Przejdź do zawartości

Język rodzki: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
← poprzednia edycja
Vilén (dyskusja | edycje)
1301 edycji
WizualnieWikikod
Vilén (dyskusja | edycje)
1301 edycji
Vilén (dyskusja | edycje)
1301 edycji
→Alfabet i fonologia: Poprawiony porządek alfabetu na bardziej absurdalny.
 
(Nie pokazano 98 wersji utworzonych przez 4 użytkowników)
Linia 2: Linia 2:
|kolor=lawngreen
|kolor=lawngreen
|nazwa=język rodzki
|nazwa=język rodzki
|nazwa własna=rodzku jezuk
|nazwa własna=rodsku jezuk
|twórca=[[User:Vilén|Vilén]]
|twórca=[[User:Vilén|Vilén]]
|rok=2008
|rok=2008
|wersja=2.1
|wersja=4.2
|alfabet=alfabet łaciński
|alfabet=alfabet łaciński
|klasyfikacja=języki indoeuropejskie
|klasyfikacja=języki indoeuropejskie
:języki słowiańskie
:języki słowiańskie
::języki północnosłowiańskie (fikcyjne)
::języki zachodniosłowiańskie
:::'''język rodzki'''
:::'''język rodzki'''
|tekst=Veche lydi sot sårödzeni slobögni i örveni vå dostönösti i pravom. Öni sot jesdäreni s’ orzumu i såvisti i dåšni otnösit se drugom vå duchu bratrestva.
|tekst=Vešetci lydi so sårözeni svobögni a rövni vå dostöjnösti a pravom. Öni so vubäveni så rozum a somene a majo poröcät vešedrugum vå duchu bratårstva.
}}
}}
'''Język rodzki''' (''rodsku jezuk'') to zachodniosłowiański język sztuczny. Charakteryzuje się on silnymi wpływami języka szwedzkiego na fonologię, słownictwo i gramatykę.


'''Język rodzki''' (''rodzku jezuk'') to fikcyjny północnosłowiański język sztuczny. Charakteryzuje się on silnymi wpływami języka szwedzkiego na fonologię, słownictwo i gramatykę; a także w małym stopniu [[język szlawski|języka szlawskiego]] (słownictwo, końcówka dop. l.m. ''-u'') oraz fryzyjskiego i średniowysokoniemieckiego.
Pewne aspekty rodzkiego inspirowane są językiem górnołużyckim, [[język rański|rańskim]], [[język sweński|sweńskim]] i [[język zimny|zimnym]].
 
Pewne aspekty rodzkiego inspirowane są [[język sweński|językiem sweńskim]] (główna inspiracja do powstania języka), [[język rański|rańskim]], [[język wozgijski|wozgijskim]], [[język zimny|zimnym]] oraz [[język gardneński|gardneńskim]].


----
----
Linia 24: Linia 23:
! Langue  
! Langue  
! Nom
! Nom
|-
| [[Język ahtialański|Ahtialański]]
| руsкидаі кієнау / руsкиҙє кина
|-
| [[Język aswa|Asua]]
| розыкывме йтыла
|-
| [[Język ayu|Ayu]]
| ροτικυ αγιανεο
|-
|-
| [[Język bałtycki|Bałthyckí]]
| [[Język bałtycki|Bałthyckí]]
Linia 54: Linia 62:
| [[Olżycki|Olgittine]]
| [[Olżycki|Olgittine]]
| rodtine, rece rodtic
| rodtine, rece rodtic
|-
| [[język pomerański|pommeranês]]
| rozês, lengua rozêsa
|-
|-
| [[język ęmucki|Ral-ęmyt]]
| [[język ęmucki|Ral-ęmyt]]
Linia 59: Linia 70:
|-  
|-  
| Svenska
| Svenska
| rodska språk
| rytska språk
|}
|}


Linia 65: Linia 76:
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
|- style="font-size: 1.5em;"
|- style="font-size: 1.5em;"
|  a  ||  ä ||  å ||  b ||  c || ch || d ||  e ||  g ||  i ||  j ||  k ||  l ||  m
|  a  ||  b ||  c ||  d ||  e || g || ch ||  i ||  j ||  k ||  l ||  m ||  n ||  o
|-
|-
| [a] || [æ] || [ɒ] || [b] || [ɕ] || [x] || [d] || [ɛ] || [ɡ] || [i] || [j] || [k] || [l] || [m]
| [a] || [b] || [ɕ] || [d] || [e] || [ɡ] || [x] || [i] || [j] || [k] || [l] || [m] || [n] || [u]
|- style="font-size: 1.5em;"
|- style="font-size: 1.5em;"
|  n ||  o ||  ö ||  p ||  r ||  s ||  š ||  t ||  u ||  v ||  y ||  z || (ts) || (dz)
|  p ||  r ||  s ||  š ||  t ||  u ||  v  ||  z ||  ž ||  å ||  ä ||  ö  || y
|-
|-
| [n] || [ɔ] || [œ] || [p] || [r] || [s] || [ʃ] || [t] || [u] || [v] || [y] || [z] || [θ] || [ð]
| [p] || [r] || [s] || [ʃ] || [t] || [ʉ] || [v] || [z] || [ʒ] || [ɔ] || [ɛ] || [ø] || [y]
|}
|}


* '''ts dz''' w niektórych wyrazach mogą być wymawiane jako [ts dz].
===Wymiany spółgłoskowo-samogłoskowe===
* '''tc dc''' czytane są jako [tɕ dʑ]
Niektóre końcówki gramatyczne powodują zamianę poprzedzającej spółgłoski na inną, wg nastęującej tabeli:
* końcówka '''-adzet''' w liczebnikach od 11 do 19 wymawiana jest [azɛt].


===Akcent===
{| class="wikitable"
Wyrazy w języku rodzkim akcentowane są zazwyczaj na pierwszą sylabę, z wyjątkiem słów zawierających przedrostki (akcentowanych na drugą, np. ''poc<u>i</u>stit''), oraz niektórych zapożyczeń z języków obcych.
! oznaczenie →
! ~ʲK
! ~′K
! ~″K
|-
! k
| colspan="3" | c
|-
! g
| colspan="2" | ž
| z
|-
! ch
| colspan="3" | š
|-
! sk
| colspan="2" | šk
| sc
|-
! zg
| colspan="2" | žg
| zd
|-
! t
| c
| colspan="2" | —
|-
! d
| z
| colspan="2" | —
|-
! s
| š
| colspan="2" | —
|-
! z
| ž
| colspan="2" | —
|-
! st
| šk
| colspan="2" | —
|-
! zd
| žg
| colspan="2" | —
|}


===Mutacje===
Każda z tak oznaczonych końcówek powoduje także zmianę najbliższej poprzedzającej ją samogłoski na odpowiednik przegłoszony:
Przed niektórymi końcówkami mogą zachodzić następujące mutacje samo- i spółgłoskowe:


====Przegłos (umlaut)====
* '''a''' → '''ä'''
Polega na zmianie najbliższej samogłoski poprzedzającej końcówkę w następujący sposób:
* '''o''' → '''ö'''
* '''u''' → '''y'''


* '''a''' → ä
==Gramatyka==
* '''o''' → ö
===Rzeczownik===
* '''u''' → y
Każdemu rzeczownikowi przypisany jest jeden z czterech rodzajów – męskożywotny, męski, nijaki i żeński. Odmieniają się one przez liczbę i przypadki wg jednego z paradygmatów:


Przy końcówkach oznaczany jest za pomocą gwiazdki '''*'''.
* '''O''' – rzeczowniki rodzaju męskożywotnego i męskiego zakończone na spółgłoskę; oraz rodzaju nijakiego.
* '''A''' – rzeczowniki rodzaju żeńskiego i męskożywotnego zakończone na ''~a''.
* '''I''' – rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na spółgłoskę.


====Palatalizacja====
Rzeczowniki przyjmują także formę określoną, używaną gdy:
Polega na zmianie spółgłoski występującej tuż przed końcówką w następujący sposób:


* '''k''' → c
* Wspomniano przedmiot po raz kolejny w tekście lub rozmowie.
* '''g, ch''' → š
* Z sytuacji lub kontekstu wiadomo o jaki przedmiot chodzi.
* '''sk''' → šk
* Przedmiot jest jedyny w swoim rodzaju.
* '''sg''' → šg
* Przedmiot wysuwa się na plan pierwszy jako przedstawiciel grupy pokrewnych przedmiotów, jest uważany za przedstawiciela rodzaju.
* Mówiący sygnalizuje, że chodzi mu o wszystkie elementy pewnego zbioru skończonego i wymiernego.


Przy końcówkach oznaczana jest za pomocą krzyża '''†'''.
W niektórych rzeczownikach, po dodaniu końcówki niezerowej zanika ostatnie '''e''' bądź '''å''', najczęściej w wyrazach zakończonych na ''-åk'', ''-åv'' i ''-ec'', np. ''cånåk'' → ''cånki''.


====Jotacja====
'''Tabela odmiany:'''
Polega na zmianie spółgłoski występującej tuż przed końcówką w następujący sposób:
 
* '''t''' → ts
* '''d''' → dz
* '''k''' → c
* '''s, z, g, ch''' → š
* '''sk''' → šk
* '''sg''' → šg
* '''st, sd''' → ss
 
Przy końcówkach oznaczana jest za pomocą podwójnego krzyża '''‡'''.
 
====Udźwięcznienie====
Technicznie, nie jest to mutacja, a jedynie osobliwość ortograficzna w pisowni języka rodzkiego. Polega ona na zmianie znaku spółgłoskowego na jego odpowiednik dźwięczny, jeżeli znajdzie się on w pozycji pomiędzy samogłoskami.
 
Na występowanie tej „mutacji” nie ma żadnej reguły, jako że występuje ona jedynie w niektórych słowach zależnie od ich etymologii. Słowa w których zachodzi, powinny być odpowiednio oznaczone w słowniku.
 
===Procesy fonetyczne zaszłe od języka prasłowiańskiego===
====Samogłoski====
* y → u / i (na końcu wyrazu)
* a e ę ě [na początku wyrazu] → ja jö ję jě
* ę ǫ → e o
* a o u [przed C*(ь e ě i j)] → ä ö y
* ъ, ь →
** → å, e (w pozycjach mocnych, w akcentowanej sylabie wyrazu, w wyrazach jednosylabowych, w przedrostkach, czasem epentetycznie)
** → Ø (w innych przypadkach)
* ě → i
* ije, eje [czasami] → e
* ij, iji [między spółgłoskami] → i
* ij [w innych przypadkach] → ej
 
* -uj -aja -oje -ije [w końcówkach przymiotników] → -u -a -e -i
* -i [w końcówce bezokolicznika] → -Ø
 
====Spółgłoski====
* tj dj sj zj stj sdj → ts dz š ž ss ss
* Cj → C
* č ž šč ždž → c š šk šg
* tl dl tn dn → kl gl kn gn
* chl chr chv [na początku wyrazu] → l r v
* v, j [przed spółgłoską] → (zanika)
* ъl ьl ъr ьr → å å år er
 
====Istniejące nieregularności====
* Wyraz ''šenskina'' zamiast ''šeneškina'': brak wokalizacji jeru z powodu częstości użycia, oraz uproszczenie fonetyczne nieistniejącej nigdzie zbitki ''nšk'' do występującej w wielu wyrazach ''nsk''.
* Uproszczenie końcówek typu ''-ogo, -ego'' do ''-oj, -ej'' z powodu częstości użycia.
* W zaimkach typu ''moja, tvoja'', zrównanie analogiczne do ''möja, tvöja'', itp., pod wpływem zaimków typu ''möj, möje, möji'', itp.
* Czasownik posiłkowy ''mäm, mäš'', itd.: skrócenie z powodu częstości użycia z czasownika ''jemät'' w przypadkach użycia posiłkowego, a także nieregularna odmiana na wzór odmiany czasównika ''dät''.
 
==Gramatyka==
===Rzeczownik===
W języku rodzkim, rzeczowniki odmieniają się przez liczby oraz przypadki, i mają przyporządkowany jeden z trzech rodzajów (męski, żeński, nijaki), oraz jeden z sześciu wzorców deklinacji (I, II, III, IV, V, VI). W niektórych rzeczownikach, po dodaniu końcówki niezerowej, zanika ostatnie '''e''' bądź '''å''', najczęściej w wyrazach zakończonych na ''-åk'', ''-åv'' i ''-ec'', np. ''ditenåk'' → ''ditenki''. Wyrazy takie są odpowiednio oznaczone w słowniku.


====Odmiana====
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
! rowspan="2" | nieokreślona
! rowspan="2" | &nbsp;
! colspan="2" | O
! colspan="2" | A
! colspan="2" | I
! colspan="2" | I
! colspan="2" | II
! colspan="2" | III
! colspan="2" | IV
! colspan="2" | V
! colspan="2" | VI
|-
! l. poj. || l. mn.
! l. poj. || l. mn.
! l. poj. || l. mn.
! l. poj. || l. mn.
! l. poj. || l. mn.
! l. poj. || l. mn.
|-
|-
| ''nom.''
! sing. || pl.
| -Ø, -u || -i
! sing. || pl.
| -o, -e || -a
! sing. || pl.
| -a    || -i
| -Ø    || -i
| -Ø    || -i
| -e    || -ena
|-
|-
| ''gen.''
! N
| -a   || -u
| ~Ø ('''m, ma''')<br>~o, ~e ('''n''')
| -a   || -u
| ~i ('''m''')<br>~″i ('''ma''')<br>~a ('''n''')
| -i   || -u
| ~a
| -i  || -ej
| ~i ('''f''')<br>~″i ('''ma''')
| -i   || -u
| ~Ø
| -eni || -enu
| ~i
|-
|-
| ''dat.''
! G
| -u  || -om
| ~a
| -u   || -om
| ~u
| -i * || -am
| ~i
| -i   || -em
| ~u
| -i   || -em
| ~i
| -eni || -enem
| ~i
|-
|-
| ''acc.''
! D
| -Ø, -u || -i
| ~u
| -o, -e || -a
| ~om
| -o    || -i
| ~″i
| -Ø    || -i
| ~am
| -Ø    || -i
| ~i
| -e    || -ena
| ~em
|-
|-
! rowspan="2" | określona
! A
! colspan="2" | I
| ~Ø ('''m''')<br>~a ('''ma''')<br>~o, ~e ('''n''')
! colspan="2" | II
| ~i ('''m''')<br>~u ('''ma''')<br>~a ('''n''')
! colspan="2" | III
| ~o
! colspan="2" | IV
| ~i
! colspan="2" | V
| ~Ø
! colspan="2" | VI
| ~i
|-
|-
! l. poj. || l. mn.
! colspan="7" | forma określona
! l. poj. || l. mn.
! l. poj. || l. mn.
! l. poj. || l. mn.
! l. poj. || l. mn.
! l. poj. || l. mn.
|-
|-
| ''nom.''
! N
| -åt, -ut  || -iti
| ~åt ('''m, ma''')<br>~oto, ~eto ('''n''')
| -oto, -eto || -ata
| ~iti ('''m''')<br>~″iti ('''ma''')<br>~ata ('''n''')
| -ata       || -iti
| ~ata ('''f''')<br>~at ('''ma''')
| -åta      || -iti
| ~iti ('''f''')<br>~″iti ('''ma''')
| -åta      || -iti
| ~eta
| -eto      || -enata
| ~iti
|-
|-
| ''gen.''
! G
| -atoj  || -utich
| ~ata
| -atoj  || -ytich
| ~otoch
| -iti   || -utich
| ~iti
| -iti    || -etich
| ~otoch
| -iti   || -utich
| ~iti
| -enitoj || -enytich
| ~itich
|-
|-
| ''dat.''
! D
| -utom  || -otim
| ~utu
| -utom  || -ötim
| ~otom
| -itö *  || -atim
| ~″iti
| -itö    || -etim
| ~atam
| -itö    || -etim
| ~iti
| -enitom || -enetim
| ~etem
|-
|-
| ''acc.''
! A
| -åt, -ut  || -iti
| ~åt ('''m''')<br>~ata ('''ma''')<br>~oto, ~eto ('''n''')
| -oto, -eto || -ata
| ~iti ('''m''')<br>~otoch ('''ma''')<br>~ata ('''n''')
| -öte      || -iti
| ~oto
| -åte      || -iti
| ~iti
| -åte      || -iti
| ~eta
| -eto      || -enata
| ~iti
|}
|}
W kilku utartych wyrażeniach znajdują się pozostałości dawnych narzędnika i wołacza, np. ''Böše!'' „Boże!” czy ''såbogöm'' „żegnaj”.
====Użycie====
'''Formy określonej''' używamy, gdy:
* Wspomniano przedmiot po raz kolejny w tekście lub rozmowie.
* Z sytuacji lub kontekstu wiadomo o jaki przedmiot chodzi.
* Przedmiot jest jedyny w swoim rodzaju.
* Przedmiot wysuwa się na plan pierwszy jako przedstawiciel grupy pokrewnych przedmiotów, jest uważany za przedstawiciela rodzaju.
* Mówiący sygnalizuje, że chodzi mu o wszystkie elementy pewnego zbioru skończonego i wymiernego.
'''Mianownik''' używany jest:
* Jako podmiot zarówno zdań przechodnich, jak i nieprzechodnich.
* Jako forma słownikowa.
'''Dopełniacz''' używany jest:
* W funkcji posesywnej w relacjach przynależności.
* W funkcji partytywnej.
* Jako dopełnienie bliższe, gdy mowa jest o części.
* Przy uczestnictwie w czynności, zarówno jako agens, jak i pacjens.
* W funkcji opisowej, np. ''den <u>pöbidi</u>'' „dzień zwycięstwa”.
'''Celownik''' używany jest:
* Jako dopełnienie dalsze.
* Po przyimkach oznaczających znajdowanie się w danym miejscu, np. ''vå domu'' „w domu”.
'''Biernik''' używany jest:
* Jako dopełnienie bliższe zdań przechodnich.
* Po przyimkach oznaczających ruch do danego miejsca, np. ''vå dom'' „do domu”.


===Przymiotnik===
===Przymiotnik===
Przymiotniki odmieniają się przez liczbę i rodzaj, nie odmieniają się za to przez przypadki. Przyjmują one końcówki:
Przymiotniki odmieniają się przez liczbę, rodzaj i przypadki, i uzgadniają się z opisywanym rzeczownikiem. Przyjmują one końcówki:


{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
! &nbsp;
! &nbsp;
! l. poj.
! sing.
! l. mn.
! pl.
|-
|-
| ''r. męski''
! N
| -u
| ~u (~i, ~Ø) ('''m, ma''') <br> ~e ('''n''') <br> ~a ('''f''')
| rowspan="3" | -i
| ~″i ('''ma''') <br> ~e ('''m, n, f''')
|-
|-
| ''r. żeński''
! G
| -a
| rowspan="2" | ~ej
| ~uch (~ich)
|-
|-
| ''r. nijaki''
! D
| -e
| ~um (~im)
|-
! A
| ~ej ('''ma''') <br> ~u (~i, ~Ø) ('''m''') <br> ~e ('''n''') <br> ~o ('''f''')
| ~uch (~ich) ('''ma''') <br> ~e ('''m, n, f''')
|}
|}


Przymiotniki stopniowane są przez wstawienie ''-iš- *‡'' dla stopnia wyższego, bądź ''-ast *‡'' dla stopnia najwyższego przed końcówką przymiotnika, np. ''vusu'' „wysoki” → ''vyšišu'' „wyższy”, ''vyšastu'' „najwyższy”.
Formy podane w nawiasie stosowane są, jeżeli forma podstawowa przymiotnika zakończona jest na ''~i'', bądź jeśli zaimek odmieniany jak przymiotnik posiada końcówkę zerową w formie podstawowej.
 
====Stopniowanie====
Stopień wyższy tworzy się za pomocą końcówki ''~'eji'', zaś stopień najwyższy – końcówki ''~′eši'', np. ''staru ~ stäreji ~ stäreši'' „stary ~ starszy ~ najstarszy”.
 
W wyrazach zakończonych na ''~k~'', ''~ek~'' i ''~ok~'', końcówki te przy stopniowaniu zanikają, np. ''slådku ~ slådeji ~ slådeši''.


Niektóre przymiotniki posiadają nieregularną formę stopnia wyższego i najwyższego:
Niektóre przymiotniki posiadają nieregularną formę stopnia wyższego i najwyższego:
Linia 317: Linia 279:
|-
|-
| '''dobru''' (''dobry'')
| '''dobru''' (''dobry'')
| bölišu
| lipi
| bölastu
| lipši
|-
|-
| '''malu''' (''mały'')
| '''zålu''' (''zły'')
| menišu
| göri
| menastu
| görši
|-
|-
| '''veliku''' (''duży'')
| '''velku''' (''duży'')
| vecišu
| veci
| vecastu
| vešši
|-
|-
| '''zålu''' (''zły'')
| '''malu''' (''mały'')
| görišu
| meni
| görastu
| menši
|}
|}


===Czasownik===
===Czasownik===
====Odmiana regularna====
Każdy czasownik posiada dwa rdzenie – nieosobowy oraz osobowy – oraz przynależy do jednej z trzech klas: '''A''', '''E''' oraz '''I'''. Można je ustalić na podstawie form słownikowych w następujący sposób:
 
* '''Rdzeń nieosobowy''' – przez odjęcie od formy bezokolicznika końcowego ''-t'', oraz ewentualną zamianę poprzedającej samogłoski przegłoszonej (''ä, ö, y'') na jej ospowiednik nieprzegłoszony (odpowiednio: ''a, o, u''). Jeżeli bezokolicznik kończy się na ''-c'' bądź ''-st'', rdzeń nieosobowy jest równy rdzeniowi osobowemu.
* '''Rdzeń osobowy''' – przez odjęcie od formy 3. os. l. mn. czasu teraźniejszego końcówki:
** ''~ajo'' – wtedy czasownik należy do klasy '''A'''.
** ''~o'' – wtedy czasownik należy do klasy '''E'''.
** ''~e'' – wtedy czasownik należy do klasy '''I'''.
 
====Czas teraźniejszy====
Używany jest do wyrażania stanów i czynności dziejących się w teraźniejszości i prawd ogólnych. Tworzony jest przez doklejenie odpowiedniej końcówki do rdzenia osobowego:
 
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
! &nbsp;
! colspan="2" | klasa →
! colspan="2" | I
! A
! colspan="2" | II
! E
! colspan="2" | III
! I
! colspan="2" | IV
! rowspan="7" | irr.
! colspan="2" | V
! byt
! colspan="2" | VI
! dät
! jist
! vidit
|-
|-
|''inf.''
! rowspan="3" | sing.
| colspan="2" | -t *
! 1
| colspan="2" | -t *
| ~am
| colspan="2" | -it
| ~om
| colspan="2" | -t *
| ~ʲom
| colspan="2" | -t *
| jem
| colspan="2" | -t *
| dam
| jim
| vim
|-
|-
! colspan="15" | imiesłowy
! 2
| ~äš
| ~′eš
| ~iš
| ješ
| däš
| jiš
| viš
|-
|-
|''czynny''
! 3
| colspan="2" | --ötsu *
| ~a
| colspan="2" | -jötsu
| ~′e
| colspan="2" | -ötsu
| ~i
| colspan="2" | -ötsu
| je
| colspan="2" | -jötsu
| da
| colspan="2" | -ötsu
| ji
| vi
|-
|-
|''bierny''
! rowspan="3" | pl.
| colspan="2" | -nu
! 1
| colspan="2" | -nu
| ~äme
| colspan="2" | -enu ‡
| ~′eme
| colspan="2" | -enu *†
| ~ime
| colspan="2" | -tu
| (je)sme
| colspan="2" | -tu
| däme
| jime
| vime
|-
|-
! colspan="15" | czas teraźniejszy
! 2
| ~äte
| ~′ete
| ~ite
| (je)ste
| däte
| jite
| vite
|-
|-
! ''osoba''
! 3
! l.p. || l.m.
| ~ajo
! l.p. || l.m.
| ~o
! l.p. || l.m.
| ~e
! l.p. || l.m.
| so
! l.p. || l.m.
| däde
! l.p. || l.m.
| jide
| vide
|}
 
====Czas przeszły I (imperfectum)====
Używamy go gdy coś stało się w przeszłości w określonym czasie. Jeśli czas czynności jest znany, nie ma potrzeby jego podawania. Tworzony jest przez doklejenie odpowiedniej końcówki do rdzenia osobowego:
 
{| class="wikitable"
! colspan="2" | klasa →
! A
! E
! I
! rowspan="7" | irr.
! byt
! dät
! jist
! vidit
|-
|-
| ''1.''
! rowspan="3" | sing.
| --o *‡ || --em *‡
! 1
| -jo    || -jem *
| ~ach
| -o ‡  || -im
| ~′ech
| -o    || -em *†
| ~ʲach
| -jo    || -jem *
| bich
| -o    || -em *
| däzach
| jizach
| vizach
|-
|-
| ''2.''
! 2
| --eš *‡ || --ete *‡
| ~äše
| -ješ *  || -jete *
| ~′eše
| -iš    || -ite
| ~ʲäše
| -eš *†  || -ete *†
| biše
| -ješ *  || -jete *
| däzäše
| -eš *  || -ete *
| jizäše
| vizäše
|-
|-
| ''3.''
! 3
| --et *‡ || --ot *‡
| ~äše
| -jet *  || -jot
| ~′eše
| -it    || -et
| ~ʲäše
| -et *†  || -ot
| biše
| -jet *  || -jot
| däzäše
| -et *  || -ot
| jizäše
| vizäše
|-
|-
! colspan="15" | czas przeszły I
! rowspan="3" | pl.
! 1
| ~äsme
| ~′esme
| ~ʲäsme
| bisme
| däzäsme
| jizäsme
| vizäsme
|-
|-
| ''1.''
! 2
| -ch    || -chom
| ~äste
| -ch    || -chom
| ~′este
| -ach ‡  || -achom ‡
| ~ʲäste
| -ich *† || -ichom *†
| biste
| -jech * || -jechom *
| däzäste
| -ech *  || -echom *
| jizäste
| vizäste
|-
|-
| ''2.''
! 3
| -še *  || -šete *
| ~acho
| -še *  || -šete *
| ~′echo
| -äše ‡  || -äšete ‡
| ~ʲacho
| -iše *† || -išete *†
| bicho
| -ješe * || -ješete *
| däzacho
| -eše *  || -ešete *
| jizacho
|-
| vizacho
| ''3.''
| -šet *  || -cho
| -šet *  || -cho
| -äšet ‡  || -acho ‡
| -išet *† || -icho *†
| -ješet * || -jecho *
| -ešet *  || -echo *
|-
! colspan="15" | tryb rozkazujący
|-
| &nbsp;
| --i *‡ || --ite *‡
| -j *  || -jte *
| -i    || -ite
| -i *†  || -ite *†
| -j *  || -jte *
| -i *  || -ite *
|}
|}


* W przypadku czasowników zakończonych w bezokoliczniku na ''-ät -öt'', forma podstawowa zakończona jest na ''-a -o''.
====Czas przeszły II (perfectum)====
* W I konjugacji, jeżeli przed końcówką występują dwa myślniki, dodawana jest ona do formy powstałej przez usunięcie końcówki bezokolicznika wraz z samogłoską ją poprzedzającą.
Tworzony jest za pomocą odmienionego czasownika ''byt'', oraz formy supinum (patrz niżej). Używany jest w następujących sytuacjach:
 
* Gdy czynność nie jest określona w czasie, jej czas jest nieznany bądź nieistotny dla przekazu, np. ''Ona je bula vå Botstadu.'' „Ona była w Botstadzie”.
* Gdy czynność, która odbyła się i zakończyła w przeszłości ma następstwa w chwili obecnej, np. ''Ludomila je såpila vešegla mångo.'' „Ludmiła wypiła za dużo” – wskutek czego np. nie może teraz prowadzić auta.
* Gdy odcinek czasu zdefiniowany w zdaniu jeszcze się nie skończył, co wcale nie oznacza, że czynność musi trwać właśnie w tej chwili.
 
====Czas zaprzeszły====
Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego ''byt'' odmienionego w czasie przeszłym I, oraz formy supinum (patrz niżej). Używamy go, gdy mówimy o dwóch zdarzeniach, które miały miejsce w przeszłości, przy czym jedno zdarzyło się wcześniej od drugiego.
 
Np. ''Kådi Matjas biše urötil z mista, såzvönäše sestri.'' „Gdy Maciej wrócił z miasta, zadzwonił do siostry”.
 
====Czas przyszły====
Istnieją trzy różne konstrukcje, służące do wyrażania czasu przyszłego:
 
* Użycie czasu teraźniejszego, jeżeli mówimy o zdarzeniach i czynnościach dokładnie umiejscowionych w czasie, np. ''Jideme vå dom zutra.'' „Jutro jedziemy do domu”.
* Odmieniony czasownik ''mit'' oraz bezokolicznik, jeżeli mówimy o planach, zamiarach, postanowieniach, np. ''Mam sycit me rodskego.'' „Nauczę się rodzkiego”.
* Odmieniony czasownik ''jet'' oraz bezokolicznik, jeżeli mówimy o zdarzeniach, na które nie mamy wpływu, np. ''Jede dåžgit.'' „Będzie padać”.
 
====Tryb rozkazujący====
Służy do wyrażania rozkazów, życzeń lub próśb. Tworzony jest dla drugiej osoby liczby pojedynczej przez dodanie do rdzenia osobowego końcówki:
 
* ''~′Ø'' dla czasowników klasy '''E''' i '''I''', których rdzeń kończy się na pojedynczą spółgłoskę.
* ''~′i'' dla czasowników klasy '''E''' i '''I''', których rdzeń kończy się zbitką spółgłoskową.
* ''~aj'' dla czasowników klasy '''A'''.
 
Formy trybu rozkazującego dla czasowników nieregularnych:
 
* '''byt''' ~ ''böd''
* '''dät''' ~ ''daj''
* '''jist''' ~ ''jiz''
* '''vidit''' ~ ''viz''
 
Dla pierwszej i drugiej osoby liczby mnogiej, tworzony jest przez dodanie do powyższej formy odpowiednio końcówek ''~me'' i ''~te''.


Niektóre czasowniki posiadają odmienny rdzeń w formach bezokolicznika i imiesłowu biernego, a odmienny w pozostałych formach, np.:
====Imiesłowy====
Język rodzki posiada dwa imiesłowy:


* '''brät''' ('''bera-''') ''vb. I'' — np. ''branu'', ''bero'', ''bereš'', ''berachom'', ''beri''.
* '''Imiesłów teraźniejszy''', tworzony przez dodanie do rdzenia osobowego końcówki ''~öci''.
* '''pit''' ('''pe-''') ''vb. V'' — np. ''pitu'', ''pejo'', ''peješ'', ''pejech'', ''pej''.
* '''Imiesłów przeszły''', tworzony przez dodanie do rdzenia nieosobowego końcówki ''~nu'' (''~′enu'' jeżeli kończy się na spółgłoskę). Jeżeli rdzeń kończy się na ''~i'' bądź ''~o'', zamieniane jest ono na ''~ʲe''.
* '''pereti''' ('''perem-''') ''vb. VI'' — np. ''peretu'', ''peremo'', ''peremeš'', ''peremech'', ''peremi''.
 
Formy imiesłowów dla czasowników nieregularnych:


====Czasowniki nieregularne====
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
! &nbsp;
! &nbsp;
! colspan="2" | być
! byt
! colspan="2" | dawać
! dät
! colspan="2" | jeść
! jist
|-
! vidit
|''inf.''
| colspan="2" | byt
| colspan="2" | dät
| colspan="2" | jitt
|-
! colspan="15" | imiesłowy
|-
|''czynny''
| colspan="2" | bötsu
| colspan="2" | dajötsu
| colspan="2" | jidötsu
|-
|''bierny''
| colspan="2" | —
| colspan="2" | danu
| colspan="2" | jidzenu
|-
! colspan="15" | czas teraźniejszy
|-
! ''osoba''
! l.p. || l.m.
! l.p. || l.m.
! l.p. || l.m.
|-
| ''1.''
| rowspan="3" | je
| rowspan="3" | sot
| däm || dam
| jim || jime
|-
| ''2.''
| däs || däte
| jis || jite
|-
| ''3.''
| dast || dadet
| jist || jidet
|-
! colspan="15" | czas przeszły I
|-
| ''1.''
| bech  || bichom
| dädich || dädichom
| jidich || jidichom
|-
| ''2.''
| beše  || biste
| dädiše || dädišete
| jidiše || jidišete
|-
|-
| ''3.''
! teraźniejszy
| bešet  || biše
| bodöci
| dädišet || dädicho
| dajöci
| jidišet || jidicho
| jidöci
| vidöci
|-
|-
! colspan="15" | tryb rozkazujący
! przeszły
|-
| butu
| &nbsp;
| danu
| böd  || bödite
| jidenu
| dädz || dädite
| videnu
| jidz || jidite
|}
|}


====Czasowniki posiłkowe====
Odmieniają się one jak przymiotniki. Niektóre czasowniki posiadają imiesłów przeszły zakończony na ''~tu''.
 
====Supinum====
Supinum jest specjalną formą czasownika, używaną do tworzenia czasu przeszłego II i zaprzeszłego. Tworzone jest przez dodanie do rdzenia nieosobowego końcówki zgodnej z rodzajem i liczbą przyjmowaną przez podmiot zdania:
 
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
! &nbsp;
! &nbsp;
! colspan="2" | mäm
! sing.
! colspan="2" | mach
! pl.
! colspan="2" | tso
! colspan="2" | bim
|-
! ''osoba''
! l.p. || l.m.
! l.p. || l.m.
! l.p. || l.m.
! l.p. || l.m.
|-
|-
| ''1.''
! m, ma
| mäm  || mam
| ~ål
| mach || machom
| rowspan="3" | ~li
| tso  || tsem
| bim  || bim
|-
|-
| ''2.''
! n
| mäš  || mäte
| ~lo
| mäše || mäšete
| tseš || tsete
| bi  || bite
|-
|-
| ''3.''
! f
| mät  || mot
| ~la
| mäšet || macho
| tset  || tsot
| bi    || bo
|}
|}


====Czasy====
Jeżeli rdzeń kończy się spółgłoskami ''~t'' lub ''~d'', zamieniane są one odpowiednio na ''~k'' i ''~g''.
=====Czas teraźniejszy=====
Może służyć także do wyrażania przyszłości w przypadku czynności dokładnie umiejscowionych w czasie, np. ''Jedem vå dom sutra.'' „Jutro idziemy do domu”.
 
=====Czas przeszły I (imperfectum)=====
Używamy go gdy coś stało się w przeszłości w określonym czasie. Jeśli czas czynności jest znany, nie ma potrzeby jego podawania.
 
=====Czas przeszły II (perfectum)=====
Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego ''mäm'' + imiesłowu biernego w rodzaju nijakim (w przypadku czasowników nieprzechodnich – bezokolicznika + końcówki ''-e''), np. ''jas mäm kypene''. Używamy go w następujących sytuacjach:
 
* Gdy czynność nie jest określona w czasie, jej czas jest nieznany bądź nieistotny dla przekazu, np. ''Ona mät byte vå Botštadu.'' „Ona była w Botsztadzie”.
* Gdy czynność, która odbyła się i zakończyła w przeszłości ma następstwa w chwili obecnej, np. ''Ludomila mät såpite vela månoj.'' „Ludmiła wypiła za dużo” – wskutek czego np. nie może teraz prowadzić auta.
* Gdy odcinek czasu zdefiniowany w zdaniu jeszcze się nie skończył, co wcale nie oznacza, że czynność musi trwać właśnie w tej chwili.
 
=====Czas zaprzeszły=====
Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego ''mach'' + imiesłowu biernego w rodzaju nijakim (w przypadku czasowników nieprzechodnich – bezokolicznika + końcówki ''-e''). Używamy go, gdy mówimy o dwóch zdarzeniach, które miały miejsce w przeszłości, przy czym jedno zdarzyło się wcześniej od drugiego.
 
Np. ''Kåga Jöleg mäšet jesvörtsene jes gorda, såzvönäšet sestri.'' „Gdy Oleg wrócił z miasta, zadzwonił do siostry”.
 
=====Czas przyszły I=====
Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego ''tso'' + bezokolicznika. Używamy go, jeżeli mówimy o planach, zamiarach, postanowieniach, np. ''Jas tso sycit me rodzka.'' „Nauczę się rodzkiego”. Czas ten może być używany jedynie dla czasowników w aspekcie dokonanym.
 
=====Czas przyszły II=====
Tworzony jest za pomocą czasownika ''jett'' + bezokolicznika. Używamy go, jeżeli mówimy o zdarzeniach, na które nie mamy wpływu, np. ''Jedet dåšgit.'' „Będzie padać”.
 
====Tryby====
=====Tryb rozkazujący=====
Służy do wyrażania rozkazów, życzeń lub próśb.
 
=====Tryb przypuszczający=====
Wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego ''bim'' + czasownika w czasie przeszłym I, np. ''jas bim kypach''.


===Zaimki===
===Zaimki===
====Osobowe i dzierżawcze====
====Osobowe i dzierżawcze====
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="3" | &nbsp;
! rowspan="2" | &nbsp;
! colspan="6" | osobowe
! colspan="3" | osobowe
! colspan="4" | dzierżawcze
! rowspan="2" | dzierżawcze
|-
|-
! colspan="2" | nom.
! N
! colspan="2" | dat.
! D
! colspan="2" | acc.
! A
! colspan="3" | l. poj.
! rowspan="2" | l. mn.
|-
|-
! &nbsp; || +C
! colspan="5" | sing.
! dł. || kr.
! dł. || kr.
! r.m.
! r.ż.
! r.n.
|-
|-
! colspan="12" | liczba pojedyncza
! 1
|-
| ja
| colspan="2" | ''1.''
| meni, mi
| jas  || jam
| mene, me
| meni || mi
| mene || me
| möj
| möj
| möja
| möje
| möji
|-
|-
| colspan="2" | ''2.''
! 2
| ti   || tis
| ti
| töbi || ti
| töbi, ti
| tebe || te
| tebe, te
| tvöj
| tvöj
| tvöja
| tvöje
| tvöji
|-
| rowspan="3" | ''3.''
| ''r.ż.''
| colspan="2" | ona
| nej  || je
| nejo || jo
| colspan="4" | nen
|-
|-
| ''r.m.''
! 3ma/<br>/m/n
| colspan="2" | on
| on ('''ma, m''') <br> ono ('''n''')
| rowspan="2" | nemu || rowspan="2" |  mu
| jemu, mu <br> nej ('''prz.''')
| rowspan="2" | nego || rowspan="2" |  go
| jego, go ('''ma''') <br> jej ('''m, n''') <br> nej ('''prz.''')
| colspan="4" rowspan="2" | nev
| jego
|-
|-
| ''r.n.''
! 3f
| colspan="2" | ono
| ona
| jej <br> nej ('''prz.''')
| jo <br> no ('''prz.''')
| jej
|-
|-
! colspan="12" | liczba mnoga
! colspan="5" | pl.
|-
|-
| colspan="2" | ''1.''
! 1
| mi || mise
| mi
| colspan="2" | nam
| nam
| colspan="2" | nas
| nas
| näš
| näš
| näša
| näše
| näši
|-
|-
| colspan="2" | ''2.''
! 2
| vi || vise
| vi
| colspan="2" | vam
| vam
| colspan="2" | vas
| vas
| väš
| väš
| väša
| väše
| väši
|-
|-
| colspan="2" | ''3.''
! 3
| colspan="2" | öni
| öni ('''ma''')<br>one ('''m, f, n''')
| colspan="2" | nim
| jim <br> nim ('''prz.''')
| colspan="2" | nich
| jich <br> nich ('''prz.''')
| colspan="4" | nichov
| jich
|-
|-
! colspan="12" | zaimki zwrotne
! colspan="5" | zaimki zwrotne
|-
|-
| colspan="2" | &nbsp;
! &nbsp;
| colspan="2" | —
| —
| söbi || si
| söbi, si
| sebe || se
| sebe, se
| svöj
| svöj
| svöja
| svöje
| svöji
|}
|}


* Istnieje także zaimek nieokreślony '''jön''', występujący jedynie w mianowniku i używany w zdaniach typu ''Jön ne möšet kyrit'' „Nie można palić”.
* '''prz.''' oznacza formy stosowane po przyimkach.
* Forma oznaczona ''+C'' używana jest w zastępstwie wyrażeń z czasownikiem „być”.
* Krótsze formy zaimków nie mogą być używane po przyimkach oraz na początku zdania.
* Forma krótka zaimków nie może być używana po przyimkach.
* Zaimki dzierżawcze ''möj, tvöj, näš, väš, svöj'' odmieniane są jak przymiotniki.
* Zaimki zwrotne używane są jedynie w trzeciej osobie. W pozostałych przypadkach, używa się zaimków odpowiednich dla danej osoby, np. ''mujo me, myješ te, myjet se'' „myję się, myjesz się, myje się”.


====Pozostałe zaimki====
====Pozostałe====
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
! &nbsp;
! &nbsp;
! pytające
! pytające
! wskazujące
! wskazujące
! nieokreślone
! przeczące
! upowszechniające
! upowszechniające
! przeczące
|-
|-
! który?
! wybór
| ''kotru''
| kåtru
| rowspan="3" | '''''tut / tamåt'''''
| rowspan="3" | tån
| ''nekotru''
| žagnu
| ''kåšgu''
| kažgu
| ''šignu''
|-
|-
! kto?
! osoba
| '''kåto'''
| kåto
| '''neko'''
| nivto
| '''''veku'''''
| vešni
| '''niko'''
|-
|-
! co?
! rzecz
| '''co'''
| co
| '''neco'''
| rowspan="2" | nic
| rowspan="2" | '''vecho'''
| rowspan="2" | vešno
| rowspan="2" | '''nic'''
|-
|-
! ile?
! ilość
| kölik
| kölko
| tölik
| tölko
| nekölik
|-
|-
! czyj?
! cecha
| ''cej''
| jaku
| —
| taku
| ''necej''
| nejaku
| —
| —
| ''nicej''
|-
|-
! jaki?
! sposób
| ''kaku''
| jak
| ''taku''
| ''nekaku''
| —
| —
|-
! jak?
| kak
| tak
| tak
| nekak
| nejak
| —
| —
| —
|-
|-
! kiedy?
! miejsce
| kåga
| sega / tåga
| nekåga
| vega
| niga
|-
! gdzie?
| kåde
| kåde
| tude / tam
| tu / tam
| nekåde
| nivde
| vede
| vešde
| nide
|-
|-
! dokąd?
! czas
| koda
| kådi
| soda
| tådi
| nekoda
| nivdi
| vekoda
| vescas
| nikoda
|-
|-
! dlaczego?
! przyczyna
| pocem
| cegla
| potom
| togla že
| —
| —
| —
| —
| —
|}
|}


Zaimki pochylone odmieniają się przez liczbę i rodzaj, zaś pogrubione odmieniają się dodatkowo przez przypadki. Jeżeli podano dwie formy oddzielone ukośnikiem, pierwsza to forma bliższa, zaś druga to forma dalsza.
* Zaimek ''tu'' to zaimek miejsca w formie bliższej, zaś ''tam'' – w formie dalszej. Oba zaimki mogą tworzyć także złożenia z zaimkiem wskazującym ''tån'', przecyzując go pod tym względem, np. ''tån tu'' „ten”, ''tån tam'' „tamten”.
 
* Zaimki zakończone na ''~u'' odmieniają się przez liczbę, rodzaj i przypadki jak przymiotniki.
Zaimki odmieniające się jedynie przez liczbę i rodzaj odmieniają się tak samo jak przymiotniki, oprócz zaimka ''cej'' i pokrewnych, które w rodzaju męskim liczby pojedynczej nie posiadają końcówki ''-u''.
* Zaimki dotyczące osoby, rzeczy i ilości odmieniają się przez przypadki wg następującej tabeli:
 
{| class="wikitable" style="margin-left:2em"
=====Odmieniające się przez przypadki=====
! N
{| class="wikitable"
! &nbsp;
! kåto
! kåto
! co
! co
! neko
! nivto
! neco
! vecho
! niko
! nic
! nic
! vešni
! vešno
! kölko
! tölko
|-
|-
| ''nom.''
! G
| kåto
| kogo
| co
| neko
| neco
| vecho
| niko
| nic
|-
| ''gen.''
| kågo
| cego
| cego
| nekoj
| nikog
| necej
| niceg
| vechoj
| vešnuch
| nikoj
| vešneg
| nicej
| kölka
| tölka
|-
|-
| ''dat.''
! D
| kåmu
| komu
| cemu
| cemu
| nekom
| necem
| vechom
| nikom
| nikom
| nicem
| nicem
| vešnum
| vešnem
| kölka
| tölka
|-
|-
| ''acc.''
! A
| kågo
| kogo
| co
| co
| nekoj
| nikog
| neco
| vecho
| nikoj
| nic
| nic
| vešnuch
| vešno
| kölko
| tölko
|}
* Zaimek ''tån'' odmienia się przez liczbę, rodzaj i przypadki wg następującej tabeli:
{| class="wikitable" style="margin-left:2em"
! rowspan="2" | &nbsp;
! colspan="4" | sing.
! colspan="2" | pl.
|-
! ma
! m
! n
! f
! ma
! m, f, n
|-
! N
| colspan="2" | tån
| to
| ta
| ti
| te
|-
! G
| colspan="3" | togo
| rowspan="2" | tej
| colspan="2" | tich
|-
! D
| colspan="3" | tomu
| colspan="2" | tim
|-
! A
| togo
| tån
| colspan="2" | to
| tich
| te
|}
|}


=====Odmieniające się przez liczbę, rodzaj i  przypadki=====
===Liczebniki===
====Główne====
Liczebniki główne odmieniają się przez rodzaje i przypadki.
 
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
! rowspan="3" | &nbsp;
! &nbsp;
! colspan="4" | tut
! 1
! colspan="4" | tamåt
! 2
! colspan="4" | veku
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
|-
|-
! colspan="3" | l. pojedyncza
! NA m, N ma
! rowspan="2" | l. mn.
| jedin
! colspan="3" | l. pojedyncza
| dva
! rowspan="2" | l. mn.
| tre
! colspan="3" | l. pojedyncza
| cetre
! rowspan="2" | l. mn.
| rowspan="2" | pet
| rowspan="2" | šest
| rowspan="2" | sedåm
| rowspan="2" | ösåm
| rowspan="2" | devet
|-
|-
! r.m. || r.ż. || r.n.
! NA n, f
! r.m. || r.ż. || r.n.
| rowspan="3" | ''jak przymiotnik<br>(temat '''jegn-''')''
! r.m. || r.ż. || r.n.
| dvi
| tri
| cetri
|-
|-
| ''nom.''
! G, A ma
| tut    || tuta  || tuto  || tuti
| dvoch
| tamåt  || tamta  || tamto || tamti
| trich
| veku  || veka  || veke  || veki
| cetrich
| rowspan="2" | peti
| rowspan="2" | šesti
| rowspan="2" | segmi
| rowspan="2" | ösmi
| rowspan="2" | deveti
|-
|-
| ''gen.''
! D
| tutoj  || rowspan="2" | tutoj  || tutoj  || tutich
| dvom
| tamtoj || rowspan="2" | tamtoj || tamtoj || tamtich
| trim
| vekoj  || rowspan="2" | vekoj  || vekoj  || vekich
| cetrim
|-
|-
| ''dat.''
! &nbsp;
| tutom  || tutom  || tutim
! 11
| tamtom || tamtom || tamtim
! 12
| vekom  || vekom  || vekim
! 13
! 14
! 15
! 16
! 17
! 18
! 19
|-
|-
| ''acc.''
! NA m, n, f; N ma
| tut    || tuto  || tuto  || tuti
| jegnäcte
| tamåt  || tamto  || tamto || tamti
| dvanäcte
| veku  || veko  || veke  || vekich
| trinäcte
| cetrinäcte
| peknäcte
| šestnäcte
| sedåmnäcte
| ösåmnäcte
| deveknäcte
|-
! G, D, A ma
| jegnäcti
| dvanäcti
| trinäcti
| cetrinäcti
| peknäcti
| šestnäcti
| sedåmnäcti
| ösåmnäcti
| deveknäcti
|-
! &nbsp;
! 10
! 20
! 30
! 40
! 50
! 60
! 70
! 80
! 90
|-
! NA m, n, f; N ma
| deset
| dvacet
| tricet
| cetricet
| petdeset
| šestdeset
| sedåmdeset
| ösåmdeset
| devetdeset
|-
! G, D, A ma
| deseti
| dvacti
| tricti
| cetricti
| petdesti
| šestdesti
| sedåmdesti
| ösåmdesti
| devetdesti
|-
! &nbsp;
! 0
! 100
! 1000
! 1 000 000
! 1 000 000 000
! 10¹²
! 10¹⁵
! 10¹⁸
! 10²¹
|-
! ''nieodmienne''
| nol
| såto
| tysec
| miljon
| miljard
| biljon
| biljard
| triljon
| triljard
|}
|}


==Zobacz też==
* Liczebnik ''jedin'' może przyjmować także formy liczby mnogiej, odmieniane jak przymiotnik o temacie ''jegn-''.
* [[Słownik języka rodzkiego]]
* Istnieje także purystyczna forma miliona, ''tysecina'', w języku potocznym nieużywana prócz związku frazeologicznego ''perva tysecina'' „nierealna kwota pieniędzy”.
* [[Język_rodzki/Przykładowe_teksty|Przykładowe teksty]]
 
==Licencja==
[[Plik:CC BY-SA licence badge.png|left]]
''Język rodzki, w tym jego fonetyka, gramatyka i słownictwo, oraz wszelkie materiały z nim związane są udostępnione na zasadach licencji '''[http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach]''' w wersji '''4.0 bądź późniejszej'''.''


[[Kategoria:Język rodzki]]
[[Kategoria:Język rodzki]]

Aktualna wersja na dzień 23:46, 28 gru 2024

język rodzki
rodsku jezuk
Utworzenie: Vilén w 2008
Najnowsza wersja: 4.2
Sposoby zapisu: alfabet łaciński
Klasyfikacja: języki indoeuropejskie
języki słowiańskie
języki zachodniosłowiańskie
język rodzki
Przykład
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
Vešetci lydi so sårözeni svobögni a rövni vå dostöjnösti a pravom. Öni so vubäveni så rozum a somene a majo poröcät vešedrugum vå duchu bratårstva.
Lista conlangów

Język rodzki (rodsku jezuk) to zachodniosłowiański język sztuczny. Charakteryzuje się on silnymi wpływami języka szwedzkiego na fonologię, słownictwo i gramatykę.

Pewne aspekty rodzkiego inspirowane są językiem górnołużyckim, rańskim, sweńskim i zimnym.

Nom dans les autres langues:

Langue Nom
Ahtialański руsкидаі кієнау / руsкиҙє кина
Asua розыкывме йтыла
Ayu ροτικυ αγιανεο
Bałthyckí jązyk rodzkí
Deutsch rotzische Sprache
Ελληνικά Ροδρική γλóσσα
English rothish language
Español idioma rodraco
Fielniska Rodziska tunga
Français langue rodraise
Latina lingua Rodrica
Maro rosky
Olgittine rodtine, rece rodtic
pommeranês rozês, lengua rozêsa
Ral-ęmyt Rotrajzęmut sur'atkan
Svenska rytska språk

Alfabet i fonologia

a b c d e g ch i j k l m n o
[a] [b] [ɕ] [d] [e] [ɡ] [x] [i] [j] [k] [l] [m] [n] [u]
p r s š t u v z ž å ä ö y
[p] [r] [s] [ʃ] [t] [ʉ] [v] [z] [ʒ] [ɔ] [ɛ] [ø] [y]

Wymiany spółgłoskowo-samogłoskowe

Niektóre końcówki gramatyczne powodują zamianę poprzedzającej spółgłoski na inną, wg nastęującej tabeli:

oznaczenie → ~ʲK ~′K ~″K
k c
g ž z
ch š
sk šk sc
zg žg zd
t c —
d z —
s š —
z ž —
st šk —
zd žg —

Każda z tak oznaczonych końcówek powoduje także zmianę najbliższej poprzedzającej ją samogłoski na odpowiednik przegłoszony:

  • a → ä
  • o → ö
  • u → y

Gramatyka

Rzeczownik

Każdemu rzeczownikowi przypisany jest jeden z czterech rodzajów – męskożywotny, męski, nijaki i żeński. Odmieniają się one przez liczbę i przypadki wg jednego z paradygmatów:

  • O – rzeczowniki rodzaju męskożywotnego i męskiego zakończone na spółgłoskę; oraz rodzaju nijakiego.
  • A – rzeczowniki rodzaju żeńskiego i męskożywotnego zakończone na ~a.
  • I – rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na spółgłoskę.

Rzeczowniki przyjmują także formę określoną, używaną gdy:

  • Wspomniano przedmiot po raz kolejny w tekście lub rozmowie.
  • Z sytuacji lub kontekstu wiadomo o jaki przedmiot chodzi.
  • Przedmiot jest jedyny w swoim rodzaju.
  • Przedmiot wysuwa się na plan pierwszy jako przedstawiciel grupy pokrewnych przedmiotów, jest uważany za przedstawiciela rodzaju.
  • Mówiący sygnalizuje, że chodzi mu o wszystkie elementy pewnego zbioru skończonego i wymiernego.

W niektórych rzeczownikach, po dodaniu końcówki niezerowej zanika ostatnie e bądź å, najczęściej w wyrazach zakończonych na -åk, -åv i -ec, np. cånåk → cånki.

Tabela odmiany:

  O A I
sing. pl. sing. pl. sing. pl.
N ~Ø (m, ma)
~o, ~e (n) 		~i (m)
~″i (ma)
~a (n) 		~a ~i (f)
~″i (ma) 		~Ø ~i
G ~a ~u ~i ~u ~i ~i
D ~u ~om ~″i ~am ~i ~em
A ~Ø (m)
~a (ma)
~o, ~e (n) 		~i (m)
~u (ma)
~a (n) 		~o ~i ~Ø ~i
forma określona
N ~åt (m, ma)
~oto, ~eto (n) 		~iti (m)
~″iti (ma)
~ata (n) 		~ata (f)
~at (ma) 		~iti (f)
~″iti (ma) 		~eta ~iti
G ~ata ~otoch ~iti ~otoch ~iti ~itich
D ~utu ~otom ~″iti ~atam ~iti ~etem
A ~åt (m)
~ata (ma)
~oto, ~eto (n) 		~iti (m)
~otoch (ma)
~ata (n) 		~oto ~iti ~eta ~iti

Przymiotnik

Przymiotniki odmieniają się przez liczbę, rodzaj i przypadki, i uzgadniają się z opisywanym rzeczownikiem. Przyjmują one końcówki:

  sing. pl.
N ~u (~i, ~Ø) (m, ma)
~e (n)
~a (f) 		~″i (ma)
~e (m, n, f)
G ~ej ~uch (~ich)
D ~um (~im)
A ~ej (ma)
~u (~i, ~Ø) (m)
~e (n)
~o (f) 		~uch (~ich) (ma)
~e (m, n, f)

Formy podane w nawiasie stosowane są, jeżeli forma podstawowa przymiotnika zakończona jest na ~i, bądź jeśli zaimek odmieniany jak przymiotnik posiada końcówkę zerową w formie podstawowej.

Stopniowanie

Stopień wyższy tworzy się za pomocą końcówki ~'eji, zaś stopień najwyższy – końcówki ~′eši, np. staru ~ stäreji ~ stäreši „stary ~ starszy ~ najstarszy”.

W wyrazach zakończonych na ~k~, ~ek~ i ~ok~, końcówki te przy stopniowaniu zanikają, np. slådku ~ slådeji ~ slådeši.

Niektóre przymiotniki posiadają nieregularną formę stopnia wyższego i najwyższego:

Przymiotnik Stopień wyższy Stopień najwyższy
dobru (dobry) lipi lipši
zålu (zły) göri görši
velku (duży) veci vešši
malu (mały) meni menši

Czasownik

Każdy czasownik posiada dwa rdzenie – nieosobowy oraz osobowy – oraz przynależy do jednej z trzech klas: A, E oraz I. Można je ustalić na podstawie form słownikowych w następujący sposób:

  • Rdzeń nieosobowy – przez odjęcie od formy bezokolicznika końcowego -t, oraz ewentualną zamianę poprzedającej samogłoski przegłoszonej (ä, ö, y) na jej ospowiednik nieprzegłoszony (odpowiednio: a, o, u). Jeżeli bezokolicznik kończy się na -c bądź -st, rdzeń nieosobowy jest równy rdzeniowi osobowemu.
  • Rdzeń osobowy – przez odjęcie od formy 3. os. l. mn. czasu teraźniejszego końcówki:
    • ~ajo – wtedy czasownik należy do klasy A.
    • ~o – wtedy czasownik należy do klasy E.
    • ~e – wtedy czasownik należy do klasy I.

Czas teraźniejszy

Używany jest do wyrażania stanów i czynności dziejących się w teraźniejszości i prawd ogólnych. Tworzony jest przez doklejenie odpowiedniej końcówki do rdzenia osobowego:

klasa → A E I irr. byt dät jist vidit
sing. 1 ~am ~om ~ʲom jem dam jim vim
2 ~äš ~′eš ~iš ješ däš jiš viš
3 ~a ~′e ~i je da ji vi
pl. 1 ~äme ~′eme ~ime (je)sme däme jime vime
2 ~äte ~′ete ~ite (je)ste däte jite vite
3 ~ajo ~o ~e so däde jide vide

Czas przeszły I (imperfectum)

Używamy go gdy coś stało się w przeszłości w określonym czasie. Jeśli czas czynności jest znany, nie ma potrzeby jego podawania. Tworzony jest przez doklejenie odpowiedniej końcówki do rdzenia osobowego:

klasa → A E I irr. byt dät jist vidit
sing. 1 ~ach ~′ech ~ʲach bich däzach jizach vizach
2 ~äše ~′eše ~ʲäše biše däzäše jizäše vizäše
3 ~äše ~′eše ~ʲäše biše däzäše jizäše vizäše
pl. 1 ~äsme ~′esme ~ʲäsme bisme däzäsme jizäsme vizäsme
2 ~äste ~′este ~ʲäste biste däzäste jizäste vizäste
3 ~acho ~′echo ~ʲacho bicho däzacho jizacho vizacho

Czas przeszły II (perfectum)

Tworzony jest za pomocą odmienionego czasownika byt, oraz formy supinum (patrz niżej). Używany jest w następujących sytuacjach:

  • Gdy czynność nie jest określona w czasie, jej czas jest nieznany bądź nieistotny dla przekazu, np. Ona je bula vå Botstadu. „Ona była w Botstadzie”.
  • Gdy czynność, która odbyła się i zakończyła w przeszłości ma następstwa w chwili obecnej, np. Ludomila je såpila vešegla mångo. „Ludmiła wypiła za dużo” – wskutek czego np. nie może teraz prowadzić auta.
  • Gdy odcinek czasu zdefiniowany w zdaniu jeszcze się nie skończył, co wcale nie oznacza, że czynność musi trwać właśnie w tej chwili.

Czas zaprzeszły

Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego byt odmienionego w czasie przeszłym I, oraz formy supinum (patrz niżej). Używamy go, gdy mówimy o dwóch zdarzeniach, które miały miejsce w przeszłości, przy czym jedno zdarzyło się wcześniej od drugiego.

Np. Kådi Matjas biše urötil z mista, såzvönäše sestri. „Gdy Maciej wrócił z miasta, zadzwonił do siostry”.

Czas przyszły

Istnieją trzy różne konstrukcje, służące do wyrażania czasu przyszłego:

  • Użycie czasu teraźniejszego, jeżeli mówimy o zdarzeniach i czynnościach dokładnie umiejscowionych w czasie, np. Jideme vå dom zutra. „Jutro jedziemy do domu”.
  • Odmieniony czasownik mit oraz bezokolicznik, jeżeli mówimy o planach, zamiarach, postanowieniach, np. Mam sycit me rodskego. „Nauczę się rodzkiego”.
  • Odmieniony czasownik jet oraz bezokolicznik, jeżeli mówimy o zdarzeniach, na które nie mamy wpływu, np. Jede dåžgit. „Będzie padać”.

Tryb rozkazujący

Służy do wyrażania rozkazów, życzeń lub próśb. Tworzony jest dla drugiej osoby liczby pojedynczej przez dodanie do rdzenia osobowego końcówki:

  • ~′Ø dla czasowników klasy E i I, których rdzeń kończy się na pojedynczą spółgłoskę.
  • ~′i dla czasowników klasy E i I, których rdzeń kończy się zbitką spółgłoskową.
  • ~aj dla czasowników klasy A.

Formy trybu rozkazującego dla czasowników nieregularnych:

  • byt ~ böd
  • dät ~ daj
  • jist ~ jiz
  • vidit ~ viz

Dla pierwszej i drugiej osoby liczby mnogiej, tworzony jest przez dodanie do powyższej formy odpowiednio końcówek ~me i ~te.

Imiesłowy

Język rodzki posiada dwa imiesłowy:

  • Imiesłów teraźniejszy, tworzony przez dodanie do rdzenia osobowego końcówki ~öci.
  • Imiesłów przeszły, tworzony przez dodanie do rdzenia nieosobowego końcówki ~nu (~′enu jeżeli kończy się na spółgłoskę). Jeżeli rdzeń kończy się na ~i bądź ~o, zamieniane jest ono na ~ʲe.

Formy imiesłowów dla czasowników nieregularnych:

  byt dät jist vidit
teraźniejszy bodöci dajöci jidöci vidöci
przeszły butu danu jidenu videnu

Odmieniają się one jak przymiotniki. Niektóre czasowniki posiadają imiesłów przeszły zakończony na ~tu.

Supinum

Supinum jest specjalną formą czasownika, używaną do tworzenia czasu przeszłego II i zaprzeszłego. Tworzone jest przez dodanie do rdzenia nieosobowego końcówki zgodnej z rodzajem i liczbą przyjmowaną przez podmiot zdania:

  sing. pl.
m, ma ~ål ~li
n ~lo
f ~la

Jeżeli rdzeń kończy się spółgłoskami ~t lub ~d, zamieniane są one odpowiednio na ~k i ~g.

Zaimki

Osobowe i dzierżawcze

  osobowe dzierżawcze
N D A
sing.
1 ja meni, mi mene, me möj
2 ti töbi, ti tebe, te tvöj
3ma/
/m/n 		on (ma, m)
ono (n) 		jemu, mu
nej (prz.) 		jego, go (ma)
jej (m, n)
nej (prz.) 		jego
3f ona jej
nej (prz.) 		jo
no (prz.) 		jej
pl.
1 mi nam nas näš
2 vi vam vas väš
3 öni (ma)
one (m, f, n) 		jim
nim (prz.) 		jich
nich (prz.) 		jich
zaimki zwrotne
  — söbi, si sebe, se svöj
  • prz. oznacza formy stosowane po przyimkach.
  • Krótsze formy zaimków nie mogą być używane po przyimkach oraz na początku zdania.
  • Zaimki dzierżawcze möj, tvöj, näš, väš, svöj odmieniane są jak przymiotniki.

Pozostałe

  pytające wskazujące przeczące upowszechniające
wybór kåtru tån žagnu kažgu
osoba kåto nivto vešni
rzecz co nic vešno
ilość kölko tölko
cecha jaku taku nejaku —
sposób jak tak nejak —
miejsce kåde tu / tam nivde vešde
czas kådi tådi nivdi vescas
przyczyna cegla togla že — —
  • Zaimek tu to zaimek miejsca w formie bliższej, zaś tam – w formie dalszej. Oba zaimki mogą tworzyć także złożenia z zaimkiem wskazującym tån, przecyzując go pod tym względem, np. tån tu „ten”, tån tam „tamten”.
  • Zaimki zakończone na ~u odmieniają się przez liczbę, rodzaj i przypadki jak przymiotniki.
  • Zaimki dotyczące osoby, rzeczy i ilości odmieniają się przez przypadki wg następującej tabeli:
N kåto co nivto nic vešni vešno kölko tölko
G kogo cego nikog niceg vešnuch vešneg kölka tölka
D komu cemu nikom nicem vešnum vešnem kölka tölka
A kogo co nikog nic vešnuch vešno kölko tölko
  • Zaimek tån odmienia się przez liczbę, rodzaj i przypadki wg następującej tabeli:
  sing. pl.
ma m n f ma m, f, n
N tån to ta ti te
G togo tej tich
D tomu tim
A togo tån to tich te

Liczebniki

Główne

Liczebniki główne odmieniają się przez rodzaje i przypadki.

  1 2 3 4 5 6 7 8 9
NA m, N ma jedin dva tre cetre pet šest sedåm ösåm devet
NA n, f jak przymiotnik
(temat jegn-) 		dvi tri cetri
G, A ma dvoch trich cetrich peti šesti segmi ösmi deveti
D dvom trim cetrim
  11 12 13 14 15 16 17 18 19
NA m, n, f; N ma jegnäcte dvanäcte trinäcte cetrinäcte peknäcte šestnäcte sedåmnäcte ösåmnäcte deveknäcte
G, D, A ma jegnäcti dvanäcti trinäcti cetrinäcti peknäcti šestnäcti sedåmnäcti ösåmnäcti deveknäcti
  10 20 30 40 50 60 70 80 90
NA m, n, f; N ma deset dvacet tricet cetricet petdeset šestdeset sedåmdeset ösåmdeset devetdeset
G, D, A ma deseti dvacti tricti cetricti petdesti šestdesti sedåmdesti ösåmdesti devetdesti
  0 100 1000 1 000 000 1 000 000 000 10¹² 10¹⁵ 10¹⁸ 10²¹
nieodmienne nol såto tysec miljon miljard biljon biljard triljon triljard
  • Liczebnik jedin może przyjmować także formy liczby mnogiej, odmieniane jak przymiotnik o temacie jegn-.
  • Istnieje także purystyczna forma miliona, tysecina, w języku potocznym nieużywana prócz związku frazeologicznego perva tysecina „nierealna kwota pieniędzy”.

Licencja

Język rodzki, w tym jego fonetyka, gramatyka i słownictwo, oraz wszelkie materiały z nim związane są udostępnione na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach w wersji 4.0 bądź późniejszej.

Źródło: „https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Język_rodzki&oldid=59031”