe

Zaimki osobowe są odmienne przez liczbę, rodzaj i przypadki. Ich odmianę przedstawia poniższa tabela. Zaimki trzeciej osoby są identyczne z przedimkami określonymi, choć w przeciwieństwie do nich mają formę dzierżawczą.

Mianownik				Biernik				F. dzierżawcza
		l. poj.	l. mn.			l. poj.	l. mn.			l. poj.	l. mn.
1. os.		aso	mueno	1. os.		men	nu	1. os.		me	nas
2. os.		tu	bueno	2. os.		ten	bu	2. os.		be	bas
3. os	r. m.	e	i	3. os	r. m.	en	in	3. os	r. m.	se
	r. ż	ya			r. ż	yan			r. ż
	formalny	bayamaste			formalny	bayamaste			formalny	ao bayamaste

Zaimek bueno i formy od niego pochodne jest używany tylko w hiszpańskim kastylijskim. W Torango niezależnie od formalności jako zaimek 2.os. l.poj. używana jest forma bayamaste. W Kastylii ma ona zastosowanie tylko przy wysokiej formalności wypowiedzi, zaś współcześnie zanika. Przy zastosowaniu formy bayamaste używane są czasowniki trzeciej osoby, nawet przy zwrocie bezpośrednio do adresata.

Zaimki wskazujące

Język hiszpański ma 2 stopnie zaimków wskazujących: bliski i daleki. Zaimki te są zależne od rodzaju. Ich formy to: dla stopnia bliskiego todo/tada, a dalekiego tando/tamada. W liczbie mnogiej mają one formy tide i tamid.

Zaimki pytajne

Najważniejsze zaimki pytajne w języku hiszpańskim są następujące:

• coda? - kto?
• cá? - kogo?
• zesa? - co?
• yago? - jak?
• aogando? - gdzie?
• cáoa? - kiedy?

Przysłówki

Forma przysłówków w języku hiszpańskim jest identyczna z rodzajem żeńskim przymiotnika. Stopniowanie odbywa się w sposób jednakowy.

Inne części mowy

Przyimek

Przyimki mają charakter przedimków. Najczęstsze z nich to:

• ao - od, z
• ata - do (w czasie)
• bes - bez
• cieso - przez
• da - do (w przestrzeni)
• meranco - w stronę
• nao - nad
• on - w
• pierdo - przed
• pra - dla, za
• pradibo - przeciw
• son - z

Spójnik

Najczęstsze spójniki to:

• esleno - ale, lecz
• i - i
• lobo - lub
• pratodo - więc, dlatego
• prazesa - bo, ponieważ, żeby

Składnia

Podstawowy szyk zdania to SVO, ale możliwe są też inne szyki zdania, zazwyczaj używane w poezji lub dla emfazy.