Język mhasalski

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Anoret Pharrāuhatetah
𐦪𐦥𐦥𐦪𐦠𐦾𐦢 𐦥𐦾𐦲
Czytasz artykuł z serii Mhasal. | Język mhasalski (Słownik) · Mhasalowie · Religia · Cywilizacja · Podział · Miasta i miejsca
Język mhasalski
𐦥𐦪𐦩𐦰𐦬𐦨 𐦧𐦳𐦠
Āušok Mhasālaht
Utworzenie: Artaxes w 2015
Borlach w 2020
Używany w (Kyon): Imperium Ajdyniriańskie
Regiony (Kyon): Ajdyniriana, Mhasal
Ilość mówiących (Kyon) Kilka milionów
Sposoby zapisu: Alfabet łaciński
Pisma mhasalskie
Pismo ajdyniriańskie
Typologia: SOV
Klasyfikacja: Język izolowany
Kody
Conlanger–1 mhs.
Przykład
Ni šū, āmer
Ni šū, āmer ku Hewēšet tīnes na Qēšet taphes! Ni šū, āmer basteqhan nišaures ay wekešetin! Ni šū, āmer thārahtin šiwanes šihaw nhurrisath!
(...)
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język mhasalski (mhs. 𐦥𐦪𐦩𐦰𐦬𐦨 𐦧𐦳𐦠 Āušok Mhasālaht [ɒː'ʃok mʰa'sa:laht]) — język stworzony przez Borlacha w 2020, na podstawie szkicu autorstwa Artaxes zamieszczonego na portalu DeviantArt, za pozwoleniem oryginalnego autora. W ramach projektu Kyon, język mhasalski jest językiem izolowanym, niespokrewnionym z żadnym innym znanym językiem. Używany jest w regionie Mhasalu, starożytnej krainy podbitej i znajdującym się obecnie (w roku 5360 CE[1]) w granicach Imperium Ajdyniriańskiego. Mhasalski, jako język dumnej i zaawansowanej cywilizacji, posiada bardzo bogatą tradycję literacką.

Historia

Język mhasalski posiada niezwykle długą i bogatą historię. Obejmuje ona ponad 9500 lat kyońskich[2], sięgając czasów Starożytnej Ajdyniriany. Cywilizacja mhasalska należy więc do jednych z najstarszych, a wciąż istniejących, cywilizacji Kyonu, to samo tyczy się także jej języka. W związku z tym, wyróżnia się zwykle cztery etapy rozwoju mhasalskiego na przestrzeni dziejów. Są nimi:

  • 1. Archaiczny język mhasalski (predynastyczny)
(Przed rokiem 4020 PZD[3])
  • 2. Język staromhasalski
(Od 4020 PZD do 804 PZD[4])
  • 3. Klasyczny język mhasalski
(Od 804 PZD do 2412 CE[5])
  • 4. Język nowomhasalski
(Od 2412 CE[6])
  • Współczesne dialekty mhasalskie

Archaiczny język mhasalski jest najwcześniejszym etapem rozwoju mhasalskiego. Jest on niemal niepoznany, rekonstruowany jedynie częściowo. Archaiczny mhasalski poświadczony jest jedynie z kilku inskrypcji spisanych w piśmie protohieroglificznym, nierozszyfrowanym do tej pory prekursorze późniejszych mhasalskich hieroglifów. Spekuluje się, że język mhasalski należał do znacznie większej rodziny językowej, istniejącej w tamtym okresie i obejmującej tereny zarówno na zachód i południe od dzisiejszego Mhasalu. W okresie archaicznym w Mhasalu istniał szereg wojujących ze sobą miast-państw i plemion. Inskrypcje w piśmie protohieroglificznym odnaleziono przede wszystkim na obszarze Pierwszego Sepetu oraz Południowego Sepetu. Okres ten nazywa się również predynastycznym.

Pierwsze pełne zdania zapisania w dojrzałych i dających się odczytać mhasalskich hieroglifach pochodzą z grobowca Phaur-Āmhat, datowanego zwykle na 4020 PZD[7]. Rok ten uznaje się za początek okresu staromhasalskiego. W grobowcu Phaur-Āmhat pochowano najprawdopodobniej Janhara, władcę miasta Chēnu, który podbił i zjednoczył wszystkie trzy części Mhasalu, tworząc na krótką chwilę jedno, wielkie imperium. Z tego powodu uznaje się go za pierwszego faraona Mhasalu, a jego potomków za pierwszą mhasalską dynastię. Okres staromhasalski trwał przez ponad 3336 lat kyońskich[8], aż do XXX, która doprowadziła do końca Starożytnej Ajdyniriany.

Mimo, że za początek okresu klasycznego uznaje się się XXX, to w mhasalskich źródłach pisanych panuje trwająca ponad 800 lat kyońskich[9] po tym wydarzeniu cisza. Niemal nie natrafia się na żadne teksty lub inskrypcje pochodzące z tego okresu. Te zaś, które powstały w tym czasie wskazują na okres chaosu i zapaści społecznej oraz cywilizacyjnej. Mhasal podnosi się z niej dopiero około 1 roku PZD[10]. Niektórzy uczeni wydzielają więc okres przejściowy pomiędzy oboma wydarzeniami, uznając dopiero rok 1 CE za początek okresu klasycznego. Czas ten jest erą ponownego powrotu przez Mhasal na pozycję jednej z potęg Środkowego Kyonu, wielkiego rozkwitu literatury, sztuki oraz kultury. Wtedy też ukształtowała się obecna forma caurrišaq, a więc pochodzący z hieroglifów taroqaq rodzaj mhasalskiego pisma, używany w dokumentach papirusowych. Za koniec epoki klasycznej uznaje się pierwszy ajdyniriański podbój Mhasalu.

Następującą po nim, obecną, fazę rozwoju języka mhasalskiego nazywa się okresem nowomhasalskim. Cechuje się silnymi wpływami ajdyniriańskimi, mnaryjskimi oraz tahareńskimi, odejściem od hieroglifów taroqaq na korzyść pisma caurrišaq oraz powstałego w tym okresie pisma wāthanaq. Współczesny mhasalski cechuje się także obecnością często znacznie różniących się do siebie dialektów regionalnych, funkcjonującymi równolegle do pisanego standardu literackiego.

Fonologia

Samogłoski

W mhasalskim występuje 12 samogłosek, 6 krótkich oraz 6 długich.

Przednie Centralne Tylne
Przymknięte i u
Środkowe ee: oo:
Otwarte a ɒɒː

Spółgłoski

W mhasalskim występuje 26 spółgłosek.

Wargowe Zębowo-dziąsłowe Podniebienne Welarne Języczkowo-krtaniowe
Nosowe zwykłe m n
przydechowe
Zwarte bezdźwięczne p t k q
bezdźw. przydech.
dźwięczne b d g
Szczelinowe bezdźwięczne s ʃt͡ʃ h
bezdźw. przydech. t͡ʃʰ
dźwięczne d͡ʒ
Drżące ɾr
Aproksymanty l j w

Struktura sylaby

Struktura sylaby to CVCC, gdzie V oznacza samogłoskę, natomiast C spółgłoskę.

Szyk zdania

Dominującym szykiem zdania jest szyk SOV. Dodatkowo, opisujące słowo poprzedza zwykle słowo opisywane.

Akcent

Współcześnie, najprawdopodobniej pod wpływem ajdyniriańskiego, akcent niemal zawsze pada na ostatnią sylabę. Jednakże według dawnej akcentacji, wciąż używanej przez mhasalskich kapłanów, mieszkańców wsi oraz niektóre nacjonalistyczne elementy mhasalskiego społeczeństwa, akcent pada na drugą sylabę od końca, a w niektórych słowach na pierwszą (zwłaszcza w liczebnikach).

Pismo

Zapis łaciński

W zapisie łacińskim języka mhasalskiego stosuje się 28 liter oraz 10 dwuznaków.

a ā au āu b d e ē g h
[a] [] [ɒ] [ɒ:] [b] [d] [e] [e:] [g] [h]
i ī y k kh q qh l m mh
[i] [i:] [j] [k] [] [q] [] [l] [m] []
n nh o ō p ph r rr s š
[n] [] [o] [o:] [p] [] [ɾ] [r] [s] [ʃ]
t th u ū w c ch j
[t] [] [u] [u:] [w] [t͡ʃ] [t͡ʃʰ] [d͡ʒ]

Pisma mhasalskie

Taroqaq — jest to rodzaj formalnego pisma królewskiego, używanego dawniej na oficjalnych inskrypcjach mhasalskich faraonów. Nazwa pochodzi od słowa taroq [ta'ɾoq][11], oznaczającego faraoński dwór - taroqaq jest więc pismem dworskim. Jest to pismo logograficzne, składające się z około 2.000 unikalnych znaków[12], przypominającym wyglądem zwierzęta, przedmioty, części ciała oraz abstrakcyjne kształty, każdy z nich reprezentuje zaś osobne słowo. Pierwsze znane inskrypcje zapisane taroqaq pochodzą jeszcze z czasów Starożytnej Ajdyniriany.

Od ajdyniriańsakiego podboju Mhasalu znajomość taroqaq zanika wśród mieszkańców regionu. W roku wspólnym jego znajomość ogranicza się niemal wyłącznie do klasy specjalistycznych skrybów i wyższych kapłanów. Większość Masalów posługuje się natomiast wywodzącymi się z taroqaq pismami caurrišaq oraz wāthanaq.

Caurrišaq — jest to powszechnie używany obecnie rodzaj pisma, wywodzący się z taroqaq. Nazwa pochodzi od słowa caurriš [t͡ʃɒ'riʃ], oznaczającego papirusowy dokument. W przeciwieństwie do hieroglifów taroqaq, caurrišaq nie jest pismem logograficznym, lecz abdżadem, w którym osobnymi literami zapisuje się wszystkie spółgłoski. Czasami pojawiają się również znaki diakrytyczne oznaczające samogłoski, lub osobny znak (lub znaki), oznaczające długie samogłoski. Caurrišaq nie ma jednak usystemowanego i ujednoliconego charakteru, występują znaczne różnice ortograficzne w zapisach pochodzących z różnych regionów oraz miast Mhasalu.

W piśmie caurrišaq poszczególne litery często łącza się ze sobą, tworząc niekiedy ligaruty. Zwykle zapisuje się od lewej do prawej, znane są jednak także przypadki zapisu od prawej do lewej lub z góry na dół, w zależności od wygody i preferencji piszącego.

Wāthanaq — jest to najmłodszy rodzaj pisma mhasalskiego, będący właściwie próbą usystematyzowania pisma caurrišaq. Nazwa pochodzi od słowa wāthan [wa:'tʰan], oznaczającego kapłana, wāthanaq jest więc pismem kapłańskim. Uznawany jest za najbardziej elegancki, prócz taroqaq, sposób zapisu języka mhasalskiego. Zapisuje się więc w nim kroniki, poezję, modlitwy czy oficjalne i ważniejsze dokumenty. Składa się z 22 liter: 16 oznaczających jedynie spółgłoski, 2 które mogą oznaczać zarówno spółgłoski jak i długie samogłoski oraz 4 dla oznaczenia jedynie długich samogłosek. Dodatkowo mogą pojawić się także znaki diakrytyczne, precyzujące występowanie samogłosek krótkich (lub długich, jeśli mogą pomylić się one ze spółgłoską, z którą dzielą ten sam znak). Znaki diakrytyczne wyglądają jak miniaturowe wersję liter przypisanych do samogłosek długich, zapisywane są natomiast nad daną literą. Często są jednak zwykle pomijane. Wāthanaq zapisywany jest od prawej do lewej.

Wāthanaq Łacinka Uwagi
1. 𐦰 ā
2. 𐦠 āu
3. 𐦶 b
4. 𐦡 d
5. 𐧈 ē
6. 𐦫 g
7. 𐦪 h
8. 𐦣 y, ī Brak różnicy między spółgłoską [j] a długą samogłoską [i:].
9. 𐦧 k, kh Brak różnicy między spółgłoską bezdźwięczną a bezdźwięczną przydechową.
10. 𐦮 q, qh Brak różnicy między spółgłoską bezdźwięczną a bezdźwięczną przydechową.
11. 𐦩 l
12. 𐦨 m, mh Brak różnicy między spółgłoską nosową a nosową przydechową.
13. 𐦲 n, nh Brak różnicy między spółgłoską nosową a nosową przydechową.
14. 𐧇 ō
15. 𐦢 p, ph Brak różnicy między spółgłoską bezdźwięczną a bezdźwięczną przydechową.
16. 𐦾 r, rr Brak różnicy w zapisie między [ɾ] a [r].
17. 𐦬 s
18. 𐦳 š
19. 𐦥 t, th Brak różnicy między spółgłoską bezdźwięczną a bezdźwięczną przydechową.
20. 𐦤 w, ū Brak różnicy między spółgłoską [w] a długą samogłoską [u:].
21. 𐦵 c, ch Brak różnicy między spółgłoską bezdźwięczną a bezdźwięczną przydechową.
22. 𐦴 j

R̄agul

Zapis alfabetem ajdyniriańskim: wkrótce

Gramatyka

Rzeczowniki

Kolejność morfemów w mhasalskich rzeczownikach można przedstawić w następujący sposób:

  • [Rdzeń + rozszerzenia rdzenia + sufiks zaimkowy + (określoność + liczba) + przypadek]

Określoność i liczba

W języku mhasalskim określoność i liczba są ze sobą ściśle powiązane. Istnieją 2 liczby (pojedyncza i mnoga) oraz 3 stopnie określoności: nieokreślony, określony oraz określony odległy. Wyraża się je za pomocą odpowiednich sufiksów, które w przeciwieństwie do sufiksów zaimkowych są akcentowane.

Liczba pojedyncza Liczba mnoga
Nieokreślony -enh / -nh
banunh - człowiek (jakiś)
-enhi / -nhi
banunhi - ludzie (jacyś)
Określony -et / -t
banut - człowiek (konkretny)
-eti / -ti
banuti - ludzie (konkretni)
Określony odległy -eqh / -qh
banuqh - człowiek (tamten)
-eqhi / -qhi
banuqhi - ludzie (tamci)

Przypadki

Mhasalski klasyczny

W klasycznym języku mhasalskim występuje zestaw 6 przypadków: mianownika, dopełniacza, celownika, biernika, narzędnika oraz miejscownika. Sufiksy dodawane są za sufiksami odpowiadającymi za określoność i liczbę. W przypadku możliwości wystąpienia obok siebie dwóch samogłosek, długa samogłoska tworząca sufiks przypadku bardzo często zastępuje ostatnią samogłoskę słowa (na przykład: banu - banā - banī). W narzędniku liczba mnoga zlewa się z liczbą mnogą mianownika, przybierając takie same formy.

Sufiks Liczba pojedyncza,
podstawowa
Liczba pojedyncza,
nieokreślona
Liczba pojedyncza,
określona
Liczba pojedyncza,
określona odległa
Liczba mnoga,
nieokreślona
Liczba mnoga,
określona
Liczba mnoga,
określona odległa
Mianownik banu
człowiek
banunh
człowiek (jakiś)
banut
człowiek (konkretny)
banuqh
człowiek (tamten)
banunhi
ludzie (jacyś)
banuti
ludzie (konkretni)
banuqhi
ludzie (tamci)
Dopełniacz -wah / -ah banuwah
człowieka
banunhah
człowieka (jakiegoś)
banutah
człowieka (konkretnego)
banuqhah
człowieka (tamtego)
banunhiwah
ludzi (jakiś)
banutiwah
ludzi (konkretnych)
banuqhiwah
ludzi (tamtych)
Celownik -ā / -āu banā
człowiekowi
banunhā
człowiekowi (jakiemuś)
banutā
człowiekowi (konkretnemu)
banuqhā
człowiekowi (tamtemu)
banunhāu
ludziom (jakimś)
banutāu
ludziom (konkretnym)
banuqhāu
ludziom (tamtym)
Biernik -an / -n banun
człowieka
banunhan
człowieka (jakiegoś)
banutan
człowieka (konkretnego)
banuqhan
człowieka (tamtego)
banunhin
ludzi (jakiś)
banutin
ludzi (konkretnych)
banuqhin
ludzi (tamtych)
Narzędnik banī
człowiekiem
banunhī
człowiekiem (jakimś)
banutī
człowiekiem (konkretnym)
banuqhī
człowiekiem (tamtym)
banunhi
ludźmi (jakimiś)
banuti
ludźmi (konkretnymi)
banuqhi
ludźmi (tamtymi)
Miejscownik -eš / -š banuš
człowieku
banunh
człowieku (jakimś)
banut
człowieku (konkretnym)
banuqh
człowieku (tamtym)
banunhiš
ludziach (jakichś)
banutiš
ludziach (konkretnych)
banuqhiš
ludziach (tamtych)

Mhasalski potoczny

We współczesnym mhasalskim potocznym dawny system 6 przypadków został zredukowany zaledwie do 4. Mianownik pozostał bez zmian, biernik zlał się z dopełniaczem, tworząc nową końcówkę, celownik zlał się natomiast z miejscownikiem, co widać po sufiksie, który w potocznym celowniku pochodzi z klasycznego miejscownika (eš / -š). Klasyczny narzędnik pozostał niemal bez zmian, z wyjątkiem wykształcenia się końcówki -y, używanej w rzeczownikach liczby mnogiej.

Sufiks Liczba pojedyncza,
podstawowa
Liczba pojedyncza,
nieokreślona
Liczba pojedyncza,
określona
Liczba pojedyncza,
określona odległa
Liczba mnoga,
nieokreślona
Liczba mnoga,
określona
Liczba mnoga,
określona odległa
Mianownik banu
człowiek
banunh
człowiek (jakiś)
banut
człowiek (konkretny)
banuqh
człowiek (tamten)
banunhi
ludzie (jacyś)
banuti
ludzie (konkretni)
banuqhi
ludzie (tamci)
Dopełniacz -na / -a banuna
człowieka
banunha
człowieka (jakiegoś)
banuta
człowieka (konkretnego)
banuqha
człowieka (tamtego)
banunhina
ludzi (jakiś)
banutina
ludzi (konkretnych)
banuqhina
ludzi (tamtych)
Celownik -eš / -š banuš
człowiekowi
banunh
człowiekowi (jakiemuś)
banut
człowiekowi (konkretnemu)
banuqh
człowiekowi (tamtemu)
banunhiš
ludziom (jakimś)
banutiš
ludziom (konkretnym)
banuqhiš
ludziom (tamtym)
Narzędnik -ī / -y banī
człowiekiem
banunhī
człowiekiem (jakimś)
banutī
człowiekiem (konkretnym)
banuqhī
człowiekiem (tamtym)
banunhiy
ludźmi (jakimiś)
banutiy
ludźmi (konkretnymi)
banuqhiy
ludźmi (tamtymi)

Pomimo tego znacznego uproszczenia systemu przypadków, istnieją współczesne dialekty które zachowały 5, a w niektórych nawet 6, przypadków, zachowując się bardzo zachowawczo względem systemu klasycznego. Przedstawiony powyżej system charakterystyczny jest zwłaszcza dla mieszkańców mhasalskiej stolicy, miasta Gaurakah. Zmniejszenie liczby przypadków tłumaczy się niekiedy wpływami języków tahareńskich.

Zaimki

Zaimki osobowe

W mhasalskim występuje prosty system 6 osób, 3 liczby pojedynczej oraz 3 mnogiej.

Osoba Liczba pojedyncza Liczba mnoga
1.
ja
warri
my
2. šū
ty
chē
wy
3. ūkh
on, ona, ono
ūnakh
oni

Sufiksy zaimkowe

Aby wyrazić przynależność przedmiotu do danej osoby, na koniec rzeczownika przykleja się odpowiedni sufiks. Jest on zwykle nieakcentowany.

Osoba Liczba pojedyncza Liczba mnoga
1. -ek / -k
banuk - mój człowiek
-en / -n
banun - nasz człowiek
2. -eš / -š
banuš - twój człowiek
-ech / -ch
banuch - wasz człowiek
3. -yo / -o
banuyo - jego/jej człowiek
-ul / -l
banul - ich człowiek

Zaimki zwrotne

Zaimki zwrotne w mianowniku tworzy się poprzez dodanie do odpowiedniego zaimka osobowego cyrkumfleksu yēš- -ath / th. W niektórych zaimkach zwrotnych jednak dochodzić może do pewnych nieregularności (na przykład šūyēšisūth), widocznych zwłaszcza w odmianie przez przypadki (o czym więcej w następnym podrozdziale).

Osoba Liczba pojedyncza Liczba mnoga
1. yēšwāth
( - ja)
yēšwarrith
(warri - my)
2. yēšisūth
(šū - ty)
yēšchēth
(chē - wy)
3. yēšūkhath
(ūkh - on, ona, ono)
yēšūnakhath
(ūnakh - oni)

Odmiana zaimków przez przypadki

Zaimki osobowe oraz zwrotne jako jedyne odmieniają się przez przypadki. Dochodzi w niej do znacznych nieregularności, co czyni z zaimków najbardziej nieregularny element mhasalskiej gramatyki.

Odmiana zaimków osobowych

Mhasalski klasyczny
W odmianie zaimków osobowych dochodzi do oboczności w > u w pierwszej osobie liczby pojedynczej oraz mnogiej. Inną formę potrafi przybierać także druga osoba liczby pojedynczej. Zaimki z reguły przyjmują te same, lub podobne, końcówki przypadków co zwykłe rzeczowniki.

Sufiks Ja Ty On, ona, ono My Wy Oni
Mianownik šū ūkh warri chē ūnakh
Dopełniacz -ah
-h
uwāh šūwah ūkhah urrih chēh ūnakhah
Celownik
šisū ūkhā urrā chē ūnakhā
Biernik -an
-n
n šisūn ūkhan warrin chēn ūnakhan
Narzędnik
u šisī ūkhī urrī chī ūnakhī
Miejscownik -eš
uš šiš ūkh urr chēš ūnakh

Mhasalski potoczny

Sufiks Ja Ty On, ona, ono My Wy Oni
Mianownik šū ūkh warri chē ūnakh
Dopełniacz -an
-n
n šisūn ūkhan warrin chēn ūnakhan
Celownik -eš
uš šiš ūkh urr chēš ūnakh
Narzędnik
u šisī ūkhī urrī chī ūnakhī
Odmiana zaimków zwrotnych

Mhasalski klasyczny
Odmiana zaimków zwrotnych opiera się na nieregularnej modyfikacji podstawowego (mianownikowego) cyrkumfleksu oraz dodawaniu na końcu zaimka odpowiedniego sufiksu przypadku. Sufiks ten niekiedy zastępuje mianownikowe -ath, w niektórych pozycjach jednak dołączany jest za niego.

Sufiks
Ja
Šū
Ty
Ūkh
On, ona, ono
Warri
My
Chē
Wy
Ūnakh
Oni
Mianownik
(cyrkumfleks)
yēšwāth yēšisūth yēšūkhath yēšwarrith yēšchēth yēšūnakhath
Dopełniacz -ah
-h
yēšwāh yēšūh yēšūkhathah yēšwarrah yēšchēh yēšūnakhah
Celownik
ēšwāth ēšis ēšūkhathā ēšwarrithā ēšchēthā ēšūnakhā
Biernik -an
-n
yēšwān yēšisūn yēšūkhan yēšwarrin yēšchēthan yēšūnakhan
Narzędnik
yēšwāth yēšis yēšūkhay yēšwarrithī yēšchēy yēšūnakhathī
Miejscownik -eš
ēšw ēšiš ēšūkh ēšwarr ēšchēth ēšūnakh

Mhasalski potoczny
W mhasalskim potocznym zaimki są podobne do ich klasycznych form, z mianownikowego cyrkumfleksu znika jednak początkowe y-. Inne są również końcówki dla dopełniacza i celownika.

Sufiks
Ja
Šū
Ty
Ūkh
On, ona, ono
Warri
My
Chē
Wy
Ūnakh
Oni
Mianownik
(cyrkumfleks)
ēšwāth ēšisūth ēšūkhath ēšwarrith ēšchēth ēšūnakhath
Dopełniacz -an
-n
ēšwān ēšisūn ēšūkhan ēšwarrin ēšchēthan ēšūnakhan
Celownik -eš
ēšw ēšiš ēšūkh ēšwarr ēšchēth ēšūnakh
Narzędnik
ēšwāth ēšis ēšūkhay ēšwarrithī ēšchē ēšūnakhathī

Czasowniki

Kolejność morfemów w mhasalskich czasownikach można przedstawić w następujący sposób:

  • [Aspekt] + [rdzeń + rozszerzenia rdzenia + strona + czas + tryb + osoba] + [negacja]

Bezokoliczniki

Bezokoliczniki tworzy się poprzez dodanie do rdzenia czasownika sufiksu -ath. Na przykład:

  • sēqhath - widzieć
  • sālqath - mówić
  • gundath - niszczyć

Bezokolicznik pełni także rolę imiesłowu przymiotnikowego czynnego (sēqhath - widzący, sālqath - mówiący, gundath - niszczący), niekiedy także przysłówkowego współczesnego (sēqhath - widząc, sālqath - mówiąc, gundath - niszcząc).

Odmiana przez osoby

Osoba Liczba pojedyncza Liczba mnoga
1. -ek / -k
sēqhek - widzę
-en / -n
sēqhen - widzimy
2. -es / -s
sēqhes - widzisz
-eci / -ci
sēqheci - widzicie
3.
sēqhō - widzi
-oy / -y
sēqhoy - widzą

Czasownik "być"

Czasownik "być" należy do niewielkiej grupy czasowników posiadających dwa osobne rdzenie, z których jeden używany jest jedynie dla 1, 2 i 3 osoby liczby pojedynczej, drugi zaś jedynie dla 1, 2 i 3 osoby liczby mnogiej. Posiada także nieregularną odmianę. W przypadku czasownika "być" rdzeniami tymi są: wiš, dla liczby pojedynczej, oraz us, dla liczby mnogiej. W prostych zdaniach jest zwykle kompletnie pomijany.

Rdzeń pierwszy - wiš

wišek — jestem
wiši — jesteś
wiš — jest

Rdzeń drugi - us

usen — jesteśmy
usec — jesteście
usoy — są


Aspekty

Występują 2 osobne aspekty, niedokonany oraz dokonany. Aspekt niedokonany jest jednoznaczny z podstawowym rdzeniem czasownika, aspekt dokonany tworzy się zaś dodając do niego sufiks -ac.

Aspekt niedokonany:

sēqh — sēqhath (widzieć)
sālq — sālqath (mówić)
gund — gundath (niszczyć)

Aspekt dokonany:

sēqhac — sēqhacath (zobaczyć)
sālqac — sālqacath (powiedzieć)
gundac — gundacath (zniszczyć)


Strony czasownika

Występują 4 strony czasownika: strona czynna, strona sprawcza, strona wzajemna oraz strona wspólna. Strona czynna jest stroną docelową, zawierającą się w rdzeniu czasownika. Stronę sprawdzą tworzy się poprzez dodanie sufiksu -aur, stronę wzajemną poprzez sufiks -īš, stronę wspólną zaś poprzez sufiks -ub. W stronie sprawczej podmiot jest sprawcą czynności, jedno z dopełnień jest wykonawcą czynności, drugie z dopełnień jest zaś odbiorcą czynności. W stronie wzajemnej podmiot jest wykonawcą czynności i jednocześnie odbiorcą czynności wykonywanej przez innego wykonawcę, oznaczanego przez podmiot. W stronie wspólnej podmiot jest wykonawcą czynności, dopełnienie jest odbiorcą czynności, czynność natomiast jest wykonywana wspólnie przez co najmniej dwóch wykonawców.

Strona czynna:

sēqh — sēqhath
(widzieć)
sālq — sālqath
(mówić)
gund — gundath
(niszczyć)

Strona sprawcza:

sēqhaur — sēqhaurath
(pokazywać)
sālqaur — sālqaurath
(przesłuchiwać, zmuszać do mówienia)
gundaur — gundaurath
(jątrzyć, nakłaniać do złego)

Strona wzajemna:

sēqhīš — sēqhīšath
(wpatrywać się w siebie nawzajem)
sālqīš — sālqīšath
(przekrzykiwać się nawzajem)
gundīš — gundīšath
(wyniszczać się nawzajem)

Strona wspólna:

sēqhub — sēqhubath
(widzieć się)
sālqub — sālqubath
(rozmawiać)
gundub — gundubath
(wspólnie napadać, plądrować)



Jeśli w stronie wspólnej i wzajemnej głównym podmiotem jest jedna z osób liczby pojedynczej ( - ja, šū - ty, ūkh - on, ona, ono) to czasownik również będzie odmieniony przez odpowiednią osobę liczby pojedynczej, nie ważne kto był drugim wykonawcą czynności. Odmiana czasownika uzgadniana jest go głównego wykonawcy, nie ważne czy drugim jest osoba liczby pojedynczej czy mnogiej. Na przykład:

  • Wā na ūnakh sālqubek — Ja i oni rozmawiamy ze sobą (czasownik uzgodniony do "ja").
  • Šū na ūkh sēqhīšes — Ty oraz ona wpatrujecie się w siebie nawzajem (czasownik uzgodniony do "ty").
  • Ūkh na šū sālqīšō — On i ty przekrzykujecie się nawzajem (czasownik uzgodniony do "on").

Czasy

Mhasalski posiada prosty system 3 czasów: przeszłego, teraźniejszego oraz przyszłego. Tworzy się je za pomocą odpowiedniego sufiksu. Czas teraźniejszy zawiera się w domyślnym rdzeniu czasownika, czas przeszły tworzy się poprzez sufiks -el, czas przyszły natomiast poprzez sufiks -am. Odmiana przez osoby wygląda tak samo w każdym z czasów, czasownik odmienia się dodając odpowiedni sufiks odmiany na końcu czasownika, za sufiksem czasu.

Czas Sufiks Przykład Znaczenie
Przeszły -el sēqhelek

sālqelek


gundelek

widziałem

mówiłem


niszczyłem

Teraźniejszy sēqhek

sālqek


gundek

widzę

mówię


niszczę

Przyszły -am sēqhamek

sālqamek


gundamek

będę widział

będę mówił


będę niszczył

Tryby

Występują 3 tryby: tryb oznajmujący, tryb przypuszczający oraz tryb rozkazujący. Tworzy się je dodając odpowiedni sufiks. Tryb oznajmujący zawiera się w rdzeniu czasownika, tryb przypuszczający tworzy się za pomocą sufiksu -da, tryb rozkazujący natomiast za pomocą sufiksu -o. Tryb rozkazujący nie odmienia się przez osoby, przyjmując taką samą formę co odmiana podstawowego rdzenia w 3 osobie liczby pojedynczej.

Tryb Sufiks Przykład Znaczenie
Oznajmujący sēqhes

sālqes


gundes

widzisz

mówisz


niszczysz

Przypuszczający -da sēqhdas

sālqdas


gundās

widziałbyś

mówiłbyś


niszczyłbyś

Rozkazujący sēqhō

sālqō


gundō

widź (ty)

mów (ty)


niszcz (ty)

  • gundāš jest jednym z wyjątków. Samogłoska wydłuża się, w celu uniknięcia zbitki -dd-. Zjawisko to występuje przy wszystkich czasownikach, których rdzeń kończy się spółgłoską -d.

Negacja czasowników

Negacja czasowników odbywa się poprzez dodanie partykuły rre za czasownikiem.

sēqhek rre — nie widzę
sālqes rre - nie mówisz
gundoy rre - nie niszczą

Przymiotniki

Stopniowanie przymiotników

Występują 3 stopnie przymiotników: równy, wyższy i najwyższy. Przymiotniki stopniuje się dodając odpowiedni sufiks. Stopień równy jest podstawowym przymiotnikiem, stopień wyższy tworzy się za pomocą sufiksu -ant, wyższy zaś za pomocą sufiksu -tāt. W niektórych przypadkach może dojść do wydłużenia się ostatniej, krótkiej, samogłoski przymiotnika przy odmianie w stopniu wyższym. Przymiotniki nie odmieniają się przez osoby.

Stopień równy:

hēs — dobry
kariš — mały
pharro — wspaniały

Stopień wyższy:

hēsant — lepszy
karišant — mniejszy
pharrant — wspanialszy

Stopień najwyższy:

hēstāt — najlepszy
karīštāt — najmniejszy
phārrtāt — najwspanialszy


Negacja przymiotników

Negacja przymiotników odbywa się poprzez dodanie partykuły ri / / rre za przymiotnikiem. Różnica w partykule jest różnicą dialektalną.

hēs ri — nie dobry
karīš - nie mały
phārrtāt rre - nie najwspanialszy

Słowotwórstwo

Sufiksy tworzące rzeczowniki

  • -aj

Sufiks -aj tworzy rzeczowniki oznaczające osobę związaną z danym czasownikiem lub rzeczą.

sālq (rdzeń od "mówić") → sālqaj (mówca, osoba przemawiająca)
bald (krowa) → baldaj (krowiarz, osoba zajmująca się bydłem)
  • -ahan

Sufiks -ahan tworzy rzeczowniki oznaczające miejsce związaną z danym czasownikiem lub rzeczą.

sālq (rdzeń od "mówić") → sālqahan (gardło, mównica)
anjor (armia)[13]anjorahan (obóz wojskowy)
  • -aša / -ša

Sufiks -aša / -ša tworzy zdrobnienia.

šuk (syn) → šukaša (synek)
phors (kobieta) → phorsaša (dziewczynka)
  • -oq

Sufiks -oq tworzy zgrubienia, a także rzeczowniki oznaczające coś wielkiego lub większego niż podstawowy rzeczownik. Może też nadawać rzeczownikowi powagę

tar (dom) → taroq (dwór faraoński, dwór królewski, dosłownie "wielki dom")
bar (góra) → baroq (wielka góra)
  • -awah

Sufiks -awah tworzy rzeczowniki abstrakcyjne, pochodzące od czasowników i rzeczowników.

hēroth (brat) → hērothawah (bractwo)
sen (rdzeń od "wiedzieć") → senawah (wiedza)
  • -ajat

Sufiks -aj tworzy rzeczowniki oznaczające instrumenty i narzędzia.

gund (rdzeń od "niszczyć") → gundajat (narzędzie zniszczenia, broń)
šem (rdzeń od "pisać") → šemajat (narzędzie do pisania, pióro, dłuto pisarskie)
  • -ahu

Sufiks -ahu tworzy rzeczowniki oznaczające rzeczy powiązane z chwilą, momentem wykonywania czasownika.

sālq (rdzeń od "mówić") → sālqahu (mowa)
taph (rdzeń od "biec") → taphahu (bieg)

Sufiksy tworzące przymiotniki

  • -aht

Sufiks -aht jest podstawowym sufiksem tworzącym przymiotniki odrzeczownikowe.

Mhasāl (Mhasal) → Mhasālaht (mhasalski)
banu (człowiek) → banaht (ludzki)
  • -aq

Sufiks -aq tworzy przymiotniki oznaczające, że jakaś rzecz skądś pochodzi, przez kogoś została wykonana.

tengah (niebo) → tengahaq (niebiański, pochodzący z niebios)
wāthan (kapłan) → wāthanaq (kapłański, pochodzący od kapłanów)
  • -thau

Sufiks -thau tworzy przymiotniki oddające podobieństwo do danego rzeczownika.

macha (kot) → machathau (koci, posiadający cechy kota)
phors (kobieta) → phorsthau (kobiecy)
  • in

Sufiks -in tworzy przymiotniki o znaczeniu przysłówków, najczęściej od przymiotników odrzeczownikowych z sufiksem -aht

thāraht' (wytrwały) → thārahtin (wytrwale)
banaht (ludzki) → banahtin (ludzko)
  • -ith

Sufiks -ith tworzy przymiotniki oddające jakąś cechę wywiedzioną od danego rzeczownika.

pihs (włos) → pihsith (włochaty, owłosiony)
šār (światło)[14]šārith (jasny)
  • ri- -ith

Cyrkumfiks ri- -ith tworzy przymiotniki oznaczające brak czegoś.

dūnh (ząb) → ridūnhith (bezzębny)
pihs (włos) → ripihsith (łysy)

Liczebniki

Główne Porządkowe Wielokrotne Dystrybutywne Reproduktywne Ułamkowe
0. sūrya[15]
zero, brak
sūrca sūrlār sūrnhīt - sūrkāuš
nicość
1. ānem ānemca aunelār aunenhīt
po jeden
- aunekāuš
całość
2. koyō koyōca koyōlār koyōnhīt
po dwa
koyōkuyu
podwojony
koyōkāuš
½
3. hacar hacarca hacarār hacarnhīt
po trzy
hacarkuyu
potrojony
hacarkāuš
4. tereth terethca terethlār terenhīt
po cztery
terethyu
mnożony razy cztery
terethkāuš
¼
5. tanhu tanhuc tanhulār tanhunhīt
po pięć
tanhukuyu
mnożony razy pięć
tanhukāuš
6. aldah aldaha aldahlār aldahnhīt
po sześć
aldahyu
mnożony razy sześć
aldahkāuš
7. hankah hankaha hankahlār hankahnhīt
po siedem
hankahyu
mnożony razy siedem
hankahkāuš
8. seken sekenca sekenlār sekenhīt
po osiem
sekenkuyu
mnożony razy osiem
sekenkāuš
9. yorcan yorcanca yorcanlār yorcanhīt
po dziewięć
yorcankuyu
mnożony razy dziewięć
yorcankāuš
10. jamhan jamhanca jamhanlār jamhanhīt
po dziesięć
jamhankuyu
mnożony razy dziesięć
jamhankāuš
11. jamhan ānem jamhan ānemca jamhan aunelār jamhan aunenhīt
po jedenaście
jamhan aunekuyu
mnożony razy jedenaście
jamhan aunekāuš
20. koyō jamhan koyō jamhanca koyō jamhanlār koyō jamhanhīt koyō jamhankuyu koyō jamhankāuš
21. koyō jamhan ānem koyō jamhan ānemca koyō jamhan aunelār koyō jamhan aunenhīt koyō jamhan aunekuyu koyō jamhan aunekāuš
100. dijan dijanca dijanlār dijanhīt dijanyu dijankāuš
1000. ninhun ninhunca ninhunlār ninhunhīt ninhunyu ninhunkāuš

Przykładowe teksty

Ni šū, āmer
"O Ty, który" - mhasalska modlitwa do Boga-Słońca
Tekst mhasalski Tekst w wāthanaq Tekst polski
Ni šū, āmer ku Hewēšet[16] tīnes
na Qēšet[17] taphes!
Ni šū, āmer basteqhan nišaures
ay wekešetin!
Ni šū, āmer thārahtin šiwanes
šihaw nhurrisath!
Ni Chōrri! Ni šū, āmer lunhin na
nēnhin cathaures!
Ni šū, āmer khemetan qūmaures
na dim yēšisūn!

Ni šū, duki regiš jeraurelek
āmer yēšisūn
ay Hewēšetan
jeraurek! Ni šū!

Ni šū, šuk Qēšetawah wesith yēth!
Ni šū, Sephterīš!
𐦬𐦲𐦣𐦥 𐦥𐦳𐧈𐦤𐦪 𐦧 𐦾𐦨𐦰 𐦤𐦳 𐦲
𐦬𐦢𐦥 𐦥𐦳𐧈𐦮 𐦲
𐦬𐦾𐦳𐦲 𐦲𐦮𐦥𐦬𐦶 𐦾𐦨𐦰 𐦤𐦳 𐦲
𐦲𐦥𐦳𐦧𐦤 𐦣
𐦬𐦲𐦤𐦳 𐦲𐦥𐦪𐦾𐦰𐦥 𐦾𐦨𐦰 𐦤𐦳 𐦲
𐦥𐦬𐦾𐦲 𐦤𐦪𐦳
𐦲 𐦲𐦲𐦩 𐦾𐦨𐦰 𐦤𐦳 𐦲 𐦾𐧇𐦵 𐦲
𐦬𐦾𐦥𐦵 𐦲𐦲𐧈𐦲
𐦬𐦾𐦨𐦤𐦮 𐦲𐦥𐦨𐦧 𐦾𐦨𐦰 𐦤𐦳 𐦲
𐦲𐦤𐦬𐦳𐧈𐦣 𐦨𐦡 𐦲

𐦧𐦩𐦾𐦾𐦴 𐦳𐦫𐦾 𐦧𐦡 𐦤𐦳 𐦲
𐦲𐦤𐦬𐦳𐧈𐦣 𐦾𐦨𐦰
𐦲𐦥𐦳𐧈𐦤𐦪 𐦣
𐦤𐦳 𐦲 𐦧𐦾𐦾𐦴

𐦥𐧈𐦣 𐦥𐦬𐦤 𐦪𐦤𐦥𐦳𐧈𐦮 𐦧𐦳 𐦤𐦳 𐦲
𐦳𐦣𐦾𐦥𐦢𐦬 𐦤𐦳 𐦲
O Ty, który wznosisz się nad Horyzont
i przebiegasz Niebo!
O Ty, który rzucasz promienie
na nasze twarze!
O Ty, który wytrwale podążasz
bez odpoczynku!
O Słońce! O Ty, który godziny i
dnie mnożysz!
O Ty, który oświetlasz ziemię
i również samego siebie!

O Ty, nieurodzony przez nikogo
który sam siebie
na Horyznocie
rodzisz! O Ty!

O Ty, synu Nieba nieśmiertelny!
O Ty, Septeryszu!

Przypisy

  1. Roku 8973 kalendarza wspólnego
  2. Około 3544 lat ziemskich
  3. Rok -527 kalendarza wspólnego.
  4. Rok 2809 kalendarza wspólnego. Od ok. 3500 do ok. 2300 lat ziemskich temu.
  5. Od 2809 do 6561 roku kalendarza wspólnego. Od ok. 2300 do ok. 900 lat ziemskich temu.
  6. Od roku 6561 kalendarza wspólnego, a więc od ok. 900 lat ziemskich temu do czasów obecnych.
  7. -527 rok kalendarza wspólnego.
  8. Około 1240 lat ziemskich.
  9. Około 300 lat ziemskich.
  10. 3613 kalendarza wspólnego. Co ciekawe, zbiega się to z końcem Trzeciej oraz początkiem Czwartej Ery według kalendarza ajdyniriańskiego.
  11. Dosłownie: wielki dom
  12. W niektórych starszych wersjach mhasalskie hieroglify mogą obejmować nawet 5.000 znaków. Wyszły one jednak niemal całkowicie z użytku, a ich znajomość ogranicza się jedynie do bardzo wąskiego grona wykształconych kapłanów-skrybów.
  13. Zapożyczenie z ajdyniriańskiego: anzhaur (armia)
  14. Zapożyczenie z ajdyniriańskiego: shār (światło)
  15. Zapożyczenie z ajdyniriańskiego: sūriya (zero, brak)
  16. Forma w mianowniku, zamiast we właściwym bierniku (Hewēšetan). Takie rzeczy zdarzają się w poezji, by dopasować tekst pod rytm.
  17. Forma w mianowniku, zamiast we właściwym bierniku (Qēšetan). Jak wyżej.