Najdziwniejsze nazwy miejscowości w Polsce

Zaczęty przez Dynozaur, Luty 25, 2015, 20:54:06

Poprzedni wątek - Następny wątek

dziablonk

#225
Świedziebnia - od średniowiecza (Swedzebna 1356, Swyedzyebna 1449) do XIX w.: Świedziebna (w czasie powstania listopadowego nawet Świedziebno, może względem Msc. w Świedziebnie), prawdopodobnie z przestawki od stpol. świebiedny 'swobodny' :)
Słuch fonologiczny współczesnego Słowianina kształtuje pisownia, w przeszłości granice między poszczególnymi fonemami były bardziej płynne.
◇ ъŭ ◊ ō ů ŭ † å ° ъ ь ľ ŕ ô ď ť ſ ß á ŕ ê é ṷ
  •  

Świętopełk Kowalski

unpopular opinion: Świętochłowice.

Na chuj to ł??

Ainigmos

#227
Mrągowo; czy może kognacić się z starocerkiewnosłowiańskim wyrazem mragъ o znaczeniu "widok, obraz", co może skojarzyć się z "osadą o malowniczych widokach"?
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja
  •  

Kazimierz

Cytat: Ainigmos w Kwiecień 12, 2026, 22:20:46Mrągowo; czy może kognacić się z starocerkiewnosłowiańskim wyrazem mragъ o znaczeniu "widok, obraz", co może skojarzyć się z "osadą o malowniczych widokach"?
Przecież to powojenny chrzest nazewniczy na cześć Mrongowiusza. Właściwa nazwa to Ządzbork.
  •  


dziablonk

Bączylas - w zapiskach rekonstruuje się postać Bełczylas. Bełk w Słowniku staropolskim podają, że albo gurges czyli wir albo o ogniu agitatus, czyli taki buzujący. Moja teoria, że mogło się to wziąć od bulgoczących mokradeł z pokładami torfu. :P   
Słuch fonologiczny współczesnego Słowianina kształtuje pisownia, w przeszłości granice między poszczególnymi fonemami były bardziej płynne.
◇ ъŭ ◊ ō ů ŭ † å ° ъ ь ľ ŕ ô ď ť ſ ß á ŕ ê é ṷ
  •  

dziablonk

Apropos mokradeł:
Cytat: Vilène w Marzec 25, 2015, 19:29:38Mokrzk. Nie, literówki tu nie ma.
Pierwsze zapisy: Mogrzsko 1309; Mocrsko 1450; Mokrzko 1531 - przypuszczam, że synkopa z dawnego mokrzysko 'mokradło'. :)
Słuch fonologiczny współczesnego Słowianina kształtuje pisownia, w przeszłości granice między poszczególnymi fonemami były bardziej płynne.
◇ ъŭ ◊ ō ů ŭ † å ° ъ ь ľ ŕ ô ď ť ſ ß á ŕ ê é ṷ
  •  

dziablonk

#232
Cytat: Dynozaur w Luty 25, 2015, 20:54:06(na Wzchodzie jeszcze dałoby się to zetymologizować jako jakiś *Xotivjь z l-wstawnym [że niby od jakiegoś **Chociwita?], choć to i tak naciągane tłumaczenie, no ale ... nie na Pomorzu).
L-empatetyczne dla miękczonych wargowych było swego czasu obecne na całej Słowiańszczyźnie, potem na części obszaru  (zachodniosłowiańskie, bułgarski)  się to niby cofnęło w wygłosie (w nagłosie dalej jest, np. pol. pluć : lit. spjauti 'ts.'), ale nie do końca (głuż. hrjebja vs dłuż. grobla, mac. Godivje vs Godivle).
Do dziś w polskim mamy kropla (stpol. też kropia), grobla (Ps. Puł., stpol. też grobia), przerębel (m./f.), wróbel, dziupla, Lublica / Lubla (też Lubia, lewy dopływ Wisłoka), niemowlę (BZ niemowiątko), budowla (choć w gwarach też budowie - r. n.), Drogowle (k. Rakowa), Witobel (k. Stęszewa) < Witowle; kasz. grable i konoplëna, (od konople), miejscowości na Pomorzu: Zęblewo, Lublewo.
Niem. Gustävel < połab. *Gostevle? (por. cz. Litovel < Litovle, Hostovlice)
Słuch fonologiczny współczesnego Słowianina kształtuje pisownia, w przeszłości granice między poszczególnymi fonemami były bardziej płynne.
◇ ъŭ ◊ ō ů ŭ † å ° ъ ь ľ ŕ ô ď ť ſ ß á ŕ ê é ṷ
  •  

dziablonk

#233
Cytat: dziablonk w Sierpień 13, 2026, 14:37:53Moja teoria, że mogło się to wziąć od bulgoczących mokradeł z pokładami torfu. :P   
Bardzo fajna teoria i może się do jakiejś Bełczączki nadać. Niestety, pierwsze zapisy są Belcziflasz 1395, Belcziflas 1395, 1396, więc raczej byłby to Bełcyflasz, gdzie bełcy - rozkaźnik od bełtać 'mącić' i flasz 'flaszka', czyli na pijaka, coś w stylu wydmi-kufel, dybi-dzban a. moczy-gęba. :-[
Słuch fonologiczny współczesnego Słowianina kształtuje pisownia, w przeszłości granice między poszczególnymi fonemami były bardziej płynne.
◇ ъŭ ◊ ō ů ŭ † å ° ъ ь ľ ŕ ô ď ť ſ ß á ŕ ê é ṷ
  •  

dziablonk

Cytat: Otok w Sierpień 24, 2015, 20:48:26Niechobrz (pojawił się podobny Niechnabrz)
Ciekawe rozpodobnienia (r-r) od imienia *Niechrobr? Zwłaszcza Niechnabrz < 1540 Niechnobrza ze zmianą r > n.
Słuch fonologiczny współczesnego Słowianina kształtuje pisownia, w przeszłości granice między poszczególnymi fonemami były bardziej płynne.
◇ ъŭ ◊ ō ů ŭ † å ° ъ ь ľ ŕ ô ď ť ſ ß á ŕ ê é ṷ
  •  

dziablonk

#235
So, everybody, just follow me ·
'Cause we need a little controversy ·
'Cause it feels so empty without me

:P (piosenka amerykańska)

Cytat: spitygniew w Październik 10, 2013, 20:23:37BTW, skąd w Sosnowcu Wawel?  ???
Od roku 1955, czyli od czasu publikacji w Onomastyce artykułu "Historia i znaczenie nazwy Wawel" prof. W. Taszyckiego panuje w nauce polskiej w zasadzie cichy consensus co do nazwy Wawel (utrwalany i powielany zresztą kolejnymi publikacjami historyków). Consensus ma polegać na uznaniu drugiej cząstki -wel jako prasłowiańskiego pierwiastka *vъl-, a ten znowu ma być "jedną z możliwych form praindeuropejskiego pierwiastka *vel- (???) oznaczającego 'wilgoć, mokrość, ciecz, wodę'". Prof. Taszycki dodaje przy tym, że istnieją też do niego inne oboczne praindeuropejskie pierwiastki jak *val- (reprezentowany przez stpol. wał 'fala') i - (stpol. wełna 'fala').
[BTW: Czy nie wydaje się wam podejrzane, że tylny jer ps. ъ (*vъl-) ma odpowiadać przedniej samogłosce pie. e (*vel-)?]

Skąd jednak prof. Taszycki powziął myśl na taką interpretację? Otóż po pierwsze zauważył u poetów staropolskich, że odmieniali oni Wawel z ruchomym -e-, tj. Wawel, Wawla zamiast Wawel, Wawela (przytoczył, co prawda, wyjątek z Marcina Błażewskiego vel Błażowskiego z początku XVII w.: na Wąwelu, uznał to jednak za nieśmiałą zapowiedź współczesnego "unieruchomiania e", które obserwował jako zjawisko regularne dopiero od wieku XVIII).
Skoro w tej prastarej nazwie Wawel po twardej spółgłosce (w) -e- było ruchome, sprawa jest jasna: był tam jer twardy!
Ponadto profesor odnalazł rzeczkę Wel, dopływ Drwęcy, która w odmianie również gubi -e- (we Wlu (m.) bądź we Wli (f.)).
Wystarczyło dodać do tego warunki geofizyczne (bagna i rozlewiska w dorzeczu Wisły) i voila! - mamy to:
"analiza słowotwórcza i znaczeniowa nazwy Wąwel - Wawel prowadzi do wniosku, że znaczyła ona pierwotnie tyle, co suche, wzniesione miejsce wśród wód i mokradeł."

Tym samym w ciemny kąt poszła hipoteza prof. Brücknera zawarta w Słowniku etymologicznym o pochodzeniu Wawelu od wału (1)... morskiego  :o, tj. w znaczeniu  'fali'. Trzeba przyznać, że prof. Brückner do tego hasła wrzucił cały szereg wyrazów (walić, nawała, powała itp. itd.). Zresztą już przy haśle następnym w Słowniku, tj. wał (2) 'okop, szaniec' z niem. Wall i Welle wygląda jakby profesor Brückner się zreflektował: "nie zawsze od poprzedniego da się odłączyć".

Ale właściwie co takiego prof. Taszyckiemu nie pasowało w etymologii Brücknera, że skłoniło do poszukiwania własnej etymologii? Zastrzeżenia były dwa:
1) interpretacja Wą-welu w znaczeniu pierwotnego 'wąwozu', który wg Brücknera miał biec pod wzgórzem, a skąd później przeniesiono tę nazwę na samo wzgórze i twierdzę na nim.
Cytat: prof. Witold TaszyckiCzy w ukształtowaniu geograficznym wzgórza samego i sąsiadujących z nim obszarów istniały warunki sprzyjające zastosowaniu w odniesieniu do jakiejkolwiek ich części wyrazu w znaczeniu 'wąskie przejście czy droga między górami albo skałami, jar, parów'? Na pytanie to można śmiało odpowiedzieć przecząco, a skoro tak jest, nie mógł wyraz wąwel nawet w najdawniejszych czasach znaczyć ani 'wąwóz', ani 'wądół'.

2) to cholerne -e- zamiast spodziewanego -a- jak mają Wąwał 3x, Wąwały itp.:
Cytat: prof. Witold TaszyckiUzasadniając swoją etymologię nazwy Wąwel - Wawel powołuje się Brückner m. in. na wyraz pospolity czeski úval 'dolina, padół, wąwóz' oraz serbski úvala 'dolina'. Przyjmijmy, że wyrazy te należą do tego samego pierwiastka, co najbliższa im nazwa miejscowa Wąwał. Gdyby nawet tak było, to i tak nie da się nimi tłumaczyć bezpośrednio nazwy Wąwel wel.

Otóż moja etymologia jest dość prosta: nazwa  Wawel pochodzi od dawnego określenia Wą-wale, czyli 'miejsce wśród wałów (łac. vallus / vallum), w sensie: obwarowane', a jego konstrukcja jest zupełnie ta sama co Pod-wale, czyli 'miejsce pod wałami', tzn. za pomocą formantu -ьje. Osobiście uważam, że każde Podwale zasługuje na swoje Wąwale. :P
(Co ciekawe, Brückner w "Mitologii polskiej" powołuje się z kolei na czeską postać ouvali, co we współczesnej czeszczyźnie zapewne pisałoby się úvalí - niestety nie udało mi się potwierdzić takiej formy)
Samo przejście z postaci (to) Wąwale do postaci (ten) Wąwal jest bardzo typowe dla polszczyzny, tak dawniej, jak i dziś, np. Warszawiacy na swoje Podwale mówią potocznie Podwal.

Pozostaje kwestia, dlaczego akurat Wąwal zmienił się na Wąwel (też Wąwelno, Wąwelnia, Wąwelnica itp.). Myślę, że morfologicznie chodziło o rozpodobnienie: [a(~w) - a(ľ)], drugiego a w tej nazwie pod wpływem następującej miękkiej spółgłoski ľ.
Wreszcie gdy chodzi o odmianę Wąwel, Wąwla ze znikającym -e- u poetów staropolskich, myślę, że mogła ona być zasugerowana innymi nazwami miejscowości, które kończyły się na -wel, np. Sądowel, a które miały -e- ruchome i nie, to -e- nie pochodzi z  twardego jeru, tylko zostało tam wsunięte w polszczyźnie już po zaniku samych jerów dla łatwiejszej wymowy, a sama zbitka -vl- pochodzi z czasów empatetycznego l dla miękczonych labialnych.  8)
Słuch fonologiczny współczesnego Słowianina kształtuje pisownia, w przeszłości granice między poszczególnymi fonemami były bardziej płynne.
◇ ъŭ ◊ ō ů ŭ † å ° ъ ь ľ ŕ ô ď ť ſ ß á ŕ ê é ṷ
  •