Język zachodniomewacki: Różnice pomiędzy wersjami

Aktualna wersja na dzień 21:42, 1 mar 2026

Język zachodniomewacki (zachodniomewacki: pâl mebhà gó [pal˧˥˩ mebʱa˥˩ ɠo˩˥], lec. arand Mefattokci, sur. hean Mevatgen) – wymarły na ok. 75 kyonolat przed rokiem wspólnym język należący do grupy jalniockich II, używany dawniej na znacznej, centralnej części Mewatu. Wraz z ekspansją Lecajów na wschód jego obszar coraz bardziej zmniejszał się na rzecz języka leckiego (patrz Skap hosir ze), powodując stopniowe zanikanie. Był bardzo podobny do istniejącego nadal w roku wspólnym języka wschodniomewackiego. Pod koniec życia zainteresowali się nim surandralscy gjõowie, którzy w efekcie udokumentowali jego wymarcie w bardzo dobrym jak na owe czasy wymiarze.

Podobnie jak wschodniomewacki, zachodniomewacki różnił się od reszty języków jalniockich tworzeniem słów dwusylabowych w ramach utrwalonych złożeń, jednak szedł w tym bardziej dalej niż żyjący bliski krewny. Przykładem jest słowo regionu Mewatu, które miało zuniwerbizowaną formę Mebhà [mebʱa˩˥], podczas gdy wschodniomewacki ma nadal złożoną formę Mē Bhø̀ [me˩ bʱø˩˥], oznaczającą tyle co „kraina drzew”.

Wymarcie

Wraz z coraz większymi zatargami państw-plemion Lecajów część z ich społeczności zaczęła przejmować siłą tereny kolejne to obszary na wschodzie należące dotychczas do ludów tanzyńskich. Powstały na ich terenie wkrótce leckie odłamy starych plemion lub ich mieszanki, takie jak Zetowaše, Tułapkiše, Hozbamše, powodując zjawisko Skap hosir ze „parcie na wschód”. Migracje Lecajów nie ustały po powstaniu zjednoczonego państwa, wręcz przeciwnie, zaczęli traktować dotychczasową ludność jako gorszą, a język starolecki był jedynym prestiżowym w tym okresie. Upadek Państwa Lecajskiego spowolił, ale nie zahamował procesów migracji i asymilacji mieszkańców tej części Mewatu. Fakt, że późniejsze władze kejreńskie i surandralskie dobrze traktowały Lecajów i wspierali ich w parciu na wschód też miał niemałe znaczenie.

Jeszcze na krótko przed jego upadkiem tereny wiejskie, niezorganizowane na wschód od Jetawy w 6200 EK były językowo zachodniomewackie, a już w 6527 EK władza północnokejreńska określiła te tereny, nie do końca szczegółowo, ale trafnie oddając zmiany, jako wecoszońskie. W 7112 EK , podczas powstania na zachodzie, władze Neski oznajmiły Cesarzowi, że ryzyka w naszym mieście buntu tu nie ma, bo nikt nie mówi po mewacku. Najdłużej przetrwał w wiejskich okolicach Xozbamu (lec. Hozbam, zachodniomewackie Kō Bám), bo aż do 8893 EK , kiedy to według mnichów z Xozbamu zmarła ostatnia rodzimomówczyni ze wsi Kaspat (lec. Kaspat, zachodniomewackie Kā Pà~Kapà).

Fonologia

Samogłoski

Zachodniomewacki posiadał prosty układ samogłosek a, e, i, o, u. Iloczas nie pełnił funkcji odróżniającej.

	Przednie	Tylne
Przymknięte	i <i>	u <u>
Średnie	ɛ~e <e>	ɔ~o <o>
Otwarte	a <a>

Tony

W języku zachodniomewackim, podobnie jak w innych jalniockich II występują fonemiczne tony. Zachodniomewacki posiadał ich pięć:

rosnący (á);
opadający (à);
niski (ā);
rosnąco-opadający (â);
wysoki (ă).

Brak tonu (a), który pojawia się w wielosylabowych słowach i niektórych spójnikach, przyimkach według niektórych można traktować jako szósty ton.

Spółgłoski

Zachodniomewacki charakteryzował się brakiem spółgłosek palatalnych prócz /j/ oraz /ʑ/, a także iniektywami zamiast zwykłych zwartych dźwięcznych.

		Wargowe	Przedniojęzykowe	Podniebienne	Welarne
Nosowe		m <m>	n <n>		ŋ <ng>
Zwarte	bezdźwięczne	p <p>	t <t>		k <k>
	bezdźwięczne przydechowe	pʰ <ph>	tʰ <th>		kʰ <kh>
	iniektywne	ɓ <b>	ɗ <d>		ɠ <g>
	dźwięczne zwarte	bʱ <bh>	dʱ <dh>		gʱ <gh>
Szczelinowe	bezdźwięczne	f <f>	s <s>
Szczelinowe	dźwięczne		z <z>	ʑ <lh>
Sonanty			l <l>
Drżące, półsamogłoski		w <w>	r <r>	j <j>

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-'''Język zachodniomewacki''' (zachodniomewacki: ''pâl mebhá gò'' [pal˧˥˩ mebʱa˩˥ ɠo˥˩], [[język lecki|lec.]] ''arand Mefattokci'', [[Język surandralski|sur.]] ''hean Mevatgen'') – wymarły na ok. 75 kyonolat przed rokiem wspólnym język należący do grupy [[Języki jalniockie II|jalniockich II]], używany dawniej na znacznej, zachodniej części [[Mewat|Mewatu]]. Wraz z ekspansją Lecajów na wschód jego obszar coraz bardziej zmniejszał się na rzecz [[język lecki|języka leckiego]] (patrz ''Skap hosir ze''), powodując stopniowe zanikanie. Był bardzo podobny do istniejącego nadal w roku wspólnym [[język wschodniomewacki|języka wschodniomewackiego]]. Pod koniec życia zainteresowali się nim surandralscy gjõowie, którzy w efekcie udokumentowali jego wymarcie w bardzo dobrym jak na owe czasy wymiarze.
+'''Język zachodniomewacki''' (zachodniomewacki: ''pâl mebhà gó'' [pal˧˥˩ mebʱa˥˩ ɠo˩˥], [[język lecki|lec.]] ''arand Mefattokci'', [[Język surandralski|sur.]] ''hean Mevatgen'') – wymarły na ok. 75 kyonolat przed rokiem wspólnym język należący do grupy [[Języki jalniockie II|jalniockich II]], używany dawniej na znacznej, centralnej części [[Mewat|Mewatu]]. Wraz z ekspansją Lecajów na wschód jego obszar coraz bardziej zmniejszał się na rzecz [[język lecki|języka leckiego]] (patrz ''Skap hosir ze''), powodując stopniowe zanikanie. Był bardzo podobny do istniejącego nadal w roku wspólnym [[język wschodniomewacki|języka wschodniomewackiego]]. Pod koniec życia zainteresowali się nim surandralscy gjõowie, którzy w efekcie udokumentowali jego wymarcie w bardzo dobrym jak na owe czasy wymiarze.
-Podobnie jak wschodniomewacki, zachodniomewacki różnił się od reszty języków jalniockich tworzeniem słów dwusylabowych w ramach utrwalonych złożeń, jednak szedł w tym bardziej dalej niż żyjący bliski krewny. Przykładem jest słowo regionu Mewatu, które miało zuniwerbizowaną formę ''Mebhá'' [mebʱa˩˥], podczas gdy wschodniomewacki ma nadal złożoną formę ''Mē Bhǿ'' [me˩ bʱø˩˥], oznaczającą tyle co „kraina drzew”.
+Podobnie jak wschodniomewacki, zachodniomewacki różnił się od reszty języków jalniockich tworzeniem słów dwusylabowych w ramach utrwalonych złożeń, jednak szedł w tym bardziej dalej niż żyjący bliski krewny. Przykładem jest słowo regionu Mewatu, które miało zuniwerbizowaną formę ''Mebhà'' [mebʱa˩˥], podczas gdy wschodniomewacki ma nadal złożoną formę ''Mē Bhø̀'' [me˩ bʱø˩˥], oznaczającą tyle co „kraina drzew”.
 ==Wymarcie==
 Wraz z coraz większymi zatargami państw-plemion Lecajów część z ich społeczności zaczęła przejmować siłą tereny kolejne to obszary na wschodzie należące dotychczas do ludów tanzyńskich. Powstały na ich terenie wkrótce leckie odłamy starych plemion lub ich mieszanki, takie jak ''Zetowaše, Tułapkiše, Hozbamše'', powodując zjawisko ''Skap hosir ze'' „parcie na wschód”. Migracje Lecajów nie ustały po powstaniu [[Państwo Lecajskie|zjednoczonego państwa]], wręcz przeciwnie, zaczęli traktować dotychczasową ludność jako gorszą, a język starolecki był jedynym prestiżowym w tym okresie. Upadek Państwa Lecajskiego spowolił, ale nie zahamował procesów migracji i asymilacji mieszkańców tej części Mewatu. Fakt, że późniejsze władze kejreńskie i surandralskie dobrze traktowały Lecajów i wspierali ich w parciu na wschód też miał niemałe znaczenie.
-Jeszcze na krótko przed jego upadkiem tereny wiejskie, niezorganizowane na wschód od [[Jetawa|Jetawy]] w {{RokEryKyonu|6200}} były językowo wschodniomewackie, a już w {{RokEryKyonu|6527}} [[Cesarstwo Północnokejreńskie|władza północnokejreńska]] określiła te tereny, nie do końca szczegółowo, ale trafnie oddając zmiany, jako ''wecoszońskie''. W {{RokEryKyonu|7112}}, podczas powstania na zachodzie, władze [[Néská|Neski]] oznajmiły Cesarzowi, że ''ryzyka w naszym mieście buntu tu nie ma, bo nikt nie mówi po mewacku''. Najdłużej przetrwał w wiejskich okolicach [[Xozbam|Xozbamu]] (lec. ''Hozbam'', zachodniomewackie ''Kō Bám''), bo aż do {{RokEryKyonu|8893}}, kiedy to według mnichów z Xozbamu zmarła ostatnia rodzimomówczyni ze wsi Kaspat (lec. ''Kaspat'', zachodniomewackie ''Kā Pà~Kapà'').
+Jeszcze na krótko przed jego upadkiem tereny wiejskie, niezorganizowane na wschód od [[Jetawa|Jetawy]] w {{RokEryKyonu|6200}} były językowo zachodniomewackie, a już w {{RokEryKyonu|6527}} [[Cesarstwo Północnokejreńskie|władza północnokejreńska]] określiła te tereny, nie do końca szczegółowo, ale trafnie oddając zmiany, jako ''wecoszońskie''. W {{RokEryKyonu|7112}}, podczas powstania na zachodzie, władze [[Néská|Neski]] oznajmiły Cesarzowi, że ''ryzyka w naszym mieście buntu tu nie ma, bo nikt nie mówi po mewacku''. Najdłużej przetrwał w wiejskich okolicach [[Xozbam|Xozbamu]] (lec. ''Hozbam'', zachodniomewackie ''Kō Bám''), bo aż do {{RokEryKyonu|8893}}, kiedy to według mnichów z Xozbamu zmarła ostatnia rodzimomówczyni ze wsi Kaspat (lec. ''Kaspat'', zachodniomewackie ''Kā Pà~Kapà'').
+==Fonologia==
+===Samogłoski===
+Zachodniomewacki posiadał prosty układ samogłosek ''a, e, i, o, u''. Iloczas nie pełnił funkcji odróżniającej.
+{| class="wikitable"
+!
+! Przednie
+!Tylne
+|-
+! Przymknięte
+| {{IPA|i}} <''i''>
+| {{IPA|u}} <''u''>
+|-
+! Średnie
+| {{IPA|ɛ~e}} <''e''>
+| {{IPA|ɔ~o}} <''o''>
+|-
+! Otwarte
+| colspan=2| {{IPA|a}} <''a''>
+|}
+===Tony===
+W języku zachodniomewackim, podobnie jak w innych jalniockich II występują fonemiczne tony. Zachodniomewacki posiadał ich pięć:
+*rosnący (''á'');
+*opadający (''à'');
+*niski (''ā'');
+*rosnąco-opadający (''â'');
+*wysoki (''ă'').
+Brak tonu (''a''), który pojawia się w wielosylabowych słowach i niektórych spójnikach, przyimkach według niektórych można traktować jako szósty ton.
+===Spółgłoski===
+Zachodniomewacki charakteryzował się brakiem spółgłosek palatalnych prócz /j/ oraz /ʑ/, a także iniektywami zamiast zwykłych zwartych dźwięcznych.
+{| class="wikitable" style=text-align:center
+! colspan="2" |
+!Wargowe
+!Przedniojęzykowe
+!Podniebienne
+!Welarne
+|- align="center"
+! colspan="2" | Nosowe
+|{{IPA|m}} <''m''>
+|{{IPA|n}} <''n''>
+|
+|{{IPA|ŋ}} <''ng''>
+|- align="center"
+! rowspan="4" |Zwarte
+!<small>bezdźwięczne</small>
+|{{IPA|p}} <''p''>
+|{{IPA|t}} <''t''>
+|
+|{{IPA|k}} <''k''>
+|-
+!<small>bezdźwięczne przydechowe</small>
+|{{IPA|pʰ}} <''ph''>
+|{{IPA|tʰ}} <''th''>
+|
+|{{IPA|kʰ}} <''kh''>
+|-
+!<small>iniektywne</small>
+|{{IPA|ɓ}} <''b''>
+|{{IPA|ɗ}} <''d''>
+|
+|{{IPA|ɠ}} <''g''>
+|-
+!<small>dźwięczne zwarte</small>
+|{{IPA|bʱ}} <''bh''>
+|{{IPA|dʱ}} <''dh''>
+|
+|{{IPA|gʱ}} <''gh''>
+|-
+|- align="center"
+! rowspan="2" | Szczelinowe
+!<small>bezdźwięczne</small>
+|{{IPA|f}} <''f''>
+|{{IPA|s}} <''s''>
+|
+|
+|-
+!<small>dźwięczne</small>
+|
+|{{IPA|z}} <''z''>
+|{{IPA|ʑ}} <''lh''>
+|
+|- align="center"
+! colspan="2" | Sonanty
+|
+|{{IPA|l}} <''l''>
+|
+|
+|- align="center"
+! colspan="2" | Drżące, półsamogłoski
+| {{IPA|w}} <''w''>
+| {{IPA|r}} <''r''>
+|  {{IPA|j}} <''j''>
+|
+|-
+|}
 [[Kategoria:Użytkownik:Emil]] [[Kategoria:Kyon]] [[Kategoria:Języki Kyonu|Wschodniomewacki]] [[Kategoria:Języki jalniockie II]] [[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]