Kult Âthonéna

⚒️	Ten artykuł jest aktywnie rozwijany i autor prosi o cierpliwość. Jest to część projektu Kyon.

Kult Âthonéna, znany również jako atonenizm, (sal. Ângor Âthonént, Ârthonâthonérrë) to monoteistyczna religia Salladorczyków, mocno związana z tą narodowością.

Historia

Jej założycielem nazywa się Alesa Vermissândana, członka Złotego Bractwa który to w roku 1076 EK miał widzenie, które zainspirowało go do darzenia szczególną czcią spośród panteonu Edenenów boga Âthonéna, którego uznał w końcu za Boga-Stwórcę. Z pomocą Bractwa, wśród członków którego rozprzestrzenił swoją wiarę pomagał budować królestwo Salladoru, którego Kult Âthonéna z czasem stał się oficjalną religią. On założył podwaliny późniejszych praktyk i obrzędów, które — jak mówił — otrzymywał w widzeniach sennych.

Mimo wszystko niektórzy Salladorcy wierzą, że Ales żyje nadal w ukryciu przed światem i kiedyś powróci, aby zebrać naród salladorski z diaspory i przywrócić Królestwo.

Lata po jego śmierci religia była rozwijana, aż osiągnęła swój współczesny kształt. Jednak historycy zauważają, że im dalej wstecz, tym więcej znajdziemy w niej elementów mitologicznych, które w późniejszych latach były rewidowane przez arcykapłanów, w celu uczynienia tej religii bardziej uniwersalistyczną. Ma to ścisły związek z diasporą salladorską oraz przyjmowaniem prozelitów. Te wysiłki jednak nie są wysoce skuteczne, w dużej mierze z powodu cechującego wielu Salladorczyków rasizmu, a więc kult Âthonéna pozostaje w dużej mierze religią jednego narodu.

Kosmologia

Bóg

Współcześni Salladorczycy określają się jako monoteiści, utożsamiając czczonego przez nich Boga, którego nazywają Âthonén, z Absolutem Bytu, Jednym Przedwiecznym (sâl. Échin Cethánto). Innymi jego tytułami, podkreślanymi przez wyznawców są Stwórca Ciał Niebieskich (sâl. Sâllelin) oraz Stwórca Świata (sâl. Tûrelin).

Przez oddawanie czci boskiej Salladorczycy rozumieją składanie ofiar (sâl. swéthum) oraz ślubów świętych (sâl. archethŷë). Składanie ich istotom innym, niż Âthonén, określane jest jako bałwochwalstwo (sâl. cémben). Za bałwochwalstwo przysługuje kara ogolenia głowy. Jeśli zaś dany człowiek nie chce zaprzestać swoich praktyk, skazywany jest na śmierć.

Duchy

W religii salladorskiej oprócz jedynego Boga występują również pośrednie istoty duchowe, zwane Gânami. Patronują one różnym sprawom w świecie wiary. Gânom często przypisywana jest płeć, jednak jest to dla nich jedynie zewnętrzna charakterystyka. Często jednak występują one w parach, przypominających małżeństwa. Posiadanie przez nich potomstwa uznawane jest jednak za absurd i herezję, gdyż nie mają one ciał. Dzielą się one na cztery grupy:

• Synowie Boży (Dâinân), istoty najbliższe Âthonénowi, określane przez niektórych jako echa dawnego panteonu.
  • Gâbharand — obrońca przed złymi duchami. Jego atrybutami są miecz i włócznia.
  • Jârwë — posłannica rozkazów Âthonéna. Jej atrybutem jest trąba, kruk i sarna. Żona Érina.
  • Érin — duch dający siłę wojownikom. Jego atrybutami są buzdygan i proporzec. Mąż Jârwë.
  • Ánto i Ántë — małżeństwo patronujące rodzinom.
  • ...
• Duchy dobre (Âren), słudzy Âthonéna i Jego pośrednicy. Są liczni i nieuchwytni, a ich imiona zapisane w świętych księgach są umowne.
• Duchy złe (Últharen), duchy zbuntowane, agresywne i wrogie człowiekowi. Najpotężniejszym z nich jest Âichelo, chociaż znacznie mniej potężny, niż Gâbharand. Związane są chorobami, szaleństwem, rozpaczą (depresją), nieszczęściem i grzechem, jako ich inicjatorzy.
• Duchy szare (Hŷltharen), zbuntowane, mniej agresywne, ale nie mniej negatywne. Określa się je jako duchy wędrujące po pustkowiach. Występują w legendach, w których wykorzystują ludzi do swoich celów. Niektórzy wierzą, że duch szary może kiedyś stać się dobry lub zły, jednak arcykapłani temu zaprzeczają. Ponadto wielu członków starszyzny, jak i kapłanów wątpi w ich istnienie, a Arcykapłani nie orzekli do tej pory o tym definitywnie.

Stworzenie świata

Podstawą koncepcji stworzenia jest fakt, iż wszystko pochodzi od Âthonéna, jako od Absolutu wszelkiego bytu.

Dla wyznawców Âthonéna stworzenie świata jest jednak bardziej koncepcją filozoficzną, niż mitologiczną. Arcykapłan Alésemin IV w roku 2344 EK oficjalnie potepił takie interpretacje historii świata. Szczególnie genealogie sięgające jego początków (np. rodowód Maergalina) uznał za apokryficzne, a niektóre wręcz za heretyckie. Jedyną ortodoksyjną doktryną w tym temacie jest istnienie pośredników stworzenia — duchów zwanych Ŷerami, które opiekowały się ludźmi do momentu ich usamodzielnienia. Jednak i to niektórzy uczeni podważają. Arcykapłani zaś niezmiennie z pokolenia na pokolenie trzymają się wersji, że najpewniej jest to fragment pradawnej wiedzy, której pełny obraz przepadł dawno wraz z rozproszeniem się ludności po świecie.

Mimo tego w ikonografii salladorskiej istnieją liczne przedstawienia artystyczne dotyczące stworzenia świata. Najczęstszym z nich jest motyw Âthonéna Stwórcy Ciał Niebieskich (sal. Sâllelin) przedstawiający Boga ustanawiającego ziemię (Kyon), słońce (Heliosa), księżyc (Lykaona) oraz gwiazdy na swoich miejscach.

Niektóre tradycje utrzymują, że kolebką ludzkości jest Harensuran. Inne zaś interpretacje pradawnych dokumentów skłaniają się ku stwierdzeniu, że jest to obszar obecnej Tangii.

Stworzenie człowieka jak i jego dokładna natura jest dogmatycznie tajemnicą, ale w antropologii salladorskiej przyjmuje się zwykle, że składa się on z dwóch natur: (sal. lârril): duchowej (sal. mârghâine) i zwierzęcej (sal. lûre), które mają dwa różne przeznaczenia, przez co są w konflikcie.

Świat i ciała niebieskie

Według salladorczyków świat Kyonu, tak jak księżyc Lykaon, gwiazdy czy słońce Helios zalicza się do kategorii ciał niebieskich (sal. sâllan). Według nich świat nie jest płaski, a jest kulą, którą można okrążyć. Ponadto według niektórych podań, wewnątrz planety ma znajdować się Zaprawdę Straszny Ogień (sal. Berbhŷre Ŷssë), który w ostatnich dniach ma pochłonąć świat, aby go odnowić w płomieniach.

Nie jest jasne czy w religii tej zawarty jest model heliocentryczny czy kyocentryczny, a więc kapłani zostawiają to wiernym i naukowcom do dowolnej interpretacji.

Poza Kyonem znajdują się jego księżyc, słońce oraz dalekie gwiazdy. Poza zaś granicą gwiazd znajduje się przedwieczna pustka. Jest to dosłowna nicość charakteryzująca się kompletnym brakiem przestrzeni.

Koniec świata

Jak przepowiadał jeszcze sam Âle Vermissândan, świat i wszechświat ma istnieć długie tysiąclecia, zanim nie zostanie pochłonięty przez Zaprawdę Straszny Ogień zręki Âthonéna. Ogień ten ma być narzędziem sądu, pochłaniając tych, którzy w swoich sercach gardzą Świętym Porządkiem Bożym, a wskrzeszając tych, którzy są mu posłuszni. Dusze zdrajców Porządku zaś wtedy zostaną wyrzucone poza okrąg świata, do przedwiecznej pustki, która istniała, zanim Âthonén nie stworzył świata. Tam będą trwać w ciemności, bo odrzucili przedwieczne światło Âthonéna. Wierni zaś będą na zawsze żyć w przyjaźni i bliskości z Âthonénem, wolni od słabości i beznadziei, rozprzestrzenieni po różnych planetach.

Obrzędy

Święty Porządek

Podstawą atonenizmu jest idea Świętego Porządku Boskiego (sal. Armârwen Dâinu — dosłownie Święty Porządek Boga Mówiącego). Zakłada on zasady funkcjonowania świata stworzonego. Jedna z list tych zasad wygląda następująco:

• Czcij Âthonéna — pana, ojca i stwórcę swego, patrona twojego narodu; mniejsze duchy szanuj tylko, a złe duchy odpędzaj
• Nie czyń krzywdy niczemu, gdy tego nie potrzebujesz
• Nie czyń krzywdy nikomu, jeśli nie wymaga tego większe dobro
• Nie współżyj z dziećmi
• Nie współzyj ze swoim rodzeństwem, ani z twoimi rodzicami, ani z rodzeństwem twoich rodziców, ani z dziećmi rodzeństwa twoich rodziców
• Niech mężczyzna nie współżyje z mężczyzną, a kobieta niech nie współzyje z kobietą
• Niech mężczyzna i kobieta mają swoje nienaruszone miejsca, które im przysługują z natury i z porządku ludzkiego
• Nie bądź rozwiązły. Zamiast tego zbuduj rodzinę!
• Szanuj władcę, bo sprawiedliwy jest namiestnikiem Boga, a z niesprawiedliwym sam Bóg się rozprawi. Bądź mężny!
• Kieruj się w życiu surowym rozumem i dobrym sercem, a nie szalonymi podszeptami złych duchów
• Badaj duchy, czy pochodzą od Âthonéna
• Szanuj swoje zdrowie i swoją duszę: nie przejadaj się, nie pij do wymiocin, nie przedawkuj sâfny, nie upajaj się często
• Zawsze czyń to, co dobre jest zarówno dla ciebie, jak i dla innych
• Nie bój się poświęcić życia w obronie tych, których kochasz, albowiem Âthonén wynagrodzi ci to, gdy wszechświat zostanie odnowiony

Ofiary

Centralnym elementem religii salladorskiej jest składanie ofiar. Ofiara Âthonénowi uznawana jest za najwyższą oznakę czci.

Typy ofiar:

• Ofiary świąteczne. Służą oddawaniu czci podczas świąt. Zwykle są to symboliczne fragmenty najlepszych pokarmów.
• Ofiary przebłagalne. Mają za zadanie wynagrodzić Âthonénowi popełnione przez wiernych zło. Zwykle są to symboliczne elementy najlepszych pokarmów.
• Ofiary losu. Mają wyrazić dziękczynienie za odniesiony sukces. Przy odniesionym zwycięstwie w walce są to najczęściej palce poległych wrogów.

Składanie ofiar polega na spalaniu bądź na rytualnej konsumpcji przez kapłana.

Kapłani

Kapłaństwo salladorskie zwykle jest dziedziczne, choć nie jest to wymóg. Wyższy rangą kapłan może naznaczyć swojego następcę spośród ludu, jednak tradycyjnie kapłanem zwykle zostaje syn kapłana. Święcenia podobne do kapłańskich mogą otrzymać również kobiety, jednak nie mogą one składać ofiar, a jedynie pomagać w przygotowaniu i odprawieniu służby. Zwykle jednak ich rola ogranicza się do trzymania porządku w miejscach kultu, pracy na rzecz ubogich i narodu oraz odprawiania pomniejszych modlitw.

Kapłani będący dodatkowo członkami starszyzny salladorskiej są szczególnie cenieni i tacy w większości zostają religijnymi namiestnikami, doradcami i arcykapłanami.

Arcykapłan

Arcykapłan jest zawsze jeden i zawsze jest nim mężczyzna. Podejmuje on wszelkie decyzje związane z obrzędami, doktrynami i kanonem świętych pism z pomocą swoich doradców. Pośrednikami zaś arcykapłana są namiestnicy, którzy sprawują religijną pieczę nad różnymi częściami salladorskiej diaspory. Dla zwykłych wyznawców w lokalnych społecznościach jednak wpływ Arcykapłana nie jest silny, toteż sama religia pozostaje głęboko konserwatywna. Samo włączenie nowych świętych pism do kanonu jest wydarzeniem rzadkim i epokowym, dziejącym się powoli.

Często w wyniku śmierci lub abdykacji poprzednika, arcykapłanem zostaje jego syn lub następca przezeń naznaczony. Jeśli zaś następcy nie ma, zostaje nim najstarszy namiestnik, lub doradca, jeśli namiestnik nie przybędzie na czas, albo komunikacja i transport są w jakiś sposób poważnie utrudnione.

Pierwszym arcykapłanem był Ales Vermissândan, założyciel religii. Na swojego następcę wybrał swojego syna Villântosa. Villântos zaś, gdy mocno podupadł na zdrowiu, oddał ten urząd swojemu bratu Bérinowi. Bérin zaś wyznaczył swojego namiestnika swojego ucznia Sârdhina Sârdhinana, który skodyfikował prawo sukcesji kapłańskiej.

Sâfna i inne środki psychoaktywne

Z okazji rónych świąt zwyczajem jest używanie środków psychoaktywnych. Współcześnie, z powodu problemów z dostępnością w diasporze, używa się różnych środków, jednak tadycyjnie w tym celu palono zioło zwane sâfna, rodzime dla Harensuranu, które wykorzystywano w celu wejścia w odmienny stan świadomości. Jego dym nazywano ciepłą wonią (sal. súm ŷre). Ten zwyczaj pochodzi zapewne jeszcze z czasów przedatoneńskich. Atonenizm jednak wysoce potępia nadużywanie substancji psychoaktywnych, a nawet używanie ich w celach rekreacyjnych. Panuje pełna sakralizajca i rytualizacja odmiennych stanów świadomości, a korzystanie z nich w sposób dla tej religii niemoralny okryte jest ścisłym tabu w społeczności salladorskiej. Jest to zabronione i uznane za czyn wysoce hańbiący.

Osobą, która decyduje o użyciu środków psychoaktywnych jest najwyższy rangą kapłan w danej społeczności, co w większości przypadków ogranicza się do stałych, kalendarzowych świąt.

Inne sakrum

Szczególną czcią darzony jest język salladorski, gdyż jest on językiem większości świętych tekstów oraz liturgii, jak i język praedeneński. Ten drugi zaś nie ma aż takiej duchowej wagi i uznawany jest w większości za przeżytek oraz ciekawostkę. W dużej mierze w wyniku słabo zachowanej literatury, względem rozmachu literatury salladorskiej.

Objęte szacunkiem są również postaci Alesa Vermissândana, Vârina I Ârrothana i Tyrina Elwérdhenila — człołowych przedstawicieli kultu Âthonéna w okresie założenia Królestwa Salladoru. Popularne jest ich przedstawienie ikonograficzne, stojących obok siebie z atrybutami.

Święte pisma

Âthonéniści uznają szeroki, rozwijający się kanon świętych ksiąg, które należą do trzech kategorii:

• Święta historia, czyli księgi należące do zbioru Élthara. Jest to zbiór łączący myśl narodową, historiograficzną, historiozoficzną i religijną. Pisma te włącza się do kanonu lata po ich napisaniu. Ścisłą kontrolę nad nimi sprawuje arcykapłan.
  • Erfâchwen — o prehistorii i legendach edeneńskich;
  • Mârghalin Rándin — o powstaniu Edenenów i Synkaru
  • Galinánta — o powstaniu Salladoru
  • Carwelânta — o wojnie Salladoru z Synkarem
  • Aronlânta — o wojnach boerińskich
  • Vélem Rŷen — o podbojach i szczycie potęgi Salladoru
  • Galférwen — o upadku Salladoru i diasporze
• Zbiór pobożny, czyli utwory niekronikarskie, a zatwierdzane przez arcykapłanów.
  • Séum Cânnumo — wielka księga mądrości salladorskiej starszyzny
  • Pénnum Velémino — poetycki dodatek do Galinánty
  • Pénnum Âssore — ludowe utwory pobożne

• Apokryfy, czyli księgi związane mocno z historią i religią, ale niezatwierdzone przez Arcykapłana. Nie zmienia to faktu, że stanową cenne źródło wiedzy o kulturze i tradycji, przez co równie mocno dąży się do zachowania zwłaszcza tych najstarszych z nich, jak dawne legendy i podania edeneńskie oraz legendy salladorskie. Doraźne nauczanie arcykapłanów przez uczonych również określane jest mianem apokryfów (sal. béren rimârweno), jednak w mowie zwyczajowej nie funkcjonuje w tym znaczeniu.

Przeciwieństwem świętych pism są pisma heretyckie. Należą one do tej kategorii, iż zostały przez Arcykapłana uznane za spzeczne z wiarą, rozumem i dobrą wolą.

Chronologiczna lista potępionych herezji

• XXXX EK — Herezja dénârthonizmu głosząca niemal wysoki duchowy status trzech głównych założycieli Salladoru, Alesa Vermissândana, Vârina Ârrothana i Tyrina Elwérdhenila, który nadawał im status Synów Bożych — Orzeczono, że nie osiągnęli rangi Synów Bożych. Żaden człowiek nie może osiągnąć takiego stanu. Jest to nazwa duchów najbliższych Âthonénowi.
• XXXX EK — Herezja Duchy nie mogą mieć potomstwa.
• XXXX EK — Arcykapłani nie są pozbawieni wad moralnych.
• XXXX EK — Język praedeneński nie jest świętszy niż język salladorski. Oba języki są święte, i tylko one, a wszczególności wysoki rejestr.