Język starosurandralski
| język starosurandralski herand wät-tyōh syohoñkh हेरन्द् वेत्॒ यौ षोहोङ्ख् | |
|---|---|
| Typologia: | aktywny izolujący |
| Utworzenie: | Emil (w 2025) |
| Cel utworzenia: | Kyon |
| Sposoby zapisu: | Pismo surandralskie, dewanagari, łacińskie |
| Klasyfikacja: | języki Gór Żelaznych
|
| Kody | |
| Conlanger–1 | ssur. |
| Lista conlangów | |
|
Zobacz też słownik tego języka. |
Język starosurandalski (ssur. हेरन्द् वेत्॒ यौ षोहोङ्ख् herand wät-tyōh syohoñkh [hɛrɑnd wæt͡sʲ‿t͡sʲoːh sʲɔhɔŋkʰ], sur. हेरन् वेटौषोहोन्ङ᳭ पेक् hean wecóšooñ pek [ˈhɛan ˈvɛt͡soʃɔːŋ ˈpɛʔ]) — jeden z języków jalniockich I, który pochodzi z rejonu Tomkodu.
Starosurandralski nie jest już używany w roku wspólnym jako język rodzimy. Pozostaje jednak w roku wspólnym językiem ngelizmu, jednym z języków lingua franca w Surandralu, a aż do ok. 8000 EK był obok kejreńskiego językiem urzędowym, kiedy to zastąpił go współczesny surandralski. Starosurandralski wpłynął razem z językiem kejreńskim na wszystkie inne języki Gór Żelaznych. Jego znajomość jest bardzo przydatna, jeżeli pragnie się rozpocząć karierę polityczną.
Język starosurandralski reprezentuje typ języka aktywnego fluid-S, co oznacza, że w zależności od poczucia aktywności podmiot i dopełnienie inaczej się zachowują. Był także językiem bardzo izolującym, niemal wszystko było wyrażane szykiem i osobnymi słowami, znaleziono tylko kilka prawdziwych afiksów. Większość słów miało formę nagłos-rdzeń-wygłos lub nagłos-rdzeń-nagłos-rdzeń z krótką samogłoską. Według niektórych badaczy, mógł nawet nie mieć akcentu wyrazowego, aczkolwiek często uważa się, że mógł mieć niefomeniczne akcenty pomocnicze. Wiele z tych cech zostało zepsutych później przez wpływ kejreński i surandralski roku wspólnego nie ma ich aż tak wyraźnych.
Wszystkie języki jalniockie I w roku wspólnym, poza lecajskim, pochodzą od starosurandralskiego.
Jeżeli przy starosurandralskiej nazwie użyto (!), to znaczy, że forma została nadana odkąd język zaczął wegetować.
Fonetyka
Samogłoski
Starosurandralski charakteryzował się dość bogatym zestawem samogłosek, zwłaszcza w początkowych sylabach
| Przednie | Tylne | ||
|---|---|---|---|
| Niezaokrąglone | Zaokrąglone | ||
| Przymknięte | i <i> • iː <ī> | y <ü> • yː <ǖ> | u <u> • uː <ū> |
| Średnie | ɛ <e> • eː <ē> | œ <ö> • øː <ȫ> | ɔ <o> • oː <ō> |
| Otwarte | æ <ä> • æː <ǟ> | ɑ <a> • ɑː <ā> | |
Samogłoski typu ö ü są innowacjami w starosurandralskim, są obce prajolnickiemu oraz starolecajskiemu. Pochodzą one z przegłosu *o *u przed samogłoską *i lub spółgłoską *j. To samo zjawisko spowodowało powstanie nowych ä e i z wcześniejszych *a *ä *e.
Prajalniockie *ä *e po welarnych powodowały palatalizacje spółgłoski, a same zostały zamienione na *a *o. Takie *a w pozycji przegłosu ponownie zostało zamienione na ä.
W pozycji kończącej słowo, zasób samogłosek był dużo mniejszy i ograniczał się do krótkich a ä e i o u. Istnieje kilka słów wyłamujących się od tej zasady, m.in. बोर्दौ bordō „morze“, będącym zapewne zapożyczeniem habecko-ngorskim (porównaj np. habeckie పొర్దు pôrdu „słona woda“).
Samogłoski nosowe
Wszystkie samogłoski przed spółgłoską nosową mogły się razem połączyć w samogłoski. Działo to się w wygłosie i przed każdą spółgłoską nie-zwartą. W samogłoskach nosowych iloczas tracił swą funkcję rozróżniającą, wszystkie nosówki były traktowane trochę jak długie samogłoski. Samogłoski nosowe nie były fonemiczne, ale allofonem połączenia VN.
Spółgłoski
| Wargowe | Przedniojęzykowe | Welarne | Welarno-wargowe | Gardłowe | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Twarda | Miękka | Twarda | Miękka | Twarda | Miękka | Twarda | Miękka | Twarda | Miękka | ||
| Nosowe | m <m> | (mʲ <my>) | n <n> | nʲ <ny> | ŋ <ñ> | ŋʲ <ñy> | ŋ͡m <ñm> | (ŋ͡mʲ <ñmy>) | |||
| Zwarte | przydechowe bezdźwięczne |
pʰ <ph> | (pʰʲ <phy>) | tʰ <th> | t͡sʰʲ <thy> | kʰ <kh> | kʰʲ <khy> | k͡pʰ <kph> | (k͡pʰʲ <kphy>) | ||
| bezdźwięczne | p <p> | (pʲ <py>) | t <t> | t͡sʲ <ty> | k <k> | kʲ <ky> | k͡p <kp> | (k͡pʲ <kpy>) | |||
| przydechowe dźwięczne |
bʱ~β <bh> | (bʱʲ~βʲ <bhy>) | dʱ~ð <dh> | d͡zʱʲ~ðʲ <dhy> | gʱ~ɣ <gh> | gʱʲ~ɣʲ <ghy> | g͡bʱ <gbh> | (g͡bʱʲ~ɣʷʲ~ɣʲ <gbhy>) | |||
| dźwięczne | b <b> | (bʲ <by>) | d <d> | d͡zʲ <dy> | g <g> | gʲ <gy> | g͡b <gb> | (g͡bʲ <gby>) | |||
| Szczelinowe | s <s> | sʲ <sy> | x <x> | xʲ <xy> | h <h> | hʲ <hy> | |||||
| Płynne | l <l> | lʲ <ly> | (ʟ <l>) | (ʟʲ <ly>) | |||||||
| Drżące, półsamogłoski | w <w> | (wʲ <wy>) | r <r> | rʲ <ry> | j <j> | ||||||
Spółgłoski dźwięczne przydechowe posiadały swoje allofony szczelinowe, głównie w pozycjach interwokalicznych. Allfonia ta utrzymała się do mniej więcej roku 6700 EK , kiedy to warianty szczelinowe wypierają przydechowe. Dodatkowo /ð/ i /ðʲ/ zaczęły ulegać rotacyzmowi lub lambdacyzmowi.
Miękkie welarno-wargowe i wargowe istniały zaraz po palatalizacji, jednak dość szybko rozwinęły się w zbitki twarda + /lʲ/. Obecnie w surandralskim odpowiadają im w nagłosie głoski ľ oraz ľh.
Dźwięki /ʟ/ oraz /ʟʲ/ są proponowane przez niektórych badaczy, by wytłumaczyć wyjątkowo częstą palatalizację /l/, jednak nie ma na to żadnych bezpośrednich dowodów, w tym obcych zapożyczeń i pierwsze zapisy, więc większość podchodzi do tego z dystansem.
Struktura słów
Starosurandralski dążył do struktury słów nagłos-rdzeń-wygłos lub nagłos-rdzeń-nagłos-rdzeń z krótką samogłoską. Do nagłosu zaliczały się:
- wszystkie pojedyncze spółgłoski
- zbitki C + r/l lub ich miękkie warianty
- s + zwarta
- s + zwarta + r/l lub ich miękkie warianty
Nagłos nie mógł być zerowy.
Wygłos był dużo skromniejszy. Dopuszczane były wygłosy: m, n, ñ, p, t, k, s, x, h, l, r, j, w, NC, LC.
Istniało jednak też sporo słów o innej budowie.