Język alduryncki

język alduryncki Aldurinsk Sprāg
Utworzenie:	Wodzin w 2020
Liczba użytkowników	?
Sposoby zapisu:	łaciński (alduryncki)
Typologia:	szyk SVO, V2
Klasyfikacja:	języki indoeuropejskie języki germańskie języki zachodniogermańskie język alduryncki
Status urzędowy
Oficjalna regulacja:	Rada Języka Aldurynckiego (Aldurinsk Sprāg Rad)
Lista conlangów

Zobacz też słownik tego języka.

Alduryncki (ald. Aldurinsk Sprāg) to język sztuczny należący do rodziny języków zachodniogermańskich.

• język praindoeuropejski (†)
  • język pragermański (†)
    • język staroalduryncki (VIII-XI wiek)
      • język średnioalduryncki (XI-XVI wiek)
        • język nowoalduryncki (XVII-)

Historia

Do VII wieku nie ma informacji o brzmieniu języka Alduryncjan. Pierwsze wzmiani i zapiski w tym języku pochodzą od Bergrama - apostoła Alduryncji. Przekłady misjonarza zakończyły erę przedpiśmienną języka aldurynckiego wprowadzając język staroalduryncki, zwany językiem bergrama. Kres języka staroaldurynckiego nastąpił wraz z utratą niepoległości przez Księstwo Alduryncji w r. 1088. Po tym wydarzeniu Alduryncjanie przez wieki pozbawieni własnego państwa, zaczęli zatracać mowę ojczystą.

W 1648 roku staraniem rady pięciu książąt aldurynckich utworzono Republikę Alduryncką. Nastąpił wówczas tzw. renesans alduryncki - utworzono m.in. Akademię Św. Wilhelma Hansena, kształcącą w jezyku aldurynckim i łacinie. Instytucja ta uregulowała pisownię języka zamykając tym samym okres średnioalduryncki, a rozpoczynając nowoalduryncki.

Alfabet i wymowa

Aa	Āā	Ææ	Bb	Cc	Dd	Ee	Ēē	Eu eu	Ff	Gg	Hh	Ii	Jj	Kk
[a]	[aː]	[æ, ɛː]	[b]	[k]	[d]	[ɛ]	[ɛː]	[ø, œ, ɛw, o, ɔ e, ɛ]	[f]	[ɣ, ɡ, k]1	[x, χ]	[i, ɪ]	[j]	[k]
Ll	Mm	Nn	Oo	Ōō	Pp	Rr	Ss	Tt	Th th	Uu	Ūū	Vv	Ww	Zz
[l]	[m]	[n]	[ɔ]	[ɔː]	[p]	[r, ʁ]	[s, z]	[t]	[θ, t, f]	[u]	[uː]	[f]	[v]	[t͡s]

• Ai ai - /ai̯/
• Ei ei - /ɛi̯/
• Ar ar - /ɐ(ː)/ (w wygłosie i przed spółgłoskami)
• Er er - /ɛɐ/ (w wygłosie i przed spółgłoskami)
• Iu iu - /ju/, tradycyjnie /y/

¹wymowa tradycyjna: /ɣ/ (/x/ w wygłosie)
wymowa współczesna: /ɡ/ (/k/ w wygłosie)

Gramatyka

Zaimek

Osobowy

	Liczba pojedyncza					Liczba mnoga
	1. os.	2. os.	3. os. m	ż	n	1. os.	2. os.	3. os.
M.	ik	du, thu*	ir	ije, sije*	it	wij	ij	ije
D.	mijn	dijn, thijn*	sijn	ir	sijn	uiser	ijer	ir
C.	mij	dij, thij*	im	ir	im	uis	ije	ir
B.	mij	dij, thij*	ijn	ije, sije*	it	uis	ije	ije
Zwrotne	mij	dij, thij*	sij	sij	sij	uis	ij	sij
* - przest.

Dzierżawczy

Odmienia się tak samo jak przymiotnik, jednak nie rozróżnia rodzaju.

	1 os. lp.		2 os. lp.		3 os. lp.		1 os. lm.		2 os. lp.		3 os. lp.
	jednina	mnożyna	jednina	mnożyna	jednina	mnożyna	jednina	mnożyna	jednina	mnożyna	jednina	mnożyna
M.	mijn	mine	thin	thine	sin	sine	unser	unsere	eir	eire	siner	sinere
D.	mijnes	mines	thines	thines	sines	sines	unseres	unseres	eires	eires	sineres	sineres
C.	mijnen	minen	thinem	thinem	sinem	sinem	unserem	unserem	eiren	eiren	sineren	sineren
B.	mijnen	minen	thinen	thinen	sinen	sinen	unseren	unseren	eiren	eiren	sineren	sineren

Rzeczownik

Rodzajnik

W j. aldurynckim występuje jedynie rodzajnik określony.

	męski	żeński	nijaki	mnożyna
Mianownik	der	dei	det	dei
Dopełniacz	des	der	des	der
Celownik	den	der	den	den
Biernik	den	dei	det	dei

Liczba

J. alduryncki posiada dwie liczby: pojedynczą i mnogą. np. Najczęściej liczbę mnogą tworzy się przez cząstkę -en

• Afent – Afenten (kolacja, kolacje)
• Krai – Kraien (wrona, wrony)

(-n jeśli słowo kończy się na -e, -el lub -er)

• Bruege – Bruegen (most, ~y)
• Aesel – Aeseln (osioł, osły)
• Adaver – Adavern (bocian, ~y)

W niektórych słowach w l.mn. zachodzi przegłos, wówczas w zakończeniu dodaje się -e:

• Burg – Buerge (miasto, miasta)
• Mat – Maete (posiłek, posiłki)

Słowa zakończone w l.poj. na -en nie przyjmują dodatkowej końcówki w l.mn.:

• Kuecken – Kuecken (pisklę, ~ta)
• Raven – Raven (kruk, ~i)

Czasownik

Imiesłów czasu Perfekt

Imiesłów ten tworzy się dodając przedrostek ge- do bezokolicznika, np.

• trinan (pić) > getrinkan
• loban (chwalić) > geloban
• jackan (polować) > gejackan

Imiesłów czasu Imperfekt

Imiesłów ten tworzy się dodając przyrostek -d do bezokolicznika (lub -t do bezokolicznika poprzedzonego przez głoskę -d-), np.

• trinan (pić) > trinkand
• loban (chwalić) > loband
• jackan (polować) > jackand

Czasem imiesłów przyjmuje formę nieregularną, np.

• sterbian (umrzeć) > starb
• getian (dostać) > get
• kunna (znać) > kannt

Niketóre czasowniki posiadają zarówno formę regularną jak i nieregularną, np.

• beidlan (żebrać) > reg. beidland lub nreg. beidelt

Czas zaprzeszły

Czas zaprzeszły tworzy się za pomocą imiesłowu czau przeszłego i odmienionego czasownika wesan (być). Np.

• Ik beun in Amsteltam gewonian. - Mieszkałem był w Amsterdamie
• Als Kind ist Er Undergangen der Sonne geseian. - Jako dziecko, często oglądał był zachody Słońca.

Czas ten używany jest bardzo rzadko - poetycko i humorystycznie - dla podkreślenia odległości czasowej.

Czas przeszły złożony

Czas przeszły złożony (ald. Perfekt) tworzy się za pomocą imiesłowu czasu przeszłego (tak jak zaprzeszły) i czasownika habian (mieć). Np.

• Habis Du Brød gekaupijan? - Kupiłeś chleb?
• Si habian Guld før Vakanten gesparian. - Oni oszczędzali pieniądze na wakacje.

Czas przeszły prosty

Czas przeszły prosty (ald. Imperfekt, Præterit) tworzy się za pomocą własnego imiesłowu. Np.

• Ik fand dan Hār in minem Mat. - Znalazłem włosa w moim jedzeniu.
• Dat Polizai hild mir far aine Wike - Przed tygodniem/tydzień temu zatrzymała mnie policja.

We wszystkich osobach liczby pojedynczej używa się imiesłowu nie odmienionego (bez dodatkowej końcówki).

• Der Brūdger komm... – Pan młody przybył...

We wszystkich osobach liczby mnogiej do imiesłowu dodaje się sufiks -an.

• Spāder komman dai anderen Maiden... – Później przyszły pozostałe panny...
• Allen werthan slapig ond fellan im Slap. – Wszyscy zrobili się senni i zapadli w sen.

Czas teraźniejszy

	trinken (pić)	eten (jeść)	skrijven (pisać)	haeren (słyszeć)	seien (widzieć, oglądać)	singen (śpiewać)
1. os.	trinke	ete	skrijve	haere	seie	singe
2. os.	trinks	etes	skrijves	haers	seis	sings
3. os.	trinkst	etest	skrijvest	haerst	seist	singst
l.mn.	trinken	eten	skrijven	haeren	seien	singen

Czasowniki nieregularne

	weitan (wiedzieć)	ganan (iść)	willian (chcieć)	mogian (móc, potrafić)	durfan (móc, mieć pozwolenie)	motan (musieć)	skulan (mieć powinność)	kunnan (znać)
1. os.	weit	gan	will przest. willia	mogia	darf przest. durf	mot, mote	skul	kann przest. kunna
2. os.	weites	gant	wills	mogt	darft	motes, motest	skult	kannst przest. kunnst
3. os.	weitest	ganst	will przest. willst	mogst	darf przest. durf	motest przest. mot	skul, skulst	kann, kannst przest. kunn, kunna, kunnst
l.mn.	weitan	ganan	writan	mogian	durfan	motan	skulan	kunnan

Czas przyszły

Tworzy się go według wzoru:
(nieodm.) imiesłów - werth + (nieodm.) czasownik w bezokoliczniku
Np.

• Ik werth habian - Będę miał.
• Er werth in der Vendig at Haumoun faran. - On jedzie w lipcu do Wenecji.

Odmiana czasowników być, mieć, stać się

WESEN/SIJN (być)

Oznajm.	Præsens	Imperfekt
1. os.	beun, bin	war
2. os.	bis, bist	wart, war
3. os.	ist, is	war
l.mn.	wesan, sind	wæran
Łącz.	Præsens
1. os.	sij
2. os.	sijs
3. os.	sijst
l.mn.	sijen
Rozk.	Præsens
l.p.	wes
l.mn.	wesen, wesend
Imiesłów	Perfekt	Imperfekt
	wesend	gewesen

HABEN (mieć)

Oznajm.	Præsens	Imperfekt
1. os.	habe	havde, hafde
2. os.	habis	has, havis
3. os.	habist	haven, hafen
l.mn.	haben	haven, hafen
Łącz.	Præsens
1. os.	hæb
2. os.	hæs
3. os.	hæt
l.mn.	hæbian
Rozk.	Præsens
l.p.	hab
l.mn.	haben, habend
Imiesłów	Perfekt	Imperfekt
	habend	gehaben

WERTHEN (stać się, stawać się)

Oznajm.	Præsens	Imperfekt
1. os.	werth	wird
2. os.	wert, werthes, werth	wirdest
3. os.	werth	wird
l.mn.	werthen	wirden
Łącz.	Præsens
1. os.	(sij werthen)
2. os.	(sijs werthen)
3. os.	(sijst werthen)
l.mn.	(sijan werthen)
Rozk.	Præsens
l.p.	werth
l.mn.	werthen, werthend
Imiesłów	Perfekt	Imperfekt
	wird, werthen	gewerthen

Zwrotność

W j. aldurynckim by wyrazić zwrotność, należy użyć odpowiedniego zaimka:

	Liczba pojedyncza			Liczba mnoga
	1. os.	2. os.	3. os. m/ż/n	1. os.	2. os.	3. os.
M.	Ik	Du, przest. Thu	Er/Si/It	Wir	Jir	Si
Zwr.	Mir	Thir	Si	Uns	Eir	Si

Teoretycznie każdy czasownik może być zwrotnym.

Przykłady:
urskrickian - przestraszyć

Ik habia mir geurskrickian - (ja) przestraszyłem się
Wir hanian uns geurskrickian - (my) przestraszyliśmy się

Du habis si geurskrickian - (Ty) przestraszyłeś go/ją/je/ich

Stwarzać to może pewne nieporozumienia, np.
Er habist si geirskrickian - można rozumieć jako On przestraszył się, ale również jako On przestraszył ją/jego/je/ich

Przeczenie

Przeczeniem używanym w zdaniu jest "næi". Występuje ono po dopełnieniu lub na końcu zdania:

• Ik habia Thir næi gesehwan - Nie widziałem cię

Tryby

Język alduryncki posiada 4 tryby: oznajmujący, łączący, życzący, rozkazujący

Tryb łączący

Na etapie języka średnioaldurynckiego zanikły finalnie formy trybu łączącego dla poszczególnych czasowników. Pozostały jedynie formy czasowników wesan i habian (te ostatnie jednak rzadko używane). Tryb ten tworzy się za pomocą zachowanej formy czasownika wesan:

	Præsens
1. os.	sij
2. os.	sijs
3. os.	sijst
l.mn.	sijan

Pełni on 3 podstawowe funkcje:

• wyraża warunkowość

Then sij Ik Guld habian, werth Ik niwe Auto kaupijan. - Gdybym miał pieniądze, kupiłbym nowy samochód.

• wyraża gdybanie

Vellikt then sijs Du dai Buk writan, werth Du rik wesan. - Może gdybyś napisał tą książkę, byłbyś bogaty.

• służy do zadawania pytań i próśb formalnych

Tryb życzący

Tryb życzący wyraża chęci lub życzenia niezależne od osoby wypowiadającej zdanie, np.

• Wesdau wel! – bądź zdrów!, dosł. obyś był zdrów! (zdrowie adresata jest niezależne od osoby życzącej)
• Kummdau thin Keunigraik – przyjdź Królestwo Twoje, dosł. oby przyszło Twoje Królestwo (przyjście Królestwa Bożego nie jest zależne od woli człowieka)

Tryb życzący tworzy się dodając (niezależnie od osoby i liczby) sufiks -dau do rdzenia czasownika:

• wesan (być) > wesdau
• habian (mieć) > habdau
• kumman (przybyć) > kummdau

Tryb rozkazujący

Tryb rozkazujący tworzy się usuwając z bezkoloicznika jego sufiks (-an/-ian):

• wesan (być) > wes!
• kumman (przybyć) > kumm!

Przymiotnik

Odmiana i stopniowanie

STOPIEŃ RÓWNY
	Liczba pojedyncza			Liczba mnoga
	męski	żeński	nijaki	męski = żeński=nijaki
M.	skeun, gud	skeune, gude	skeune, gude	skeunen, guden
D.	skeunes, gudes	skeuner, guder	skeunes, gudes	skønen, guden
C.	skeunem, gudem	skeuner, guder	skeunem, gudem	skeune, gude
B.	skeunen, guden	skeune, gude	skeune, gude	skeunen, guden
STOPIEŃ WYŻSZY
	Liczba pojedyncza			Liczba mnoga
	męski	żeński	nijaki	męski = żeński=nijaki
M.	skeuer, beter	skeunere, betere	skeunere, betere	skeuneren, beteren
D.	skeuneres, beteres	skeunerer, beterer	skeuneres, beteres	skeuneren, beteren
C.	skeunerem, beterem	skeunerer, beterer	skeunem, beterem	skønere, betere
B.	skeuneren, beteren	skeunere, betere	skeune, betere	skeuneren, beteren
STOPIEŃ NAJWYŻSZY
	Liczba pojedyncza			Liczba mnoga
	męski	żeński	nijaki	męski = żeński=nijaki
M.	skeunest, bestest	skeuneste, besteste	skeuneste, besteeste	skeunesten, besteren
D.	skeunestes, bestestes	skeunester, bestester	skeunestes, besteres	skeunesten, bestesten
C.	skennestem, bestestem	skeunester, bestester	skeunestem, bestestem	skeuneste, besteste
B.	skeunesten, bestesten	skeuneste, besteste	skøneste, besteste	skeunesten, bestesten

Teksty

Zob. Tekst:Biblia Alduryncka

"Ojcze nasz"

Fader unser in der Himil,
Name thin ist helige,
Raik thin kommdau,
Wiler thin wesdau,
in der Himil ond op Erde.
Du gebdau Uns daglik Breud,
ond fragtdau der unserem Sūdan,
tho Wir fragtan Uns Sūdern.
ond far Uns næi zu dan Farleid,
afer werthdau helian Uns van das Ubel.

Thin ist Raik, Kraft ond Lobe. Amen

"Zdrowaś Maryjo"

Hail Maria!
Veule der Gnade, Herr mid Thir,
sped isott Du unter Frauen,
ond sped ist Ubat, der thin Wamß, Jesus.

Helige Maria,
Meuder Gottes, bittdau feur Uns Sūdern,
nu ond in Steunde der Unsere Dōth.
Amen

"Min Testament" ("Testament Mój" - J. Słowacki)

(Lecz zaklinam...)
Afer bidda Ik,
Næi lusdau dai Hope Libian,
Ond far Lunt Leire Lamp berian
Ond ganan in Durbe, dauian in Orden
Thō van Gott kastende an Skanz Staine.