Język bornholmski
| Apëlnsan | Czytasz artykuł z serii Bornholm. | Księstwo Bornholmskie (Księstwo Bornholmskie (1000-1656)) · Język bornholmski (Słownik) · Język średniobornholmski · Język starobornholmski · Katolicki Kościół Apostolski · Znani Bornholmczycy · Miasta |
| Język bornholmski Va apëlnsan | |
|---|---|
| Utworzenie: | Terrus w 2021 |
| Używany w : | Księstwo Bornholmskie |
| Regiony : | Bornholm, Stoinun |
| Liczba użytkowników | 48760 (statystyka Ks. Bornh. z 2022 r.) |
| Liczba użytkowników (faktyczna) | ok. 55500 |
| Sposoby zapisu: | łacinka |
| Typologia: | mocne SOV, język fleksyjny |
| Klasyfikacja: | wiwaryjskie
|
| Status urzędowy | |
| Język urzędowy : | Księstwo Bornholmskie |
| Oficjalna regulacja: | nie |
| Kody | |
| Conlanger–1 | bh. |
| Przykład | |
| Jezioro Szczęścia (początkowy fragment) Ipon Soi amuvte reteá Aga to sane, äs feso kur cha
Tongom ulaig lava tapëli Aga orp aiso nodou räne | |
| Lista conlangów | |
Język bornholmski (bh. va apëlnsan /ˈva ˈa.pəln.saw/- język z grupy południowowiwaryjskiej będący urzędowym w Księstwie Bornholmskim. Jako pierwszym językiem włada nim ok. 55500 ludzi głównie na Bornholmie i w Stanach Zjednoczonych.
Jest to flagowy conlang Terrusa, jeden z najlepiej rozwiniętych jego języków, i jedyny o takim wielkim leksykonie, który jest wciąż rozwijany (stan jak na 27.03.2022 r.)
Historia
Język bornholmski wywodzi się ze wspólnego wszystkim Wiwaryjczykom południowym dialektu postprawiwaryjskiego, którego używano ok. IX-X wieku n.e. na Pomorzu w pasie od ok. Sławna aż do jeziora Łebsko. Ta mowa zaś pochodzi z języka prawiwaryjskiego używanego we współczesnych zachodnich Czechach ok. 2500-500 lat p.n.e. Grupa Prawiwaryjczyków południowych dość odrębna od reszty, bo charakterystyczne mutacje w języku szacuje się już na okres przed wypłynięciem na swoją przyszłą ojczyznę, wypłynęła stopniowo na Bornholm ok. 950-1010 r. Język nie miał szczególnie dużych wpływów zagranicznych aż do okresu okupacji duńskiej (1660-1945). Wtedy język nabrał bardzo licznych wpływów duńskich w słownictwie. Po 1945 bornholmszczyzna stała się jednym z trzech oficjalnych języków Unii Dwalinieckiej, a po odzyskaniu niepodległości przez Księstwo Bornholmskie w 1958 r. stał się jedynym językiem urzędowym tego państwa (duński uznawany jest jedynie za język pomocniczy mniejszości).
Alfabet i ortografia
Alfabet bornholmski składa się z 26 liter (w tym 2 diakrytyzowanych) oraz 5 dwuznaków:
- ai /æɪ̯/
- ch /χ/ [ʀ̥]
- ei /ɪ, ɪ̯/
- ng /ŋ, w[1]/
- ou /u/
Ponadto występują też samogłoski z akutem nad sobą (np. á). Oznacza to akcent. Akcentowana jest zwykle pierwsza samogłoska wyrazu, są jednak nieregularności i zasady, gdzie akcent jest na innej samogłosce, i to w takich pozycjach używany jest akut. Diakrytyk jednak zapisywany jest tylko w materiałach do nauki, Bibliach, książkach dla dzieci, a także czasem, gdy jest konieczny do odróżnienia słowa (np. traidaka - trzydzieści a traidaká - trzynaście).
Z powodów historycznych na końcu słowa, po a, ä, ë, o, ou, u gdy stoi spółgłoska nosowa (m, n, ng) wymawiana jest jako /w/. Kiedyś taka kombinacja była wymawiana tak jak się czyta, później tworzyła samogłoskę nosową, ale te się rozpadły.
| Litera bornholmska | Aa | Äa | Bb | Cc | Dd | Ee | Ëë[2] | Ff | Gg | Hh | Ii | Jj | Kk | Ll | Mm | Nn | Oo | Pp | Rr | Ss | Tt | Uu | Vv | Ww | Yy | Zz |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wartość fonetyczna | a | ɛ | b | ç | d | e, ə[3] | ə | ɸ | ɡ | h~χ~ʀ̥ | i | ʝ | k | l~ɫ | m, w[1] | n, w[1] | o | p | ɾ | s | t | ʉ | β | w | ɨ | z |
Cechy języka młodzieżowego
Młodsi użytkownicy języka bornholmskiego posiadają wyraźne tendencje, które mogą w przyszłości stać się cechami standardowej bornholmszczyzny. Są to:
- przejście fonemów /β/ <v> i /ɸ/ <f> w odpowiednio /b/ i /p/
- częste opuszczanie nieakcentowanej szwy
- wydłużanie akcentowanej samogłoski
- używanie konstrukcji me/ne [rzeczownik w mianowniku] zamiast narzędnika
- wymowa zbitek rt i rd jako odpowiednio /t/ i /d/ zamiast /ʈ/ oraz /ɖ/ albo /ɾt/ i /ɾd/ (gdzie pierwsza z tych dwóch form jest popularniejsza)
Gramatyka
Język bornholmski:
- posiada 4 przypadki (mianownik, dopełniacz, celownik, narzędnik),
- nie ma rodzajów gramatycznych,
- ale ma 5 czasów (dalekoprzeszły, przeszły, teraźniejszy, przyszły, dalekoprzyszły), z czego dalekoprzeszły i dalekoprzyszły w pełnej formie są używane dość rzadko i raczej oficjalnie, albowiem istnieją też ściągnięte formy dalekoprzeszłe i dalekoprzyszłe, ale i tak zwykłe czasy przeszłe są częściej używane (chyba że w mowie młodzieżowej, bo tam dość mocno zaciera się czas teraźniejszy i przeszły), chyba że jakaś szczególna forma pozwala uniknąć niejednoznaczności (jak meso - nurkuję; meso - nurkowałem (cz. przesz.), mesosonc/mesoc (cz. dalekoprzesz.))
Budowa zdania
Bornholmszczyzna jest bardzo ściśle językiem SRV (gdzie R to reszta zdania, razem z dopełnieniem) (poza północą Bornholmu oraz poezją), i nie jest tzw. językiem pro-drop (opuszczającym zaimek) mimo systemu koniugacji czasowników. Ponad to, bornholmski jest ściśle głowowokońcowy, a przydawki stoją po rzeczownikach (oprócz poezji).