Język bornholmski

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Apëlnsan Czytasz artykuł z serii Bornholm. | Księstwo Bornholmskie (Księstwo Bornholmskie (1000-1656)) · Język bornholmski (Słownik) · Język średniobornholmski · Język starobornholmski · Katolicki Kościół Apostolski · Znani Bornholmczycy · Miasta
Język bornholmski
Va apëlnsan
Utworzenie: Terrus w 2021
Używany w : Księstwo Bornholmskie
Regiony : Bornholm, Stoinun
Liczba użytkowników 48760 (statystyka Ks. Bornh. z 2022 r.)
Liczba użytkowników (faktyczna) ok. 55500
Sposoby zapisu: łacinka
Typologia: mocne SOV, język fleksyjny
Klasyfikacja: wiwaryjskie
Status urzędowy
Język urzędowy : Księstwo Bornholmskie
Oficjalna regulacja: nie
Kody
Conlanger–1 bh.
Przykład
Jezioro Szczęścia (początkowy fragment)
Ipon Soi amuvte

reteá

Aga to sane, äs

feso kur cha



Tongom llaig aun aga zawonte

Tongom ulaig lava tapëli

Aga orp aiso nodou räne

Lista conlangów

Język bornholmski (bh. va apëlnsan /ˈva ˈa.pəln.saw/- język z grupy południowowiwaryjskiej będący urzędowym w Księstwie Bornholmskim. Jako pierwszym językiem włada nim ok. 55500 ludzi głównie na Bornholmie i w Stanach Zjednoczonych.

Jest to flagowy conlang Terrusa, jeden z najlepiej rozwiniętych jego języków, i jedyny o takim wielkim leksykonie, który jest wciąż rozwijany (stan jak na 27.03.2022 r.)

Historia

Język bornholmski wywodzi się ze wspólnego wszystkim Wiwaryjczykom południowym dialektu postprawiwaryjskiego, którego używano ok. IX-X wieku n.e. na Pomorzu w pasie od ok. Sławna aż do jeziora Łebsko. Ta mowa zaś pochodzi z języka prawiwaryjskiego używanego we współczesnych zachodnich Czechach ok. 2500-500 lat p.n.e. Grupa Prawiwaryjczyków południowych dość odrębna od reszty, bo charakterystyczne mutacje w języku szacuje się już na okres przed wypłynięciem na swoją przyszłą ojczyznę, wypłynęła stopniowo na Bornholm ok. 950-1010 r. Język nie miał szczególnie dużych wpływów zagranicznych aż do okresu okupacji duńskiej (1660-1945). Wtedy język nabrał bardzo licznych wpływów duńskich w słownictwie. Po 1945 bornholmszczyzna stała się jednym z trzech oficjalnych języków Unii Dwalinieckiej, a po odzyskaniu niepodległości przez Księstwo Bornholmskie w 1958 r. stał się jedynym językiem urzędowym tego państwa (duński uznawany jest jedynie za język pomocniczy mniejszości).

Alfabet i ortografia

Alfabet bornholmski składa się z 26 liter (w tym 2 diakrytyzowanych) oraz 5 dwuznaków:

  • ai /æɪ̯/
  • ch /χ/ [ʀ̥]
  • ei /ɪ, ɪ̯/
  • ng /ŋ, w[1]/
  • ou /u/

Ponadto występują też samogłoski z akutem nad sobą (np. á). Oznacza to akcent. Akcentowana jest zwykle pierwsza samogłoska wyrazu, są jednak nieregularności i zasady, gdzie akcent jest na innej samogłosce, i to w takich pozycjach używany jest akut. Diakrytyk jednak zapisywany jest tylko w materiałach do nauki, Bibliach, książkach dla dzieci, a także czasem, gdy jest konieczny do odróżnienia słowa (np. traidaka - trzydzieści a traidaká - trzynaście).

Z powodów historycznych po a, ä, ë, o, ou, u gdy stoi spółgłoska nosowa (m, n, ng) wymawiana jest jako /w/. Kiedyś taka kombinacja była wymawiana tak jak się czyta, później tworzyła samogłoskę nosową, ale te się rozpadły.

Litera bornholmska Aa Äa Bb Cc Dd Ee Ëë[2] Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Rr Ss Tt Uu Vv Ww Yy Zz
Wartość fonetyczna a ɛ b ç d e, ə[3] ə ɸ ɡ h~χ~ʀ̥ i ʝ k l~ɫ m, w[1] n, w[1] o p ɾ s t ʉ β w ɨ z

Cechy języka młodzieżowego

Młodsi użytkownicy języka bornholmskiego posiadają wyraźne tendencje, które mogą w przyszłości stać się cechami standardowej bornholmszczyzny. Są to:

  • przejście fonemów /β/ <v> i /ɸ/ <f> w odpowiednio /b/ i /p/
  • częste opuszczanie nieakcentowanej szwy
  • wydłużanie akcentowanej samogłoski
  • używanie konstrukcji me/ne [rzeczownik w mianowniku] zamiast narzędnika
  • wymowa zbitek rt i rd jako odpowiednio /t/ i /d/ zamiast /ʈ/ oraz /ɖ/ albo /ɾt/ i /ɾd/ (gdzie pierwsza z tych dwóch form jest popularniejsza)

Gramatyka

Język bornholmski:

  • posiada 4 przypadki (mianownik, dopełniacz, celownik, narzędnik),
  • nie ma rodzajów gramatycznych,
  • ale ma 5 czasów (dalekoprzeszły, przeszły, teraźniejszy, przyszły, dalekoprzyszły), z czego dalekoprzeszły i dalekoprzyszły w pełnej formie są używane dość rzadko i raczej oficjalnie, albowiem istnieją też ściągnięte formy dalekoprzeszłe i dalekoprzyszłe, ale i tak zwykłe czasy przeszłe są częściej używane (chyba że w mowie młodzieżowej, bo tam dość mocno zaciera się czas teraźniejszy i przeszły), chyba że jakaś szczególna forma pozwala uniknąć niejednoznaczności (jak meso - nurkuję; meso - nurkowałem (cz. przesz.), mesosonc/mesoc (cz. dalekoprzesz.))

Budowa zdania

Bornholmszczyzna jest bardzo ściśle językiem SRV (gdzie R to reszta zdania, razem z dopełnieniem) (poza północą Bornholmu oraz poezją), i nie jest tzw. językiem pro-drop (opuszczającym zaimek) mimo systemu koniugacji czasowników. Ponad to, bornholmski jest ściśle głowowokońcowy, a przydawki stoją po rzeczownikach (oprócz poezji).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Na końcu słowa po a, ä, ë, o, ou, u
  2. Alternatywna pisownia to Ea ea, jednak jest ona archaiczna lub używana ozdobnie, albo gdy osoba nie ma dostępu na klawiaturze do litery Ëë; litery się nie używa na końcu słowa
  3. ə na końcu wyrazu