Przejdź do zawartości

Język ayu: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
← poprzednia edycja
Canis (dyskusja | edycje)
Biurokraci, Administratorzy interfejsu, Administratorzy
7494 edycje
WizualnieWikikod
 
(Nie pokazano 25 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
{{Tangia Intro}}
: Patrz też: [[Teksty w ayu]].
{{Język
{{Język
| kolor = antiquewhite
| kolor = white
| kolor2 = darkblue
| kolor2 = darkblue
| nazwa = Język ayu
| nazwa = Język ayu
| nazwa własna = [[Plik:Tangian cuneiform Word Ayu Wordstream.png|150px]]<br/>Αγιυ χοα, Αγιανεο
| nazwa własna = [[Plik:Tangian cuneiform Word Ayu Wordstream compact.png|250px]]<br/>{{Ayu|Αγιυ χοα, Αγιανεο}}
| państwa f = '''[[Kyon]]:''' [[Tangia]]<br/>'''[[Ahari]]:''' [[Kaeri S|Kaeri]]<br/>''inne''
| państwa f = '''[[Kyon]]:''' [[Tangia]]
| mówiący f = '''[[Kyon]]:''' ok. 35 - 45 mln ludzi,<br/>'''[[Ahari]]:''' ?
| mówiący f = '''[[Kyon]]:''' ok. 35 - 45 mln ludzi
| kraje = '''[[Kyon]]:''' [[Tangia]] i kolonie<br/>'''[[Ahari]]:''' [[Kaeri S|Kaeri]]<br/>''inne''
| kraje = '''[[Kyon]]:''' [[Tangia]] i kolonie
| twórca = [[Użytkownik:Canis|Canis]]
| twórca = [[Użytkownik:Canis|Canis]]
| rok = 2011
| rok = 2011
| wersja = 4.5
| wersja = 5.3
| alfabet = grecki, koptyjski, łacina
| alfabet = grecki, tangijskie pismo klinowe
| typologia = SVO
| typologia = SVO
| klasyfikacja = ''Ob. 17A''<hr/>Języki ayu<br/>- ayu
| klasyfikacja = ''Ob. 17A''<hr/>Języki ayu<br/>- ayu
| regulowany = [[Najwyższy Uniwersytet Tamarua]] ([[Kyon]])
| regulowany =  
| conlanger1 = ayu
| conlanger1 = ayu
| tekst jaki = [[Teksty w ayu|tłumaczenie piosenki Davy Jones]]
| tekst jaki = Czarny Dom
| tekst = ΙΛΟ·ΦΑΙΝΑ·ΝΕ·ΧΕ·ΡΑΛΑΝΓ! ΡΑΚΟ·ΚΟ’Ε,ΡΑΚΟ·ΝΥΑΝΑ. ΚΟΝΚΥ·ΝΕ·ΚΟΡΟ·ΡΑΚΑ·ΕΛ. ΝΙ·ΝΕ·ΡΑΚΑ·ΡΗΛ!
| tekst = Μα κιανυμα ῡ Ασσανγιρ πυλαλάον μο’ενα νημιλῠν, λοα φαυρανα ερι, αραλανγλανατο αρανγτο, αμυ μα λανα λάον τυανυα κϋα καχακα.  
}}
}}
{{słownik}}
{{słownik}}
{{sp}}'''Język ayu''' (nazwa języka zapisywana klasycznie greką: '''Αγιυ χοα''' /'ʔaɥy 'hoa/, pismem klinowym: [[Plik:Tangian cuneiform Word Ayu Wordstream compact.png|40px]], zdrobnienie od ''αγιανεο'' /'ʔajaneo "słowotok", "potok słów", ''wordstream'') - wielozadaniowy conlang [[Użytkownik:Canis|Canisa]] użyty do wielu projektów, najbardziej znany ze znacznego wykorzystania w projekcie [[Kyon]], gdzie jest językiem państwowym [[Tangia|Tangii]], oraz [[Ahari (projekt)|Ahari]], gdzie jest używany przez cywilizację zatoki Okki, w szczególności [[Kaeri P|Kaeri]]. Był także wykorzystywany w bardziej prywatnych i mniej udanych projektach, takich jak Mavi (gdzie był znany jako '''język muri''') czy [[Aoma]], gdzie był językiem państwa [[Nirane]].
'''Język Ayu''' ({{Ayu|«Αγιανεο χοά»|100}} ''‹Ayaneo hoá›'' {{IPA|/'ʔaj.janeo ho'aʔ/}}, dosłownie "Język Potoku Słów" lub "Strumień Słów"<ref>Ang. "Wordstream".</ref> lub {{Ayu|Αγιυ χοά|100}} ''‹Ayu hoá›'' {{IPA|/ma 'ʔaɥ.ɥy ho'aʔ/}}, pismem klinowym: [[Plik:Tangian cuneiform Word Ayu Wordstream compact.png|70px]]) - [[Conlanger:Języki|język sztuczny]] projektowany przez [[Użytkownik:Canis|Canisa]] od roku [[2010]]/[[2011]]; projekt wielozadaniowy i używany różnych celów, od osobistych notatek, przez powieści, do wielkich projektów [[Conlanger:Światy|fantastycznych światów]]. Najbardziej znany jako język państwa [[Tangia (złoty wiek)|Tangia]] w ramach dużego projektu [[PFJ]] o nazwie [[Kyon]]. Jest to język tworzony a priori, czyli nie pochodzi i nie jest tworzony na podstawie języków naturalnych.


Język został zaproponowany w 2010 roku jako obiekt językowy numer 17 i pierwszy szkic powstał w 2011 roku. Ideą za językiem było zaprojektowanie języka ładnego, ale prostego, w opozycji do bardzo skomplikowanego [[język ahtialański|języka ahtialańskiego]]. Pod pierwotną morfofonologię za inspirację posłużyły języki polinezyjskie (np. hawajski) oraz budowa niektórych charakterystycznych słów greckich, ale potem język ewoluował swoją drogą.
=Regulacja i insygnia=
Język jest regulowany dwoma dokumentami: almanachem i słownikiem. Są one napisane w języku angielskim. Niniejsza Wiki nie prowadzi opisu językowego ayu w tym artykule; zamiast tego, archiwizuje oba dokumenty regulacyjne i są one udostępnione publicznie.


Do roku 2016 prawie się nie rozwijał, a potem następowało to powoli. Ten okres wytycza wersję 1 języka. Dopiero luty 2020 przyniósł eksplozję twórczości związanej z opisami [[Tangia|Tangii]] i wraz z tym przebudowę języka, co dało wersję 2. Maj 2020 przyniósł prace nad [[Ahari]] i pierwsze w dziesięcioletniej historii języka skupienie nad samym językiem, w tym [[teksty w ayu]], m.in. tłumaczenie fanowskich słów "Davy Jones" stworzonej przez youtubera pod melodię z filmu "Piraci z Karaibów". To rozbudowało język do wersji 3. Z każdą wersją, język zmierzał coraz bardziej w kierunku aglutynacji.
=Almanach=
{{Główny artykuł|Plik:Ayu Language Almanac 6.pdf}}
Starsza wersja:
{{Główny artykuł|Plik:Ayu Language Almanac 5.3.pdf}}


Ayu nie jest jednolitym językiem, choć teraz istnieje jego standard, w odróżnieniu od przeszłości. Ayu w ścisłym sensie jest kontinuum dialektalnym, z którego najważniejsze języki to ayu i [[Język mahan|mahan]] (tzw. 17B), wszystko co pomiędzy nimi, i większe odstępstwa. Niniejszy artykuł opisuje standard, o ile nie podano inaczej.
=Słownik=
{{Główny artykuł|Plik:Ayu Language Dictionary 5.4.1.pdf}}
W wersji Ayu 6.0, oddzielnego słownika nie ma, został wbudowany w almanach.


Ten standard, z językoznawczej perspektywy, to fonetycznie ubogi język o mieszanym układzie morfosyntaktycznym i morfologii z narastającymi cechami aglutynacyjnymi. Jest to język ściśle aprioryczny.
==Wersje, zadania, projekty==
Obecna wersja to 6.0. Unifikuje ona almanach i słownik.


=Historia języka=
=Historia=
Ayu niewiele się zmienił od 2011 roku. Zmiana, jaka zaszła do końca 2013 roku, to ustabilizowanie się akcentu na początkowej sylabie (z wieloma wyjątkami), co wymazało znak akcentu znad większości słów. Akut stosowany jest tam, gdzie jest potrzebne rozróżnienie (έον - εόν, άυρα - αυρά) i w zapożyczeniach, jeśli jest to uznane za przydatne. To zakończyło pierwszą falę inspiracji twórczej ayu, który był wykorzystywany do różnych conworldów. W 2017 roku powstał [[Kyon]] i również do niego użyto ayu jako języka nowego kraju, [[Tangia|Tangii]], ale ta pierwsza fala inspiracji światotwórczej nie przełożyła się na rozwój języka. Ten dopiero nastąpił podczas drugiej fali inspiracji światotwórczej w lutym 2020 roku, gdy powstała ogromna liczba tekstu i danych na temat Tangii, a wraz z potrzebami, rozwinął się język. Dopiero wtedy różnice między pierwotną wersją z 2011 i 2013, a wersją z 2020 roku, zaczęły być zauważalne. W maju 2020 pierwszy raz skupiono większą uwagę na język, co dało jego wersję trzecią. Czerwiec 2020 zaowocował dalszymi zmianami, wprowadzając ograniczoną ergatywność i abugidę w postaci pisma klinowego.
Język został wspomniany w 2010 roku jako obiekt językowy numer 17 i pierwszy szkic powstał w 2011 roku. Ideą za językiem było zaprojektowanie języka ładnego, ale prostego, w opozycji do przekomplikowanego [[język ahtialański|języka ahtialańskiego]]. Pod pierwotną morfofonologię za inspirację posłużyły języki polinezyjskie (np. hawajski) oraz budowa niektórych charakterystycznych słów greckich, ale dalej język ewoluował swoją drogą.
 
==Wersja 1==
==Porównanie starych wersji z obecną==
Do roku 2016 prawie się nie rozwijał, a potem następowało to powoli. Ten okres wytycza wersję 1 języka.  
: ''Τήλεα Νιρανε εό ινγιομευρατοά ό κιύνα ματόριαι: Ιυαρι, Τευλυε τα ι Μαρινήρα.'' <small>''24.04.2013''</small>
==Wersja 2==
Τηλεα υ Νιρανε όν ινγιομευρατοα υ κιυνα ματοριαλυν: Γιυαρι, Τευλυε νι Μαρινηρα.'' <small>''21.02.2021''</small>
Luty 2020 przyniósł eksplozję twórczości związanej z opisami [[Tangia|Tangii]] i wraz z tym przebudowę języka, co dało wersję 2.  
 
==Wersja 3==
=Klasyfikacja=
Maj 2020 przyniósł prace nad [[Ahari]] i pierwsze w dziesięcioletniej historii języka skupienie nad samym językiem, w tym [[teksty w ayu]], m.in. tłumaczenie fanowskich słów "Davy Jones" stworzonej przez youtubera pod melodię z filmu "Piraci z Karaibów". To rozbudowało język do wersji 3. Z każdą wersją, język zmierzał coraz bardziej w kierunku aglutynacji.
* Proto-awajskie
==Wersja 4==
** Proto-ayu
Wersja czwarta wprowadziła szyk ergatywny i nominatywny dla czasów przeszłego i teraźniejszego oraz pismo klinowe, liczne opisy, szczególnie w ramach wciąż tworzonych opisów dużego projektu [[Tangia (złoty wiek)|Tangii złotego wieku]].
*** język ayu
==Wersja 5==
** Proto-mahan
Wersja piąta usunęła szyki morfosyntaktyczne z wersji 4, uprościła język, dodała końcówkę bezokolicznikową {{Ayu|-κα}} do wszystkich czasowników i opracowała aglutynacyjną odmianę przez osoby, zreformowała zaimki osobowe i nadała im przypadki (choć bez biernika), zlikwidowała ''perispomeni'' (~, tyldę) jako sygnalizator morfemów gramatycznych i zastąpiła go przez ''grawis'' (`, odwrócony znak akcentu ostrego), wprowadziła ''brewis'' (˘) i wprowadziła szwę do oficjalnego języka. Dalsze wersje języka po raz kolejny zrewidowały zaimki, odmianę czasownika, przymiotnika i inne cechy gramatyczne. Podczas tej wersji, słownik osiągnął około 1000 słów.
*** język mahan
 
=Fonetyka=
Standardowy ayu, jako inspirowany Polinezją, jest fonetycznie ubogi. Posiada pięć najbardziej klasycznych samogłosek (a, e, i, o, u) o jednej długości i bez tonów, aczkolwiek ponieważ fonem /u/ wymawiany jest niestabilnie [ʉ], to dyftongi z udziałem tego dźwięku ulegają wykrzywieniu (por. ''μευ'' [mœʉ̆]).
 
<div style="background:transparent;">
{|cellspacing="0" cellpadding="0" style="text-align:center; background:transparent;"
|-style="text-align:center; font-size:smaller;"
|style="padding-bottom:3px;"|
|style="width: 60px;"|'''Przednie'''
|style="width: 60px; word-spacing: -.3em;"|
|style="width: 60px;"|'''Centralne'''
|style="width: 60px;word-spacing: -.3em;"|
|style="width: 60px;"|'''Tylne'''
|-
|style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;"|'''Przymknięte'''
|style="height:210px;" colspan="5" rowspan="7"|<div style="position:relative;width:300px;height:210px;">[[Image:Blank vowel trapezoid.png|300px]]<div style="background:transparent; position:absolute; top:0px; left:0px;">
 
{|style="position:relative; width:300px; height:210px; text-align:center; background:transparent;"
|style="width:300px; height:210px; text-align:center; background:transparent;"|<div style="position:absolute; left:5%; width:2.33em; top:2%; height:1.33em; font-size:120%; background:white;" class="nounderlines">i · y</div>
 
<div style="position:absolute; left:60%; width:3em; top:2%; height:1.33em; font-size:120%; background:white;" class="nounderlines">ʉ</div>
 
<div style="position: absolute; left: 83%; width: 2.7em; top: 29%; height:1.33em; font-size:120%; background:white;" class="nounderlines">o</div>
 
<div style="position: absolute; left: 16%; width: 2.7em; top: 29%; height:1.33em; font-size:120%; background:white;" class="nounderlines">e</div>
 
<div style="position:absolute; left:53%; width:2.33em; top:44%; height:1.33em; font-size:120%; background:white;" class="nounderlines">ə</div>
 
<div style="position:absolute; left:33%; width:2.33em; top:44%; height:1.33em; font-size:120%; background:white;" class="nounderlines">œ<sup>ʉ</sup></div>
 
<div style="position:absolute; left:63%; width:2.66em; top:85%; height:1.33em; font-size:120%; background:white;" class="nounderlines">ä</div>
 
|}
</div></div>
|-
|style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;"|'''Prawie przymknięte'''
|-
|style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;"|'''Półprzymknięte'''
|-
|style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;"|'''Średnie'''
|-
|style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;"|'''Półotwarte'''
|-
|style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;"|'''Prawie otwarte'''
|-
|style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;"|'''Otwarte'''
|}
</div>
 
Ayu dopuszcza wszelkie dyftongi, które są realizowane jedna samogłoska po drugiej. Należy pamiętać, że "ευ" i "αυ" są wymawiane pomiędzy [œʉ̯] oraz [œː].
 
Język posiada trzynaście fonemów spółgłoskowych.
 
{|class="wikitable" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
!&nbsp;
!<small>Wargowe</small>
!<small>Około-<br/>zębowe</small>
!<small>Około-<br/>dziąsłowe</small>
!<small>Podniebienne</small>
!<small>Welarne</small>
!<small>Krtaniowe</small>
|- align=center
!Nosowe
|{{IPA|m}}
|{{IPA|n}}
|
|
|{{IPA|ŋ ~ ɰ̃}}
|
|- align=center
!Zwarto-<br/>wybuchowe
|{{IPA|p}}
|{{IPA|t}}
|
|{{IPA|(c)}}
|{{IPA|k (g)}}
|{{IPA|ʔ}}
|- align=center
!Szczelinowe
|{{IPA|f}}
|
|
|
|
|{{IPA|h / ɦ}}
|- align=center
!Uderzeniowe/<br/>drżące
|
|
|{{IPA|r (ɾ)}}
|
|
|
|- align=center
!Boczne
|
|
|{{IPA|ɫ}}
|
|
|
|- align=center
!Aproksymanty
|{{IPA|w}}
|
|
|{{IPA|j · ɥ}}
|
|
|}
 
==Alofony==
'''Aspiracja''' dotyczy spółgłosek /p/, /t/, /k/ przed akcentowaną samogłoską i w wielu projektach jest to zjawisko późne w historii, np. na [[Kyon]]ie aspiracja pojawia się dopiero około roku 9600 [[EK]], powodując w dalszym toku dziejów języka zniekszałcenie tych dźwięków. Przykładowo, "[[Wyspa Kaori|Καορι]]" w roku [[Rok wspólny Kyonu|8973 EK]] było wymawiane jeszcze ['kaoɾi], w [[Tangia|9509 EK]] ['kʰaoɾi], potem ο -> υ, w wyniku czego w [[Tangia (złoty wiek)|9750 EK]] w czasach zenitu potęgi Tangii było wymawiane ['cœːʉ̆ɾi]. W czasach republikańskich ([[Impakt Kunatlyjski|poimpaktowych]]) było wymawiane jako ['cyːɾi], przechodząc dalszą transformację. Podobnie, słowa takie jak "Κιυνε" przeszły drogę ['ki.une] -> ['kiʉne] -> [kʰjyne] -> [cyːne]. Aspriacja /t/ jest mniej inwazyjna, np. zwrot "[[Obserwatorium Tauriana|Τηλαν Ταυριαν τα'ο]]" przeszło drogę ['tejɫan 'tawɾjan 'taʔo] -> ['tʰejɫan 'tʰœʉ̆ɾʲan 'tʰaʔo], a "[[Takatoa|Τακατοα]]" drogę ['takatoa] -> ['tʰakatoa]. Aspiracja /p/ jest stosunkowo słabo wyraźna, por. "Ποχακα'ε" i drogę ['poɦakaʔe] -> ['pʰoɦakaʔe].
 
Fonem /h/ oscyluje pomiędzy [h] a [ɦ]. W świecie [[Tangia (złoty wiek)|Tangii]] różnice między nimi są raczej regionalne, podczas gdy w innych projektach raczej dotyczyły osobistch preferencji wymowy danego człowieka niż różnic regionalnych. Fonem /ɫ/ przechodzi w /l/ przed samogłoskami wysokimi przednimi ('''lambdacyzm'''). Fonemiczne /r/ jest niemal zawsze realizowane jako [ɾ]. U wielu osób inicjalne, akcentowane /r/ staje się drżące, por. "Φαυραν" [fœʉ̆ɾan] vs. "Ρε'α'ιλο" ['reʔaʔiɫo], ale też np. "[[Alai Ara|Αλαι Αρά]]" /'ʔaɫaj ʔa'ra/. Fonemy /y/ i /ɥ/ wykształciły się z /jʉ/ i pokrewnych, ale także występują po /n/.
 
W sytuacjach zawierających "νγ" ("ng"), po którym pojawia się samogłoska, wstawione jest często [g]. Por. "μιναμνιγνι" /'minamiŋgi/ czy "[[Hatlangao|Χατλανγαο]]" ['hatɫaŋgao]. Szczególnie często dotyczy to sytuacji, w których utarty zwrot wymuszałby zbitkę /ŋʔ/, gdzie dochodzi do uproszczenia do /g/, por. "[[Fang Apori|"Φανγ Απορι"]] /'faŋ 'ʔapoɾi/ -> [fəŋ'gapori] lub [fə'ɰ̃ːapori].
 
Samogłoska [ə] pojawia się najczęściej jako wynik redukcji, szczególnie jako inicjalne nieakcentowane /a/, por. "παρό" /pə'ro/. Pojawia się często też jako wynik redukcji innych samogłosek w krótkich słowach częstego użycia, takich jak "νο", np. w późniejszych czasach [[Kyon]]u "Κυν Ατλα νο ρηλ" /cynat'ɫa nə ɾeːjɫ/.
 
==Struktura sylaby==
Struktura sylaby to CV(C)CV(C<sub>2</sub>), przy czym:
* Wszystkie słowa muszą rozpoczynać się od spółgłoski. Gdzie na piśmie nie jest ona oznaczona, jest tam /ʔ/. Przykład: "αποναρι" /'ʔaponaɾi/.
* Zbitki spółgłosek widywane wewnątrz wielosylabowego słowa to /mp/, /nt/, /nɫ/, /ft/, /ŋk/, /ŋg/. Dopuszczalne jest:
** Przedłużanie spółgłosek, np. "Καννο" /'kanːo/;
** Podwajanie spółgłosek, np. "Ρηκκι" /'rejk.ki/, "Χαττα" /'hat.ta/, choć podwójne /k/ najczęściej jest realizowane jako jedno wydłużone (tj. [k̚k]).
** Palatalizacja, np. "Τιάν" /'tʲan/, "Τιριαν" /'tirʲan/.
** Labializacja, przy czym to zjawisko potrafi mieć charakter fonemiczny, por. "νυί" /nɥi/ "dzwon" vs "νϋι" /'nʉj/~/'nʉː/ "korona".
* Spółgłoski na końcu słów, pominąwszy /j/, są rzadkie. Niemal zawsze jest to jedna z trzech: /n/ ("φεν"), /ŋ/ ("φανγ") lub /ɫ/ ("καλ"). Rzadko zdarza się końcowe /m/ ("φαλαμ"), choć tych słów ma być z czasem więcej.
 
==Akcent, akut i symbol perispomeni==
Akcent jest domyślnie inicjalny, około 25% słów ma mieć akcent w innej pozycji, choć słowotwórstwo do tej pory rzadko to uwzględniało. Istnieją pary słów rozróżniane wyłącznie akcentem, por. άυρα/αυρα "pełny"/"całkowity" vs αυρά "szybki", czy έον (skracane zazwyczaj do έν) "w" vs εόν (skracane do όν) "jest". W utworach muzycznych i dla emfazy może go dowolnie przesuwać. Ayu w swojej najstarszej wersji był językiem tonalnym, akcent też mógł padać na dowolną sylabę. Zrezygnowano z tego świadomie przy projektowaniu języka w celu ułatwienia wyszukiwania w słowniku. Z czasem akcent przesunął się na początek.
 
Ortografia i wymowa ayu czasami prowadzi do nietypowych dla standardów samego języka sytuacji. Dla przykładu można wziąć trzy słowa, w tym dwa wspomniane wcześniej:
* «ον» /ʔon/ "gryźć"
* «εόν» /ʔe'on/, «όν» /on/ "jest"
* «έον» /'ʔeon/, «έν» /ʔen/
Zwróćmy uwagę na to, że ponieważ «όν» jest skróconą wersją «εόν», gdzie usunięciu ulega cała pierwsza sylaba, to ta skrócona forma jest jednym z nielicznych słów wymawianych bez inicjalnego zwarcia krtaniowego.
 
Symbol diakrytyczny perispomeni (cyrkumfleks) jest stosowany do niektórych morfemów gramatycznych. Na piśmie, sygnalizują one, że dana sylaba nie należy do rdzenia, co wspiera naukę języka. We współczesnym ayu zapisywanym greką, ten symbol jest stosowany obowiązkowo. Przykład: "Χαρυᾶ φηνονῖ", ''żółw usiadł'', w czasie przeszłym, gdzie w czasie teraźniejszym byłoby "Χαρυ φηνο" lub "Χαρυ νο φηνο".
 
=Zapis=
W przeszłości język zapisywano dość swobodnie, alfabetem greckim lub koptyjskim, wariantem alfabetu łacińskiego, a w każdym z nich można było używać dwóch styli: '''standardowego''', który zapisywało się wyłącznie wielkimi literami. W standardzie greckim i koptyjskim stosowało się wtedy kropkę środkową zamiast odstępów między słowami (spacji) i średnik zamiast znaku zapytania. Drugi styl był '''swobodny''', gdzie ortografia jest identyczna do współczesnej grecko-łacińskiej, i to ten styl obecnie jest jedynym obowiązkowym.
 
Całkowicie czym innym jest tzw. [[tangijskie pismo klinowe]].
 
==Standard grecki==
<center>
{|
|{{subnetbox|{{IPA|/ä/}}|Α α}}
|{{subnetbox|{{IPA|/o/}}|Ο ο}}
|{{subnetbox|{{IPA|/e/}}|Ε ε}}
|{{subnetbox|{{IPA|/i/}}|Ι ι}}
|{{subnetbox|{{IPA|/ʉ/}}|Υ υ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/ei̯/, /eː/}}|Η η}}
|-
|{{subnetbox|{{IPA|/œ<sup>ʉ̯</sup>/ ~ /œː/}}|Αυ αυ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/œʉ̆/}}|Ου ου}}
|{{subnetbox|{{IPA|/œ<sup>ʉ̯</sup>/ ~ /œː/}}|Ευ ευ}}
|
|
|
|-
|{{subnetbox|{{IPA|/m/}}|Μ μ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/p/}}|Π π}}
|{{subnetbox|{{IPA|/n/}}|Ν ν}}
|{{subnetbox|{{IPA|/t/}}|Τ τ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/k/}}|Κ κ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/ŋ/~/ɰ̃/}}|Νγ νγ}}
|-
|{{subnetbox|{{IPA|/f/}}|Φ φ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/ɦ/~/h/}}|Χ χ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/j/}}|Γι γι}}
|{{subnetbox|{{IPA|/r/ ([ɾ])}}|Ρ ρ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/ɫ/}}|Λ λ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/w/}}|Υ υ}}
|-
|{{subnetbox|{{IPA|/ʔ/}}|'}}
|
|
|
|
|-
|
|
|{{subnetbox|{{IPA|/h/}}|(Σ σ ς)}}
|
|
|}
</center>
 
'''Przykład:'''<br/>
Αρίτεα υ Νι ληνα καμά νο κυρο έν Τυένκυρύν Λιτα, Τορηκαν. Μη όν μα φυανευρα. Κοραενλυν πιελανῖ μηυᾶ μα "χορι τυκυ". Μεκήρανυμα όν Κυννα Χατυρι.
 
==Pismo klinowe==
{{Główny artykuł|Pisma tangijskie}}
 
=Gramatyka=
Język ayu ewoluował wyraźnie w stronę języków aglutynacyjnych. Morfosyntaktycznie, jest ergatywno-absolutywny w czasie przeszłym i nominatywno-akuzatywny w czasie teraźniejszym i przyszłym. Tryb świadka/nieświadka zaniknął.
 
W ciągu lat swojego rozwoju język, pomimo swoich izolujących początków, przechodzi wyraźnie w stronę morfologii aglutynacyjnej. Morfosyntaktycznie byłby to język nominatywno-akuzatywny, aczkolwiek brak jest morfemów czasownikowych oddających podział ról w wyrażeniach, zatem w tej perspektywie język pozostaje izolujący i szyk zdania SVO jest decydujący: ''Ιλ μο χεα''/''Il mo hea'' - "śpiewam piosenkę", dosłownie "ja-śpiewać-piosenka".
 
==Czasownik==
Zdarzenia przeszłe opisywane są za pomocą marketów ergatywnych «-’α»/«-υα» i markera absolutywnego «-ν». Sam czasownik otrzymuje końcówki «-α»/«-ν». Zatem:
: «Χαρυ'''α''' φηνο'''ν'''.» "Żółw siedział."
: «Χαρυ ατο'''ν''' εμερε’'''α'''.» "Żółw uderzył żabę."
Istnieją wyjątki w markerach. Na przykład, ergatyw od «ιλ» "ja" to «ιλια», nie «ιλυα».
 
Zdarzenia teraźniejsze opisywane są nominatywno-akuzatywnie, przy czym występuje rozróżnienie na aspekt wysokiego priorytetu i aspekt niskiego priorytetu. Wysoki priorytet generalnie wyraża wymaganie działania od drugiej osoby lub ma charakter alarmistyczny, ewentualnie jest używany czasami (np. w tekstach religijnych) w charakterze emfatycznym. Ten aspekt jest markowany w mianowniku «# νο», gdzie # to czasownik. Biernik nigdy nie jest markowany. Czas przyszły jest markowany przez «νυ #».
 
Przykłady w aspekcie wysokiego priorytetu:
: ''Nieprzechodni:''
: «Χαρυ νο φηνο.» "Żółw siedzi."
: «Χαρυ νονυ φηνο.» "Żółw usiądzie."
: ''Przechodni:''
: «Χαρυ νο ατο εμερε.» "Żółw bije żabę."
: «Χαρυ νονυ ατο εμερε.» "Żółw będzie bił żabę."
 
Przykłady w aspekcie niskiego priorytetu:
: «Χαρυ φηνο.» "Żółw siedzi."
: «Χαρυ νυ φηνο.» "Żółw usiądzie."
: ''Przechodni:''
: «Χαρυ ατο εμερε.» "Żółw bije żabę."
: «Χαρυ νυ ατο εμερε.» "Żółw będzie bił żabę."
Przy aspekcie niskiego priorytetu nie poszczególne części zdania nie są markowane i polegają wyłącznie na szyku zdania SVO.
 
Przykład zastosowania markeru wysokiego priorytetu w charakterze emfatycznym:
: «Τανυ νον ομέυρανλα. Ρα ιλ νο ατυα!» "Pan jest moim pasterzem. Niczego nie pragnę!"
 
==Zaimki osobowe==
Zaimki osobowe są w ayu ważne i jest ich dużo, ponadto aglutynacyjnie odmieniają słowa według dodatkowych funkcji: w stylu tureckim, rzeczownik może być odmieniony posesywnie, a ponadto czasowniki mogą być odmienione komitatywnie. W takich przypadkach ayu zachowuje się jak język pro-drop (pomijający pełne słowo zaimka).
 
Rodzaj gramatyczny (męski/żeński) jest realny i odnosi się do ludzi, istot nadnaturalnych i duchowych, oraz nazw własnych obiektów i zwierząt wobec których istnieje więź emocjonalna (instytucji, zwierząt domowych, itd.). Zaimek "my" w ayu występuje w dwóch formach, inkluzywnej i ekskluzywnej.
 
Prefiksy posesywne, co unikatowe dla ayu, nie wpływają na dominujący w języku akcent inicjalny. To oznacza, że akcentowana pozostaje pierwsza sylaba rdzenia. Kiedy do tego dochodzi, samogłoskę zapisuje się z akutem, pozwalając odróżnić słowo odmienione od nieodmienionego. Przykład: «Ριτυ» "imię", «ερίτυ» "twoje imię", «μερίτυ» "jej imię"; «ακα» "przyjaciel", «οάκα» "mój przyjaciel", «με'''ν'''άκα» "jej przyjaciel". Samogłoski przednie są oddzielane od tylnych przez «-ν-» "-n-".
 
{|class="wikitable" style="text-align: center; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
!rowspan=2|&nbsp;
!rowspan=2|Zaimek (pol.)
!rowspan=2|Zaimek (ayu)
!colspan=2|Posesyw<br/>''z rzeczown.''
!colspan=2|Komitatyw<br/>''z czasow.*''
|-
!Morfem
!Przykład
!Morfem
!Przykład
|-
!1 poj.
|Ja
|ΙΛ<br/>IL
| Ο-<BR/>O-
| ΟΛΆΥ<br/>OLÁV<hr/><small>''moje serce''</small>
| -ΛΛΙ<br/>-LLI
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΛΛΙ<br/>NE MINAMILLI<hr/><small>''spacerujesz ze mną''</small>
|-
!2 poj.
|Ty
|ΝΕ<br/>NE
|Ε-</sup><br/>E-
| ΕΛΆΥ<br/>ELÁV<hr/><small>''twoje serce''</small>
| -ΝΙ/-ΝΝΙ<br/>-N/-NNI
| ΙΛ ΜΙΝΑΜΙΝΝΙ<br/>IL MINAMINNI<hr/><small>''spaceruję z tobą''</small>
|-
!3 poj. r.m.
|On
|ΤΟ<br/>TO
| ΤΟ-<br/>TO-
| ΤΟΛΆΥ<br/>TOLÁV<hr/><small>''jego serce''</small>
| -ΤΗ<br/>-TEI
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΤΗ<br/>NE MINAMITEI<hr/><small>''spacerujesz z nim''</small>
|-
!3 poj. r.ż.
|Ona
|ΜΗ<br/>MEI
| ΜΕ-<br/>ΜΕ-
| ΜΕΛΆΥ<br/>MELÁV<hr/><small>''jej serce''</small>
| -ΜΗ<br/>-ΜΗ
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΜΗ<br/>NE MINAMIMEI<hr/><small>''spacerujesz z nią''</small>
|-
!3 poj. r.nieoż.
|To
|Ι<br/>I
| Ι-<br/>I-
| ΙΛΆΥ<br/>ILÁV<hr/><small>''tego serce''</small>
| -ΝΝΕ<br/>-NNE
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΝΝΕ<br/>NE MINAMINΝΕ<hr/><small>''spacerujesz z tym''</small>
|-
!3 poj. r.oż.
|To
|ΑΝΓ<br/>ANG
| ΑΝΙ-<br/>ANI-
| ΑΝΙΛΆΥ<br/>ANILÁV<hr/><small>''tego serce''</small>
| -ΝΓΙ/-ΑΝΓΙ<br/>-NGI/-ANGI
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΝΓΙ<br/>NE MINAMINGI<hr/><small>''spacerujesz z tym''</small>
|-
!1 mn.
|My
|ΙΛΙΛ<br/>ILIL
| ΙΛΑ-<br/>ILA-
| ΙΛΑΛΆΥ<br/>ILALÁV<hr/><small>''nasze serce''</small>
| -ΛΗΝΙ<br/>-LEINI
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΛΗΝΙ<br/>NE MINAMILEINI<hr/><small>''spacerujesz z nami''</small>
|-
!2 mn.
|Wy
|ΤΑΟ<br/>TAO
| ΑΟ-<br/>AO-
| ΑΟΛΆΥ<br/>AOLÁV<hr/><small>''wasze serce''</small>
| -AI, -ΛΑΙ<br/>-AI, -LAI
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΛΑΙ<br/>NE MINAMILAI<hr/><small>''spacerujesz z wami''</small>
|-
!3 mn. r.nieoż.
|One
|ΝΙΑ<br/>NIA
| ΧΑ-<br/>HA-
| ΧΑΛΆΥ<br/>HALÁV<hr/><small>''ich serce''</small>
| -ΧΗ<br/>-HEI
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΧΗ<br/>NE MINAMIHEI<hr/><small>''spacerujesz z nimi''</small>
|-
!3 mn. r.oż.
|One
|ΑΡΙ<br/>ARI
| ΡΙ-<br/>RI-
| ΡΙΛΆΥ<br/>RILÁV<hr/><small>''ich serce''</small>
| -ΡΑΙ<br/>-RAI
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΡΑΙ<br/>NE MINAMIRAI<hr/><small>''spacerujesz z nimi''</small>
|}
<small>*Oraz rzeczownikami odczasownikowymi i odprzymiotnikowymi.</small>
 
==Zlewanie się markerów==
Ayu zlewa niektóre markery ze sobą. Jest to zjawisko produktywne, które nie jest do końca ograniczone. Przykłady:
«ονεν» "Jest w" («ον» + «εν»)
«νεν» "Twoje" («νε» + «-ν»)
«αννο» Wysokiego priorytetu tryb rozkazujący («αν» + «νο»)
«ραιλ» "Ja nie" («ρα» + «ιλ»), «ραιλνυ» "Ja nie zrobię" («ρα» + «ιλ» + «νυ»)
«νον» Wyraźnie przekonane "jest" («νο» + «ον»)
 
==Przymiotnik==
Występuje harmonia samogłoskowa. Markery to «-να» i «-νε». Marker «-νε» występuje po samogłoskach «ι», «ε», «υ». Przykład: «πολανα χοα» "język polski", ale «ενγελινε χοα» "język angielski".
 
==Przedimek==
Z rzadka można spotkać przedimek «μα», który do dziś jest powszechny w języku mahan. W ayu, przedimek służy przedstawianiu ważniejszych informacji i może być tłumaczony na polskie "oto". Biblijne słowa "oto człowiek!" (łac. ''ecce homo!'') można zatem przetłumaczyć na «Εο μα κοραε!», mimo że do przedstawiania zazwyczaj służy zwrot «εο». Bywa także stosowany w języku formalnym i encyklopedycznym odnośnie przedmiotu tekstu i wtedy stanowi odpowiednik polskiego "niniejszy", np. «Μα Τανγυα» "Tangia".
 
=Teksty=
{{Główny artykuł|Teksty w ayu}}
Poniżej, w ramach przykładu, przekład tekstu ''Fialeja - Davy Jones'' (https://www.youtube.com/watch?v=thkUBV--80Y), w wersji współczesnej.
 
<blockquote><poem>
Μευ νι χον για τη ε ρυλυν,
Χο νε κο μιναμι φο ιλ?
Αν νο τινυε, αν μο συ με!
Ρα κο ονάμε αφράν!
 
Λοα κυλυν νι ομ έν αι,
Ιλ νυ χα'α ολάυ λυ νε.
Εμευ λινη ιλ νυ κανγ,
ρακο ονάμε αφράν!
 
Αν κευρη, τια χον ερι,
Αν αρανκαλῖ μυκο!
Αν ραφο τι κηλυν λ'μευ,
τα ι αν νε'ε ριλάνγ λυ ιλ.
 
Ιλο φαινα νε χε ραλανγ!
Ρακο κο'ε, ρακο νυανα.
Κονκυ νε κορο ρακα ελ.
Νι νε ρακα ρηλ!
 
Μευ νι χον για τη ε ρυλυν,
Χο νε κο μιναμι φο ιλ?
Αν νο τινυε, αν μο συ με!
Ρα κο ονάμε αφράν!
</poem></blockquote>
 
 
{{Tangia}}


[[Kategoria:Conlangi]][[Kategoria:Języki Kyonu|a]][[Kategoria:Język ayu|!]][[Kategoria:Canis]][[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Conlangi]][[Kategoria:Języki Kyonu|a]][[Kategoria:Język ayu|!]][[Kategoria:Canis]][[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]

Aktualna wersja na dzień 19:03, 28 wrz 2025

Patrz też: Teksty w ayu.
Język ayu

Αγιυ χοα, Αγιανεο
Używany w: Kyon: Tangia
Liczba użytkowników: Kyon: ok. 35 - 45 mln ludzi
Utworzenie: Canis w 2011
Najnowsza wersja: 5.3
Sposoby zapisu: grecki, tangijskie pismo klinowe
Typologia: SVO
Klasyfikacja: Ob. 17A
Języki ayu
- ayu
Język urzędowy : Kyon: Tangia i kolonie
Kody
Conlanger–1 ayu
Przykład
Czarny Dom
Μα κιανυμα ῡ Ασσανγιρ πυλαλάον μο’ενα νημιλῠν, λοα φαυρανα ερι, αραλανγλανατο αρανγτο, αμυ μα λανα λάον τυανυα κϋα καχακα.
Lista conlangów
Zobacz też słownik tego języka.

Język Ayu («Αγιανεο χοά» ‹Ayaneo hoá› /'ʔaj.janeo ho'aʔ/, dosłownie "Język Potoku Słów" lub "Strumień Słów"[1] lub Αγιυ χοά ‹Ayu hoá› /ma 'ʔaɥ.ɥy ho'aʔ/, pismem klinowym: ) - język sztuczny projektowany przez Canisa od roku 2010/2011; projekt wielozadaniowy i używany różnych celów, od osobistych notatek, przez powieści, do wielkich projektów fantastycznych światów. Najbardziej znany jako język państwa Tangia w ramach dużego projektu PFJ o nazwie Kyon. Jest to język tworzony a priori, czyli nie pochodzi i nie jest tworzony na podstawie języków naturalnych.

Regulacja i insygnia

Język jest regulowany dwoma dokumentami: almanachem i słownikiem. Są one napisane w języku angielskim. Niniejsza Wiki nie prowadzi opisu językowego ayu w tym artykule; zamiast tego, archiwizuje oba dokumenty regulacyjne i są one udostępnione publicznie.

Almanach

Starsza wersja:

Słownik

W wersji Ayu 6.0, oddzielnego słownika nie ma, został wbudowany w almanach.

Wersje, zadania, projekty

Obecna wersja to 6.0. Unifikuje ona almanach i słownik.

Historia

Język został wspomniany w 2010 roku jako obiekt językowy numer 17 i pierwszy szkic powstał w 2011 roku. Ideą za językiem było zaprojektowanie języka ładnego, ale prostego, w opozycji do przekomplikowanego języka ahtialańskiego. Pod pierwotną morfofonologię za inspirację posłużyły języki polinezyjskie (np. hawajski) oraz budowa niektórych charakterystycznych słów greckich, ale dalej język ewoluował swoją drogą.

Wersja 1

Do roku 2016 prawie się nie rozwijał, a potem następowało to powoli. Ten okres wytycza wersję 1 języka.

Wersja 2

Luty 2020 przyniósł eksplozję twórczości związanej z opisami Tangii i wraz z tym przebudowę języka, co dało wersję 2.

Wersja 3

Maj 2020 przyniósł prace nad Ahari i pierwsze w dziesięcioletniej historii języka skupienie nad samym językiem, w tym teksty w ayu, m.in. tłumaczenie fanowskich słów "Davy Jones" stworzonej przez youtubera pod melodię z filmu "Piraci z Karaibów". To rozbudowało język do wersji 3. Z każdą wersją, język zmierzał coraz bardziej w kierunku aglutynacji.

Wersja 4

Wersja czwarta wprowadziła szyk ergatywny i nominatywny dla czasów przeszłego i teraźniejszego oraz pismo klinowe, liczne opisy, szczególnie w ramach wciąż tworzonych opisów dużego projektu Tangii złotego wieku.

Wersja 5

Wersja piąta usunęła szyki morfosyntaktyczne z wersji 4, uprościła język, dodała końcówkę bezokolicznikową -κα do wszystkich czasowników i opracowała aglutynacyjną odmianę przez osoby, zreformowała zaimki osobowe i nadała im przypadki (choć bez biernika), zlikwidowała perispomeni (~, tyldę) jako sygnalizator morfemów gramatycznych i zastąpiła go przez grawis (`, odwrócony znak akcentu ostrego), wprowadziła brewis (˘) i wprowadziła szwę do oficjalnego języka. Dalsze wersje języka po raz kolejny zrewidowały zaimki, odmianę czasownika, przymiotnika i inne cechy gramatyczne. Podczas tej wersji, słownik osiągnął około 1000 słów.

  1. ↑ Ang. "Wordstream".
Źródło: „https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Język_ayu&oldid=64983”