Język pranaumowski

Język zongepajcki (klasyczny) *nnaumåsås ikŋaur
Typologia:	aglutynacyjny, SVO
Utworzenie:	Emil
Cel utworzenia:	Na potrzeby projektu/konwerldu
Klasyfikacja:	Gamajskie Protogamajski (†) Język pranaumowski
Kody
Conlanger–1	pnau.
Lista conlangów

        

Zobacz też słownik tego języka.

Język pranaumowski (pnau. *nnaumåsås ikŋaur [nːæʉˈmɔ̞sɔ̞s iˈk͡ŋæʉ̯r]) - język z grupy centralnej języków gamajskich, przodek języków naumowskich. Zawiera on wiele charakterystycznych wśród języków gammajskich cech, m.in. zanik harmonii samogłoskowej, zachowanie dyftongów czy zastąpienie opozycji dźwięczności przydechem.

Fonetyka

Spółgłoski

		Wargowe	Zębowo-dziąsłowe	Podniebienne	Welarne	Gardłowe
Nosowe		m <m>	n <n>		ŋ~kⁿ <ŋ>
Zwarte	przydechowe	pʰ <p>	tʰ <t>		kʰ <k>
	bezprzydechowe	p~b <b>	t~d <d>		k~g <g>
Afrykaty	przydechowe		tsʰ <c>
	bezprzydechowe		ts <ʒ>
Szczelinowe		f <f>	s <s>		x <x>	h <h>
Półsamogłoski		ʋ <v>		j <j>	ɣʷ~w <w>
Płynne			r l <r l>		(ʀ <ʀ>)

Głoska [x] była w słowach rodzimych allofonem nagłosowego ck-, jednak mogła się też pojawiać w zapożyczeniach.

Spółgłoska ʀ nie występowała we wszystkich dialektach (istniała w protogowojskich i protomaszyjskich, ale nie w protonaumowskich), zaś dokładna wymowa nie jest rekonstruowalna.

Istniały też gieminaty: *mm, *nn, *ŋŋ, *ll, *rr, *jj, *kk (zapis ck).

Przydech czy dźwięczność?

Jedną z najważniejszych kwestii spornych w rekonstrukcji pramaszyjskiej fonologii jest natura zwartych obstruentów. Toczy się dyskusja, czy powinno się rekonstruować opozycję dźwięczności, przy przydechu. Obecne są argumenty dla obu wariantów:

Za rekonstrukcją dźwięczności przemawiają:

• gowojski zachowuje opozycje bezdźwięczność-dźwięczność, tak jak wiele konwencjonalnych języków gammajskich;
• w naumowskim spółgłoski *p *t *c *k także nie wykazują śladów przydechu;

Za przydechem zaś:

• spółgłoski zapisane jako *p *t *c *k pramaszyjski poddaje lenicji do szczelinowych (aczkolwiek efekt dla *t- wydaje się być zakryty udowodnioną zmianą *þ → *t, niemniej w śródgłosie nadal *t → *ð → *z) sugerując, że mogła być tam jakaś forma przydechu. *b *d *ʒ *g występują jako bezdźwięczne w pramaszyjskim, zaś dźwięczne powstały z niektórych grup spółgłoskowych i zapożyczonych ejektywów;
• w szczególności, naumowskie przejścia typu *d → *tt są trudne do wyjaśnienia przy dźwięczności, ale przy przydechu istnieje możliwość zrekonstruowania ciągu zmian *tʰ → *t → *tt;
• nawet gowojski w niektórych miejscach *-k- osłabia do *-x-, sugerując jakąś formę przydechu.

Obecnie raczej rekonstruuje się opozycję przydechu, zaś gowojską dźwięczność uznaje się za wtórne przywrócenie do stanu pragammajskiego. Niemniej, wysuwa się też teoria, że pranaumowski posiadał opozycje bezdźwięcznej przydechowej i dźwięcznej bezprzydechowej, która w językach potomnych została różnie uregulowana.

Samogłoski

	Przednie	Tylne
Przymknięte	i (i)	ʉ (u)
Środkowe	e (e)	o (o)
Otwarte	æ (a)	ɔ̞ (å)

Samogłoska *o przed /r/ była wymawiana zapewne bez zaokrąglenia, tzn. [ɤ], a być może nawet [ə], co tłumaczyć ma wspólną naumowsko-gowojską zmianę *or → *ar, obrazującą jednak wcześniejsze różnice dialektalne. Tej zmiany nie ma w pramaszyjskim, być może z powodu proponowanej wyższej wymowy *o, tzn. [o̝], a później nawet mogło to być [ʊ], jednak analogiczny brak zaokrąglenia wykazuje *å, co skutkuje zmianą *år → *ar. Prawdopodobnie *å nie miało też zaokrąglenia w nieakcentowanym *sås, które rozwinęło się w *śъś w wczesnym pramaszyjskim. Pozorna zmiana *år → ar w wielu naumowskich słowach wynika z późniejszej redukcji samogłosek nieakcentowanych, gdzie *å oraz *a się spłynęły.

Poniżej rozwój grup *or, *oʀ, *år i *åʀ w bezpośrednich potomkach pranaumowskiego:

		naumowski	gowojski	pramaszyjski
*or	*hålor "ziarno"	ghåłar	holár	*holur
*oʀ	*ijoro "córka"	aíru ← *ijáro	ijór	*jurъ
*år	*nnutår "chleb"	nüdår	hütór	*knьzar
*åʀ	*kåʀen "walczyć"	karén ← *kårén	koren	*chorenna

Dyftongi

Rekonstruuje się dwa dyftongi: ai oraz au wymawiane jako /æi̯/ oraz /æʉ̯/.