Język âng qo'or
| język âng qo'or eran zōhâng-qo'or एरन् डोह्घाङ् कोहोध् | |
|---|---|
| Typologia: | aktywny izolujący/aglutynacyjny |
| Utworzenie: | Emil (w 2024) |
| Cel utworzenia: | Kyon |
| Sposoby zapisu: | Pismo surandralskie (dewanagari), pismo kejreńskie (ormiańskie), r̄agul, łacińskie |
| Klasyfikacja: | języki Gór Żelaznych
|
| Kody | |
| Conlanger–1 | agq. |
| Lista conlangów | |
|
Zobacz też słownik tego języka. |
Język âng qo'or bądź ankorski (agq. एरन् डोह्घाङ् कोहोध् eran zōhâng-qo'or [ɛˈɹɑn zɒːˈhɒːɴ‿qɔʔɔɹ]) — jeden z języków jalniockich I, blisko spokrewniony z surandralskim oraz czouskim. Dawniej używany w Surandralu, obecnie nadal znajduje się tam około 20 tys. rodzimomówców. Obecnie używany jest przede wszystkim w Âng Qo'or, co sprawia, że jest to jedyny język jalniocki I używany rodzimie również poza Górami Żelaznymi.
W Surandralu zapisywany jest pismem surandralskim (dewanagari), w Âng Qo'or stosuje się także r̄agul oraz pismo kejreńskie (alfabet ormiański). Oznacza to, że występuje zjawisko trigrafii (a licząc łacinkę, nawet tetragrafii).
Historia od starosurandralskiego
- VN /_[# S] → Ṽ (S to szczelinowa)
- K / _[a ā o ō u ū], [a ā o ō u ū]_ → Q
- monoftongizacja dyftongów
- ö ȫ ü ǖ → e ē i ī
- ā ǟ ē ō → ō ē ė̄ ȱ
- ð ðʲ → r rʲ
- C / C_# → Ø
- nʲ tʲ~t͡sʲ tʰʲ~t͡sʰʲ dʲ~d͡zʲ sʲ lʲ rʲ → ɲ t͡s t͡sʰ d͡z ʃ ʎ j
- ŋʲ kʲ kʰʲ gʲ xʲ ɣʲ → ɲ t͡ʃ t͡ʃʰ d͡ʒ ʃ ʒ
- [S]C[R] / #_ → C
- V̆ / _# → Ø
- h hʲ / !V_V → Ø
- h hʲ → ʔ
- Vs / _[C #] → V̄ (tylko w wygłosach ze starosurandralskiego)
- d͡z → z
- ɢ → ʁ
- VZ / _C[C #] → V̄ (Z to zwarta)
- V̄̃ → V̄l
- V̆̃ → V̄
Fonologia
Samogłoski
| Przednie | Tylne | |||
|---|---|---|---|---|
| Długa | Krótka | Długa | ||
| Przymknięte | iː <ī, î> | ɪ̈ <i> | ʏ̈ <u> | uː <ū, û> |
| Półprzymknięte | eː <ê> | oː <ô> | ||
| Półotwarte | ɛː <ē, ä̂> | ɛ <e> | ɔ <o> | ɒː~ɔː <ō, â> |
| Otwarte | aː <ǟ> | æ <ä> | ɑ~ɐ <a> | ɑː <ā> |
Samogłoski <i> oraz <u> są bardziej przednie, aniżeli tylne (tyczy to się zwłaszcza tej drugiej).
Spółgłoski
| Wargowe | Przedniojęzykowe | Podniebienne | Welarne | Języczkowe | Gardłowe | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nosowe | m <m> | n <n> | ɲ <ň> | ŋ <ng> | |||
| Zwarte | przydechowe | pʰ <ph> | tʰ <th> | kʰ <kh> | qʰ <qh> | ||
| bezdźwięczne | p <p> | t <t> | k <k> | q <q> | ʔ <'> | ||
| dźwięczne | b <b> | d <d> | g <g> | ||||
| Afrykaty | przydechowe | t͡sʰ <ch> | t͡ʃʰ <čh> | ||||
| bezdźwięczne | t͡s <c> | t͡ʃ <č> | |||||
| dźwięczne | d͡ʒ <dž> | ||||||
| Szczelinowe | bezdźwięczne | s <s> | ʃ <š> | x <x> | χ <x̂> | h <h> | |
| dźwięczne | v <v> | z <z> | ʒ <ž> | ɣ <h> | ʁ <ĝ> | ||
| Sonanty | l <l> | ʎ <ľ> | |||||
| Półsamogłoski | w <w> | ɹ <r> | j <j> | ||||
W Surandralu dochodzi w wygłosie do redukcji spółgłosek wygłosowych, w szczególności wszystkie zwarte redukują się do [ʔ]. Zjawisko to nie występuje w Âng Qo'or, niemniej dochodzi do asymilacji dźwięczności i jej utraty w wygłosie.
Przed języczkowymi /ŋ/ asymiluje się do [ɴ].
Różnica między /ɣ/ oraz /h/ nie jest do końca pewna. Pewne jest, że /h/ pochodzi przede wszystkim z zapożyczeń, natomiast /ɣ/ dominuje w słownictwie rodzimym. Spór toczy się o to, czy aby na pewno były one osobnymi fonemami, czy swobodnymi allofonami. Istnieje też możliwość, że allofonami były między sobą /h/ oraz /ʔ/.
Fonotaktyka
Struktura sylaby w ankorskim ma formę (C)V(C)(C). Sylaby otwarte rzadko kończą słowo.
Akcent
W odróżnieniu od starosurandralskiego, ankorski posiada akcent wyrazowy.
W Ankorii akcent pada na ostatnią sylabę mocną. Sylaba mocna to taka, która zawiera albo długą samogłoskę, albo połączenie krótkiej samogłoski z sonoratem, np. än, ol, ar, ej. Jeżeli przed taką kombinacją występuje długa samogłoska, to akcent przesuwa się na nią, ale tylko gdy pierwotne miejsce akcentu jest ostatnią sylabą w słowie. Jeżeli takowej nie ma, akcent pada na pierwszą sylabę słowa. Akcent ankorski w Ankorii jest zatem ruchomy.
W Surandralu akcent zawsze pada na pierwszą sylabę zestroju akcentowanego – jest to akcent stały.
Gramatyka
Szyk i aktywność
Szyk odgrywa znaczną rolę. Niemal zawsze jest to SOV, rzadko historycznie sie pojawiał VSO.
Rzeczownik
W ankorskim rzeczowniki w formie podstawowej nie posiadają żadnych rostków. Przykłady:
- nū — bożek;
- lorē — wielkość;
- čha' — próśba;
- x̂ând — broń.
Posesywność jest określana poprzez dodanie posiadacza od razu po określanym rzeczowniku:
- x̂ând zâl — broń człowieka
Liczbę mnogą tworzyło się za pomocą końcówki –(h/')in na ostatnim członie:
- nū'in — bożkowie;
- x̂ânthin — bronie.
Istnieją trzy przypadki: mianownik, absolutyw, celownik. Wszystkie te przypadki występują tylko na rzeczowniku i zaimkach:
- mianownik: —Ø
- absolutyw: —un
- celownik: —s(e)
Przykład odmiany: x̂ând, x̂ândun, x̂ândse (l. poj.), x̂ânthin, x̂ânthinun, x̂ânthins (l. mn.).
Zapis
Dewanagari
| Forma niezależna | Transkrypcja | Jako diakrytyk na प | Forma niezależna | Transkrypcja | Jako diakrytyk na प | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | a | प | आ | â | पा | |
| अ॒ | ä | प॒ | आ॒ | ä̂ | पा॒ | |
| इ | i | पि | ई | î | पी | |
| उ | u | पु | ऊ | û | पू | |
| ए | e | पे | ऐ | ê | पै | |
| ओ | o | पो | औ | ô | पौ |
| Bezdźwięczne | Przydechowe | Dźwięczne | Dźwięczne przydechowe | Nosowe | Płynne | Boczne szczelinowe | Szczelinowe | Krtaniowe | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Uwularne | क | qa | ख | qha | ग | ĝa | घ | ĝa | ह़ | x̂a | ||||||||
| Welarne | कँ | ka | खँ | kha | गँ | ga | घँ | ha | ङ | nga | र | ra | हँ | xa | ह | ˉ, 'a | ||
| Welarne palatalizowane | च | ča | छ | čha | ज | dža | झ | ža | ञ | ňa | य | ja | श | ša | ||||
| Przedniojęzykowe palatalizowane | ट | ca | ठ | cha | ड | za | ढ | ja | ण | ňa | ळ | ľa | ष | ša | ||||
| Przedniojęzykowe | त | ta | थ | tha | द | da | ध | ra | न | na | ल | la | स | sa | ||||
| Wargowe | प | pa | फ | pha | ब | ba | भ | va | म | ma | व | wa | ||||||