Język bizantyński

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
bizantyński
ladína
Utworzenie: Widsið w 2017
Najnowsza wersja: 2
Sposoby zapisu: alfabet łaciński
Typologia: a posteriori
VSO
fleksyjny
Klasyfikacja: języki italskie
  romańskie
   lewantyńskie
    bizantyński
Kody
Conlanger–3 nat.bzn.wid
Przykład
De bello gallico
Ta éntera Gále stá físsa en tríou pártiou, don ta yna atreván ti Vélgi, ta álda - ti Acedáni, ta térza - hi ci se si sermónis Céldi, nostru - Gáli chamán. Hi cáthe se difierón pre sermóne, synídis e légiou. Tu ríou Garónna seprá ton Gálus de tos Acedanós, endo ce de tos Velgós - Secána e Márna.

Τα έντερα Γάλε στά φίσσα εν τρίου πάρτιου, δον τα υνα ατρεβάν τι Βέλγι, τα άλδα - τι Ατσεδάνι, τα τέρζα - ’ι τσι σε σι σηρμόνις Τσέλτζι, νωστρου - Γάλι χαμάν. ’Ι κάθι σε διφιηρόν πρε σηρμόνε, συνίδις ε λέγιου. Τυ ρίου Γαρόννα σηπρά τον Γάλους τζε τος Ατσεδανός, ενδω τσε τζε τος Βελγός - Σεκάνα ε Μάρνα.
Lista conlangów

Język bizantyński (ladína sermón [läˈðinä s̺e̝rˈmon], też w al. gr. λαδίνα σερμόν) to naturalistyczny język sztuczny typu a posteriori, opracowywany przez Widsiða od 2017. Bizantyński jest hipotetycznym spadkobiercą łaciny ludowej na obszarze, który w rzeczywistości przynależał do kręgu kultury hellenistycznej – Grecji, Albanii, południowej Bułgarii, Anatolii i Taurydy. Gdyby istniał w rzeczywistości, należałoby do odrębnej podgrupy języków romańskich, w strukturze powierzchownej przypominając przede wszystkim języki romańskie basenu Morza Śródziemnego, takie jak włoski czy hiszpański, a w głębokiej odzwierciedlając głównie głęboki wpływ grecki.

Bizantyński charakteryzuje się zmianami w systemie fleksji werbalnej, utrzymaniem trzech (funkcjonalnie czterech) przypadków i silnymi wpływami greki w leksyce i warstwie dźwiękowej. Domyślnie zapisywany jest alfabetem łacińskim, ale możliwy jest także zapis grecki. Bazowym szykiem zdania jest SVO, chociaż możliwe są pewne jego modyfikacje, a stylistycznie częstym zabiegiem jest naśladowanie składni łacińskiej.

Nazwa

Nazwa języka wywodzi się od łacińskiego przymiotnika LATĪNA „łacińska” z regularnym rozwojem fonetycznym ([läˈðinä]), tłumaczonym dużą częstotliwością użycia, przy jednocześnie częściowej tylko świadomości etymologii. Średniowieczne źródła łacińskie nazywają bizantyński latinice, ladine i graecolatine. Różne warianty tej nazwy przeniknęły do sąsiednich języków, nierzadko powodując nieporozumienia. François Savary de Brèves, ambasador Królestwa Francji w Konstantynopolu w latach 1589-1609, tak donosił Henrykowi IV:

Ça ne cesse pas de me dérouter et, dans le même temps, étonner comment la populace de l'Ancien Empire de la Roumanie[sic] et la communauté éduquée européenne ne savent pas comment l'on doive faire la référence a sa propre langue. Même si c'est commun, et reconnu dans le monde entier, que le nom propre des habitants est le nom de « Romains » comme il était depuis des temps immémoriaux, on ne trouve pas d'une juste si fixe entente sur le nom du vernaculaire local. Les Espagnols ont l'habitude de l'appeler le « constantinopolitain », les Allemands – le « romain », les Turcs – le « ionien », les Slaves – le « tsarique » et nous – le « grec », et aucun de ces noms ne correspond à la coutume locale, qui ordonne que l'idiome n'a arrêté jamais d'être le « latin ».
Nie przestaje wprawiać mnie w konsternację, a zarazem zadziwiać, jak to ani lud, zamieszkujący Pradawne Cesarstwo Rzymskie, ani wyedukowane wspólnoty Europy nie wiedzą, jak należy nazywać tutejszy język. Mimo że powszechnym, a jednocześnie uznanym na całym świecie faktem jest to, że mieszkańców nazywa się tu „Rzymianami”, tak jak to było od czasów najdawniejszych, nie sposób znaleźć podobnie definitywnego porozumienia co do nazwy lokalnej mowy. Hiszpanie mają w zwyczaju nazywać ją „konstantynopolską”, Niemcy – „rzymską”, Turcy – „jońską”, Słowianie – „carską”, a my – „grecką”, a żadna z nich nie przystaje do lokalnego zwyczaju, który każe język nieprzerwanie nazywać „łacińskim”.

Kwestia nazwy języka bizantyńskiego rozwiązała się dopiero na przełomie XVIII wieku, gdy spopularyzowano określenie „Bizancjum”. Wiele języków przyjęło tę nazwę, a wraz z nią derywowane od niej przymiotniki. Uwagę zwracają inne języki romańskie, w których nadal stosuje się derywaty odłacińskie (hiszp. ladengo, fr. ladin, rum. lățina), oraz języki germańskie i arabski, w których podstawą derywacji jest nazwa miasta Rzymu (niem. römisch, szw. romersk, ar. رومانسي rwmānsy).

Klasyfikacja i zbliżone języki

Bizantyński jest językiem romańskim, co oznacza, że wywodzi się z łaciny ludowej. Jako że nie istnieje naukowy konsensus co do kształtu drzewa genealogicznego tej rodziny językowej, przyjmuje się go za jedynego przedstawiciela podgrupy lewantyńskiej. Kontinuum dialektalne łączy bizantyński z dialektami południowowłoskimi i sycylijskimi a także z językiem dalmackim. Kontinuum dialektalne z językiem rumuńskim zostało przerwane w wyniku migracji ludności pochodzenia słowiańskiego (Romania discontinua) i obecnie nie istnieją dialekty przejściowe pomiędzy tymi językami. Zwyczajowo postrzegany jako peryferyjny dialekt romański, oddalony od innowacyjnego centrum, zasadniczo posiada wiele cech, które stawiają go w pozycji pośredniej.

Wraz z językami: rumuńskim, albańskim, bułgarskim, macedońskim, greckim i częścią dialektów serbskich tworzy bizantyński ligę językową. Cechy, które świadczą o jego przynależności do tej grupy to: zachowanie przypadków, synkretyzm dopełniacza i celownika, częściowy synkretyzm konstrukcji lokalizujących i kieunkowych, analityczny czas przyszły, brak bezokolicznika, szerokie użycie trybu łączącego oraz podwójne oznaczanie dopełnienia bliższego i dalszego.

Bardzo istotny wpływ na kształt języka bizantyńskiego wywarł język grecki; szacuje się, że około 35% słownictwa zostało zapożyczone z tego języka. Na ten odsetek składają się często słowa w codziennym, powszechnym użyciu, takie jak np. calá „bardzo” < καλά „dobrze”, cáthe „każdy” < κάθε „ts.”, eméra „brzask” < ημέρα „dzień” czy prossádu „świeży” < πρόσφατος „ts.”, Wpływ grecki widoczny jest także w gramatyce – składni, odmianie czasownika czy regułach stosowania poszczególnych przypadków, a także w fonetyce. Wiąże się to ze znaczną siłą kultury helleńskiej, przyjętą przez rzymskich kolonistów, a także wpływem greki liturgicznej, wciąż obecnej w chrześcijańskich obrządkach wschodnich. Możliwy, choć niepopularny, jest zapis języka bizantyjskiego w alfabecie greckim.

Wpływ celtycki objawia się głównie w leksyce; istotnym źródłem zapożyczeń był język Galatów ze środkowej Anatolii. Słownictwo pochodzenia celtyckiego nie jest liczne, ale również ono trafiło do gamy słownictwa podstawowego: chièda „drzwi” < cleta „brama”, exóvu „niewidomy” < exsops „ts.” tréva „dom” < *trēbā „ts.”. Wpływ leksyki celtyckiej jest istotny, ale nie aż tak dalekosiężny, jak ma to miejsce w przypadku nowantyjskiego, innego romańskiego języka autora.

Wpływ innych języków regionu, w tym dawnych języków Azji Mniejszej, jewaniku, języków słowiańskich, języka trackiego i języka albańskiego jest znacznie mniejszy, ograniczony tylko do słownictwa z bardzo wąskich dziedzin.

Historia

Łacina ludowa w Cesarstwie Wschodniorzymskim

Doba starsza

Doba średnia

Wczesna doba nowożytna

Współczesność

Fonetyka i fonologia

Samogłoski

Bizantyński posiada osiem prostych fonemów samogłoskowych, które nie kontrastują ze sobą pod względem długości, oraz siedem dyftongów. Pełen system wokaliczny występuje jednak wyłącznie w sylabach akcentowanych – nieakcentowane samogłoski podlegają redukcji, która polega na ich ścieśnieniu lub centralizacji. Oba systemy przedstawia tabela poniżej.

Samogłoski w sylabie akcentowanej
Przednie Centralne Tylne
Przymknięte i y u
Półprzymknięte e o
Półotwarte ɛ ɔ
Otwarte a
Dyftongi ao̯ eo̯ aɪ̯ ʊɪ̯ iɪ̯ i̯ɛ i̯ɔ
Samogłoski w sylabie nieakcentowanej
Przednie Centralne Tylne
Przymknięte i̞~ɪ y̞~ʏ ʊ
Półprzymknięte e̞~ə
Otwarte ä~ɐ
Dyftongi ɐʊ̯ əʊ̯ i̯ɛ̝ i̯ɔ̝

Zależność między samogłoskami akcentowanymi a nieakcentowanymi prezentuje się następująco:

Akcentowana Nieakcentowana
i i̞~ɪ
ʊɪ̯
iɪ̯
y y̞~ʏ
u ʊ
o
ɔ
e e̞~ə
ɛ
aɪ̯
a ä~ɐ
ao̯ ɐʊ̯
eo̯ əʊ̯
i̯ɛ i̯ɛ̝
i̯ɔ i̯ɔ̝

Spółgłoski

Zjawiska fonetyczne

Prozodia

Akcent

Intonacja

Morfologia

Fleksja

Grupa werbalna

Grupa nominalna

Słowotwórstwo

Składnia

Zdanie pojedyncze

Zdanie złożone

Słownictwo

Systemy zapisu

Alfabet łaciński

Alfabet grecki

Dialektologia

Język standardowy

Dialekty i gwary

Zobacz też

Inne języki w tej samej historii alternatywnej