Przejdź do zawartości

Język prahuryński: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Raceg (dyskusja | edycje)
926 edycji
WizualnieWikikod
Raceg (dyskusja | edycje)
926 edycji
Utworzono nową stronę "'''Język prahuryński''' to ostatni wspólny przodek wszystkich języków huryńskich, w tym języka teorskiego. {{Język|kolor=6B8B8C|nazwa=Język prahuryński|nazwa własna=Ghephīm Theghons|nazwa conworldu=Kyon|państwa=jescze nie ustalone|regiony=Kyon Północny? Harensuran?|mówiący=brak (język wymarły)|typologia=aglutynacyjny, ergatywno-absolutywny}} == Fonologia == === Zapis łaciński === == Gramatyka =="
 
Raceg (dyskusja | edycje)
926 edycji
mNie podano opisu zmian
 
(Nie pokazano 23 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
'''Język prahuryński''' to ostatni wspólny przodek wszystkich języków huryńskich, w tym języka teorskiego.
{{Kyon aktywny}}
<br>
{{EdenenIntro}}
<br>


{{Język|kolor=6B8B8C|nazwa=Język prahuryński|nazwa własna=Ghephīm Theghons|nazwa conworldu=Kyon|państwa=jescze nie ustalone|regiony=Kyon Północny?
{{język
Harensuran?|mówiący=brak (język wymarły)|typologia=aglutynacyjny, ergatywno-absolutywny}}
| kolor = #C7D0D1
| nazwa = Język prahuryński
| nazwa własna = Ghephīm Theghons
| twórca = [[User:Raceg|Raceg]] w 2024
| nazwa conworldu = Kyon
| państwa = Wszechkrólestwo Salladoru
| regiony = [[Harensuran]] (Saliwerdum)
| mówiący = brak (język wymarły)
| alfabet =adaptacja [[Język salladorski|salladorskiego]] pisma néttor
| typologia = aglutynacyjny<br/> ergatywno-absolutywny
| klasyfikacja = Języi huryńskie
| tekst jaki = <center>Historia plemienna<center/>
| tekst u = <center>Urādons pilur dhagūn, Batur Khīrmundons<br/>Khēdīme Ōthanūn, pilur lotmundons<br/>Ghitonwin Ōbulqhērmur — Grewur Rōwu<br/>Urād Bhezdikhūn — bharmundikhūn<br/>Ghigherwinons Ōtrakhathos — „Melighwar”<center/>
}}
{{Słownik}}
 
'''Język prahuryński''' to ostatni wspólny przodek wszystkich języków huryńskich, w tym [[Język teorski|języka teorskiego]]. Koncept języka wywodzi się z Lŷthmenu i został przeniesiony do Kyonu w końcówce lata 2025 roku. Istniał on około XXXI wieku [[EK]]. Używany przez wywodzący się z [[Kyon Północny|Północy Kyonu]] lud [[Huryni|Hurynów]].


== Fonologia ==
== Fonologia ==
=== Lista głosek ===
{| class="wikitable"
!<big>Spółgłoski</big>
!Wargowe
!Zębowe
!Dziąsłowe
!Podniebienne
!Miękkopodniebienne
!Języczkowe
|-
!Nosowe
|{{IPA|m}}
|{{IPA|n}}
|
|
|
|
|-
!Zwarte
|{{IPA|p b}}
|{{IPA|t d}}
|
|
|{{IPA|k g}}
|{{IPA|q}}
|-
!Zwarte przydechowe
|{{IPA|pʰ bʰ}}
|{{IPA|tʰ dʰ}}
|
|
|{{IPA|kʰ gʰ}}
|{{IPA|qʰ}}
|-
!Szczelinowe
|
|
|{{IPA|s̠}} {{IPA|z̠}}
|
|
|
|-
!Drżące
|
|
|{{IPA|r}}
|
|
|
|-
!Boczne
|
| colspan="2" |{{IPA|l}}
|
|
|
|-
!Półsamogłoski
|{{IPA|w}}
|
|
|{{IPA|j}}
|
|
|}
{| class="wikitable"
!<big>Samogłoski</big>
!Przedne
!Środkowe
!Tylne
|-
!Otwarte
|{{IPA|i iː}}
|
|{{IPA|i iː}}
|-
!Centralne
|{{IPA|e̞ e̞ː}}
|{{IPA|(ə)}}
|{{IPA|o̞ o̞ː}}
|-
!Przymknięte
|
|{{IPA|a aː}}
|
|}


=== Zapis łaciński ===
=== Zapis łaciński ===
Przydech zapisuje się za pomocą ''h'', iloczas za pomocą makronu, a reszta tak jak w MAF-ie bez diakrytyków. Szwy nie zapisuje się, gdyż nie jest fonemem i pojawia się jedynie w wypadku skomplikowanych zbitek spółgłoskowych.
=== Néttor ===
W wyniku kontaktu [[Huryni|Hurynów]] z [[Salladorczycy|Salladorczykami]] powstała adaptacja ich pisma néttor na potrzeby języka prahuryńskiego.
[[Plik:NettorPrahurynski.png]]
=== Fonotaktyka ===


== Gramatyka ==
== Gramatyka ==
=== Rzeczownik ===
{| class="wikitable"
!'''<big>Przypadki</big>'''
!Liczba pojedyncza
!Liczba mnoga
!Liczba podwójna
|-
!Absolutyw
|–as
|–ikhas
|–ithas
|-
!Ergatyw
|–∅
|–ikh
|–ith
|-
!Dopełniacz
|–ons
|–ikhons
|–ithons
|-
!Celownik
|–we
|–ikhwe
|–ithwe
|-
!Allatyw (ku)
|–bhī
|–igbhī
|–idbhī
|-
!Ablatyw (z)
|–al
|–ikhal
|–ithal
|-
!Illatyw (do)
|–a
|–ikha
|–itha
|-
!Inessyw (w)
|–īs
|–ikhīs
|–ithīs
|-
!Supressyw (na)
|–īr
|–ikhīr
|–ithīr
|-
!Adessyw (przy)
|–ōkh
|–ikhōkh
|–ithōkh
|-
!Antessyw (przed)
|–azas
|–ikhazas
|–ithazas
|-
!Narzędnik
|–ur
|–ikhur
|–ithur
|-
!Kauzyw (przez, z powodu)
|–e
|–ikhe
|–ithe
|-
!Benefaktyw (dla, na)
|–ud
|–ikhud
|–ithud
|-
!Miejscownik (w, konkretnym miejscu)
|–īsta
|–ikhīsta
|–ithīsta
|-
!Komitatyw (z)
|–um
|–ikhum
|–ithum
|-
!Essyw (jako)
|–ne
|–ikhane
|–ithane
|-
!(przez)
|–rogha
|–ikhrogha
|–ithrogha
|}
Przedrostek Ō– oznacza wielkość, powagę, grzecznościowość, ē– oznacza zdrobnienie
=== Czasownik ===
Nieodmienny przez osoby
{| class="wikitable"
!<big>Czasownik</big>
!Czas teraźniejszy
!Czas przeszły
!Czas zaprzeszły
|-
!Tryb oznajmujący
|–
|–in
|–al
|-
!Tryb rozkazujący
|–ar
|—
|—
|-
!Tryb pytający
|–sūks
|–insūks
|–alsūks
|-
!Tryb przypuszczający
|–ōt
|–inōt
|–alōt
|-
!Tryb przypuszczająco-pytający
|–ōtsūks
|–inōtsūks
|–alōtsūks
|-
!Tryb życzący
|–īr
|–inīr
|–alīr
|-
!Tryb łączący
|–e
|–ine
|–ale
|-
!Debityw (modalny prosty ważny)
|–ō
|–inō
|–alō
|-
!Tryb możliowści (modalny prosty wolny)
|–ūz
|–inūz
|–alūz
|}
Bezokolicznik ''–ēk''
Niektóre czasowniki mają szczątkową fleksję osobową, jednak nie mają bezokolicznika. Zamiast niego używa się I.SING.PRAES.
{| class="wikitable"
!<big>Kopuła</big>
!Czas teraźniejszy
!Czas przeszły
!Czas przyszły
|-
!I.SING
|be
|bēgha
|īme
|-
!II.SING
|thār
|thēgha
|ī
|-
!III.SING
|set
|sēggha
|īset
|-
!I.PLUR
|bek
|bēghak
|īmek
|-
!II.PLUR
|thārk
|thēghak
|īk
|-
!III.PLUR
|setek
|sēghak
|īstek
|-
!I.DU
|bet
|bēghak
|īmek
|-
!II.DU
|thārt
|thēghak
|īk
|-
!III.DU
|setet
|sēghak
|īstet
|}
{| class="wikitable"
!„mieć”
!Czas teraźniejszy
!Czas przeszły
|-
!I.SING
|brade
|bradegha
|-
!II.SING
|bradar
|bradargha
|-
!III.SING
|brades
|bradezgha
|-
!I.PLUR
|bradek
|bradeghak
|-
!II.PLUR
|bradark
|bradarghak
|-
!III.PLUR
|bradesk
|bradezghak
|-
!I.DU
|bradet
|bradeghat
|-
!II.DU
|bradart
|bradarghat
|-
!III.DU
|bradest
|bradezghat
|}
{| class="wikitable"
!„czynić”
!Czas teraźniejszy
!Czas przeszły
|-
!I.SING
|bege
|begegha
|-
!II.SING
|begar
|begargha
|-
!III.SING
|beges
|begezgha
|-
!I.PLUR
|begek
|begeghak
|-
!II.PLUR
|begark
|begarghak
|-
!III.PLUR
|begesk
|begezghak
|-
!I.DU
|beget
|begeghat
|-
!II.DU
|begart
|begarghat
|-
!III.DU
|begest
|begezghat
|}
Czas przyszły tworzy się, dodając formę przyszłą kopuły po czasowniku w czasie teraźniejszym.
==== Strona zwrotna ====
Stronę zwrotną tworzy się przez dodanie przyrostka ''-kha'' do zaimka lub rzeczownika.
=== Imiesłów ===
Czynny:
Dokonany: –ār
Niedokonany: –āre
Bierny:
Dokonany: –āser
Niedokonany: –āsere
=== Zaimek ===
{| class="wikitable"
!'''Zaimki osobowe'''
!Absolutyw
!Ergatyw
!Dopełniacz
!Celownik
|-
!I.SING (ja)
|ās
|ān
|āk
|āks
|-
!II.SING (ty)
|rūs
|rūn
|rūk
|rūks
|-
!II.SING.POL (pan)
|rukhīs
|rukhīn
|rukhīk
|rukhīks
|-
!III.SING.PERS (on/ona)
|murīs
|murīn
|murīk
|murīks
|-
!III.SING.PERS.POL (on/ona)
|murkhīs
|murkhīn
|murkhīk
|murkhīks
|-
!III.SING.IMPERS (ono)
|mūrs
|mūrn
|mūrk
|mūrks
|-
!I.PLUR (my)
|pīls
|pīln
|pīlk
|pīlks
|-
!II.PLUR (wy)
|sūs
|sūn
|sūk
|sūks
|-
!II.PLUR.POL (państwo)
|sukhīs
|sukhīn
|sukhīk
|sukhīks
|-
!III.PLUR.PERS (oni/one.F)
|khejīs
|khejīn
|khejīk
|khejīks
|-
!III.PLUR.IMPERS (one.N)
|khēs
|khēn
|khēk
|khēks
|-
!III.PLUR.C (oni/one.F/one.N)
|khenōrs
|khenōrn
|khenōrk
|khenōrks
|-
!I.DU (my 2)
|
|
|
|
|-
!II.DU (wy 2)
|
|
|
|
|-
!II.DU.POL (państwo 2)
|
|
|
|
|-
!III.DU.PERS (oni/one.F 2)
|
|
|
|
|-
!III.DU.IMPERS (one.N 2)
|
|
|
|
|-
!III.DU.C (oni/one.F/one.N 2)
|
|
|
|
|}
Reszta przypadków doczepia się do formy ergatywu.
{| class="wikitable"
!'''Wskazujące,'''
'''przedimkowe i inne'''
!'''L.poj.'''
!'''L.mn.'''
!'''L.pd.'''
|-
!bliski
|ne
|nekha
|netha
|-
!daleki
|je
|jekha
|jetha
|-
!wskazujący osobowy
|thōp
|thōpkha
|thōptha
|-
!określony
|on
|onkha
|ontha
|-
!nieokreślony
|i
|ikha
|itha
|-
!ekskluzywny (żaden)
|jor
|jorkha
|jortha
|-
!inkluzywny (każdy)
|art
|artkha
|arttha
|}
Nieodmienne. Stawiane przed rzeczownikiem.
=== Przymiotnik i przysłówek ===
{| class="wikitable"
!Stopień
!Równy
!Wyższy
!Najwyższy
!Wysoki
|-
!Forma
|(rdzeń)–ur
|(rdzeń)(rdzeń)-ur
|(rdzeń)-ura
|(rdzeń)-urur
|}
Przymiotnik jest nieodmienny i stawiany przed lub po rzeczowiku.
Przysłówek zwykle stoi a końcu zdania.
=== Liczebnik: ===
{| class="wikitable"
!Cyfra
!Liczebnik
|-
|1
|oz
|-
|2
|thī
|-
|3
|osthī
|-
|4
|terīn
|-
|5
|kwāta
|-
|6
|oskwāt
|-
|7
|rente
|-
|8
|loqu
|-
|9
|wēthwez
|-
|10
|thwez
|-
|11
|osthes
|-
|12
|skhūr
|}
Liczebniki większe od 1 z dopełniaczem l. mn.
Podejrzewa się, że był to system dwunastkowy.
=== Składnia ===
Zdanie podrzędne łączy reduplikacja zaimka lub jego dodanie (w przypadku podmiotu rzeczownikowego)
[[Kategoria:Języki sztuczne]]
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
[[Kategoria:Edeneni i Sallador]]

Aktualna wersja na dzień 00:03, 9 mar 2026

⚒️ Ten artykuł jest aktywnie rozwijany i autor prosi o cierpliwość. Jest to część projektu Kyon.


Czytasz artykuł z serii:
Cywilizacja Edeneńska

Edenendor · Edhenéndor · Édnendør · Ínnendö · Ēdenaikaīm

Historia: Historia Salladoru · Wszechkrólestwo Salladoru (3160-XXXX EK) · Diaspora salladorska (XXXX-XXXX EK)

Ludy: Edeneni · Salladorczycy · Synkaranie · Geranie · Huryni · Erwolici · Elchaseni · Agnasanowie · Agrinowie

Języki: Praedeneński (Słownik) · Salladorski (Słownik) · Synkarski (Słownik) · Gerański (Słownik) · Huryński (Słownik)

Religie: Pogaństwo Edeneńskie · Kult Âthonéna · Otanizm

Księgi: Erfâchwen · Mârghalin Rándin · Galinánta · Carwelânta · Aronlânta · Vélem Rŷen · Galférwen

Postacie: Złote Bractwo · Ales Vermissândan · Vârin I Ârrothan · Tyrin Elwérdhenil · Élphén Âtharin

Miejsca: Fórthir

Inne: Ânguneth · Sâfna



Język prahuryński
Ghephīm Theghons
Utworzenie: Raceg w 2024
Używany w (Kyon): Wszechkrólestwo Salladoru
Regiony (Kyon): Harensuran (Saliwerdum)
Liczba użytkowników (Kyon) brak (język wymarły)
Sposoby zapisu: adaptacja salladorskiego pisma néttor
Typologia: aglutynacyjny
ergatywno-absolutywny
Klasyfikacja: Języi huryńskie
Przykład
Historia plemienna

Urādons pilur dhagūn, Batur Khīrmundons
Khēdīme Ōthanūn, pilur lotmundons
Ghitonwin Ōbulqhērmur — Grewur Rōwu
Urād Bhezdikhūn — bharmundikhūn
Ghigherwinons Ōtrakhathos — „Melighwar”
Lista conlangów
Zobacz też słownik tego języka.

Język prahuryński to ostatni wspólny przodek wszystkich języków huryńskich, w tym języka teorskiego. Koncept języka wywodzi się z Lŷthmenu i został przeniesiony do Kyonu w końcówce lata 2025 roku. Istniał on około XXXI wieku EK. Używany przez wywodzący się z Północy Kyonu lud Hurynów.

Fonologia

Lista głosek

Spółgłoski Wargowe Zębowe Dziąsłowe Podniebienne Miękkopodniebienne Języczkowe
Nosowe m n
Zwarte p b t d k g q
Zwarte przydechowe pʰ bʰ tʰ dʰ kʰ gʰ qʰ
Szczelinowe s̠ z̠
Drżące r
Boczne l
Półsamogłoski w j
Samogłoski Przedne Środkowe Tylne
Otwarte i iː i iː
Centralne e̞ e̞ː (ə) o̞ o̞ː
Przymknięte a aː

Zapis łaciński

Przydech zapisuje się za pomocą h, iloczas za pomocą makronu, a reszta tak jak w MAF-ie bez diakrytyków. Szwy nie zapisuje się, gdyż nie jest fonemem i pojawia się jedynie w wypadku skomplikowanych zbitek spółgłoskowych.

Néttor

W wyniku kontaktu Hurynów z Salladorczykami powstała adaptacja ich pisma néttor na potrzeby języka prahuryńskiego.

Fonotaktyka

Gramatyka

Rzeczownik

Przypadki Liczba pojedyncza Liczba mnoga Liczba podwójna
Absolutyw –as –ikhas –ithas
Ergatyw –∅ –ikh –ith
Dopełniacz –ons –ikhons –ithons
Celownik –we –ikhwe –ithwe
Allatyw (ku) –bhī –igbhī –idbhī
Ablatyw (z) –al –ikhal –ithal
Illatyw (do) –a –ikha –itha
Inessyw (w) –īs –ikhīs –ithīs
Supressyw (na) –īr –ikhīr –ithīr
Adessyw (przy) –ōkh –ikhōkh –ithōkh
Antessyw (przed) –azas –ikhazas –ithazas
Narzędnik –ur –ikhur –ithur
Kauzyw (przez, z powodu) –e –ikhe –ithe
Benefaktyw (dla, na) –ud –ikhud –ithud
Miejscownik (w, konkretnym miejscu) –īsta –ikhīsta –ithīsta
Komitatyw (z) –um –ikhum –ithum
Essyw (jako) –ne –ikhane –ithane
(przez) –rogha –ikhrogha –ithrogha

Przedrostek Ō– oznacza wielkość, powagę, grzecznościowość, ē– oznacza zdrobnienie

Czasownik

Nieodmienny przez osoby

Czasownik Czas teraźniejszy Czas przeszły Czas zaprzeszły
Tryb oznajmujący – –in –al
Tryb rozkazujący –ar — —
Tryb pytający –sūks –insūks –alsūks
Tryb przypuszczający –ōt –inōt –alōt
Tryb przypuszczająco-pytający –ōtsūks –inōtsūks –alōtsūks
Tryb życzący –īr –inīr –alīr
Tryb łączący –e –ine –ale
Debityw (modalny prosty ważny) –ō –inō –alō
Tryb możliowści (modalny prosty wolny) –ūz –inūz –alūz

Bezokolicznik –ēk

Niektóre czasowniki mają szczątkową fleksję osobową, jednak nie mają bezokolicznika. Zamiast niego używa się I.SING.PRAES.

Kopuła Czas teraźniejszy Czas przeszły Czas przyszły
I.SING be bēgha īme
II.SING thār thēgha ī
III.SING set sēggha īset
I.PLUR bek bēghak īmek
II.PLUR thārk thēghak īk
III.PLUR setek sēghak īstek
I.DU bet bēghak īmek
II.DU thārt thēghak īk
III.DU setet sēghak īstet
„mieć” Czas teraźniejszy Czas przeszły
I.SING brade bradegha
II.SING bradar bradargha
III.SING brades bradezgha
I.PLUR bradek bradeghak
II.PLUR bradark bradarghak
III.PLUR bradesk bradezghak
I.DU bradet bradeghat
II.DU bradart bradarghat
III.DU bradest bradezghat
„czynić” Czas teraźniejszy Czas przeszły
I.SING bege begegha
II.SING begar begargha
III.SING beges begezgha
I.PLUR begek begeghak
II.PLUR begark begarghak
III.PLUR begesk begezghak
I.DU beget begeghat
II.DU begart begarghat
III.DU begest begezghat

Czas przyszły tworzy się, dodając formę przyszłą kopuły po czasowniku w czasie teraźniejszym.

Strona zwrotna

Stronę zwrotną tworzy się przez dodanie przyrostka -kha do zaimka lub rzeczownika.

Imiesłów

Czynny:

Dokonany: –ār

Niedokonany: –āre


Bierny:

Dokonany: –āser

Niedokonany: –āsere

Zaimek

Zaimki osobowe Absolutyw Ergatyw Dopełniacz Celownik
I.SING (ja) ās ān āk āks
II.SING (ty) rūs rūn rūk rūks
II.SING.POL (pan) rukhīs rukhīn rukhīk rukhīks
III.SING.PERS (on/ona) murīs murīn murīk murīks
III.SING.PERS.POL (on/ona) murkhīs murkhīn murkhīk murkhīks
III.SING.IMPERS (ono) mūrs mūrn mūrk mūrks
I.PLUR (my) pīls pīln pīlk pīlks
II.PLUR (wy) sūs sūn sūk sūks
II.PLUR.POL (państwo) sukhīs sukhīn sukhīk sukhīks
III.PLUR.PERS (oni/one.F) khejīs khejīn khejīk khejīks
III.PLUR.IMPERS (one.N) khēs khēn khēk khēks
III.PLUR.C (oni/one.F/one.N) khenōrs khenōrn khenōrk khenōrks
I.DU (my 2)
II.DU (wy 2)
II.DU.POL (państwo 2)
III.DU.PERS (oni/one.F 2)
III.DU.IMPERS (one.N 2)
III.DU.C (oni/one.F/one.N 2)

Reszta przypadków doczepia się do formy ergatywu.

Wskazujące,

przedimkowe i inne

L.poj. L.mn. L.pd.
bliski ne nekha netha
daleki je jekha jetha
wskazujący osobowy thōp thōpkha thōptha
określony on onkha ontha
nieokreślony i ikha itha
ekskluzywny (żaden) jor jorkha jortha
inkluzywny (każdy) art artkha arttha

Nieodmienne. Stawiane przed rzeczownikiem.

Przymiotnik i przysłówek

Stopień Równy Wyższy Najwyższy Wysoki
Forma (rdzeń)–ur (rdzeń)(rdzeń)-ur (rdzeń)-ura (rdzeń)-urur

Przymiotnik jest nieodmienny i stawiany przed lub po rzeczowiku.

Przysłówek zwykle stoi a końcu zdania.

Liczebnik:

Cyfra Liczebnik
1 oz
2 thī
3 osthī
4 terīn
5 kwāta
6 oskwāt
7 rente
8 loqu
9 wēthwez
10 thwez
11 osthes
12 skhūr

Liczebniki większe od 1 z dopełniaczem l. mn.

Podejrzewa się, że był to system dwunastkowy.

Składnia

Zdanie podrzędne łączy reduplikacja zaimka lub jego dodanie (w przypadku podmiotu rzeczownikowego)

Źródło: „https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Język_prahuryński&oldid=66486”