Talonbat (ajd.Ťaloannambhat [t'alɔan:am'bʰat]), znany także jako Adeza (adz. ܛܣ ܫܜܨ Ḍas 'Ađezȝa ['ɖæs ʔæɗe'z:ˤæ], cza.Ḍaaɛađizȝ [ɖɒː'ʕæɗizˤ]) — kraina historyczno-geograficzna, a także jeden z regionów Wielkiej Pustyni Południowej, położony na zachód od Zagórza Harruńskiego. Jest to niewielki obszar, będący swego rodzaju niecką o wyraźnie niższej elewacji od wszystkich otaczających go terenów, położony w dodatku pomiędzy dwoma niewielkimi pasmami górskimi na północy i południu. Z tego powodu Talonbat zbiera i przechowuję wodę oraz wilgoć z okolicy, zwłaszcza podczas pory deszczowej Czasu Rekina.
Talonbat jest także jedynym miejscem na całej Wielkiej Pustyni w którym występują naturalne całoroczne jeziora słodkiej wody. Głównym powodem ich istnienia nie jest jednak specyficzne ukształtowanie terenu, lecz obecność tak zwanego Wielkiego Talonbackiego Basenu Artezyjskiego. Zapewnia on wodę ogromnej sieci jaskiń oraz podziemnych jezior i rzek, zwanych Sercem Demiurga, których przedłużeniem są zaś jeziora na powierzchni·
Stała obecność wody sprawia, że obszar Talonbatu jest niemalże ogromną oazą, ogrodem pośród nieprzyjaznej pustyni, zapewniającym dogodne warunki bogatej faunie i florze, sprzyjającym także ludzkiej habitacji. Dzięki temu rozwinęła się tutaj mozaika miast-państw oraz unikalna kultura adezaska. Z uwagi na swoje dogodne warunki, a przede wszystkim strategiczne położenie w połowie drogi między Sechtem[1] na zachodzie i Rykadanem na wschodzie, historycznie Talonbat zawsze pełnił kluczową rolę w handlu Szlakiem Ognia.
Nazwa
Nazwa krainy w jednym z dwóch rdzennych dla niej języków, a więc języku adezaskim, to ܛܣ ܫܜܨ Ḍas 'Ađezȝa ['ɖæs ʔæɗe'z:ˤæ]. Chociaż jej dokładne znaczenie nie jest pewne, bez wątpienia jest ona pokrewna adezaskim terminom określającym boga i boginię (kolejno ܛܣ ܫܜ ḍas 'ađe oraz ܛܣ ܫܜܨ ḍas 'ađezi). W nazwie tej szczególnie rzuca się w oczy konsekwentne użycie kwalifikatora pierwszej kategorii (ḍas), wskazującego na ludzi, bogów oraz ludzkie części ciała. Ma to najprawdopodobniej związek z adezaskim wierzeniem, jakoby Talonbat stanowił serce i centralny punkt świata, klatkę piersiową martwego boga, z ciała którego składa się cały świat. Znajduje to oddźwięk w ideogramach talonbackich, w których region Talonbatu zapisuje się jako ⵙ, co wskazuje najprawdopodobniej na centralny punkt istnienia. Nazwa krainy w jej drugim rdzennym języku, czaaż, jest podobna, przybiera ona bowiem formę Ḍaaɛađizȝ [ɖɒː'ʕæɗizˤ]. Pochodzi też zapewne z tego samego źródła.
Adeza znana jest jednak szerzej na Kyonie pod mianem Talonbatu. Jest to nazwa pochodzenia ajdyniriańskiego, biorąca się ze sformułowania Ťaloannambhat [t'alɔan:am'bʰat], oznaczającego "Zachodnia Pustynia". Co ciekawe, jest to bardzo specyficzna nazwa, będąca złożeniem utworzonym w sposób odwrotny do zwykle stosowanego - bardziej poprawnym gramatycznie byłoby złożenie Nambhaťaloan. Nie ma pewności czemu złożenie te rozpowszechniło się w takiej akurat formie. Popularna na obszarze Ajdyniriany opowieść twierdzi, że nazwę tą ukuli rykadańscy kupcy, posługujący się językiem ajdyniriańskim w ograniczonym stopniu, opowiadający ludom wschodu (dla których ajdyniriański również jest lingua francą, nie zaś językiem ojczystym) o tajemniczych przybyszach z zachodu.
Większość nazw w językach obcych łączy się z działalnością handlową, odbywającą się poprzez Szlak Ognia. Z zasady języki używane na zachodzie Kyonu wywodzą się od z nazw miejscowych, przede wszystkim nazwy adezaskiej, lub też z języków Sechtu, są więc pochodną "Adezy". Języki używane na wschodzie Kyonu pochodzą natomiast w przeważającej większości z nazwy ajdyniriańskiej, są więc pochodną "Talonbatu". Wstępują od tego oczywiście nieliczne wyjątki.
Kynografia i dane przyrodnicze
Położenie regionu
Talonbat znajduje się w północno-środkowej części Wielkiej Pustyni Południowej, w obrębie tak zwanego Pasa Życia. Jest to relatywnie niewielki obszar nizinny, o niższej elewacji od otaczających go obszarów, co tworzy swoistą nieckę. Położony jest ponadto pomiędzy dwoma niskimi pasmami gór oraz wzgórz - Górami Keṇḍêp (adz. ܫܡܝ ܟܐܢܩ ܟܢܛܝܦ 'Umê Kâṇig Keṇḍêp [ʔʊ'me: 'kæ:ɳɪg keɳ'ɖe:p]) na południu oraz Górami Ṇêpu (adz. ܫܡܝ ܟܐܢܩ ܢܝܦ 'Umê Kâṇig Ṇêpu [ʔʊ'me: 'kæ:ɳɪg 'ɳe:pʊ]) na północy. Na zachodzie Talonbat oddzielony jest od Kanisji obszarem bezludnych pustkowi, na wschodzie zaś graniczy on z Zagórzem Harruńskim. Koryto Wyschniętej Rzeki (napełniające się okresowo i bardzo rzadko, jedynie podczas najbardziej obfitych lat Czasu Rekina) stanowi niemalże drogę, prowadzącą z Talonbatu na wschód, w kierunku Ajdyniriany.
Obszar Talonbatu nie jest aktywny wulkanicznie. Z rzadka trafiają się jednak niewielkie trzęsienia ziemi, szczególnie na wschodzie. Najwyższym szczytem górskim, znajdującym się w pobliżu Talonbatu, jest położona w Górach Keṇḍêp góra Zâmza (adz. ܫܡܝ ܟܐܢ ܣܐܡܣ 'Umê Kâṇ Zâmza [ʔʊ'me: 'kæ:ɳ 'zæ:mzæ]). Mierzy ona 1515 metrów wysokości.
Klimat
Początek burzy piaskowej, widoczny w południowo-wschodnim Talonbacie.
Jedyny model klimatyczny Talonbatu istnieje w oparciu o model klimatyczny zwany "Wielbłąd i Rekin". Tytułowe oscylacje oceaniczne (tzw. faza wielbłąda - kontynentalne sucha i faza rekina - kontynentalne mokra) mają ogromny, praktycznie kluczowy wpływ na Talonbat, a także cały obszar Wielkiej Pustyni. Decydują one o życiu i śmierci, odpowiadają także za wytworzenie się tak zwanego Pasu Życia oraz okresowego, krótkiego, zielenienia się nieprzyjaznych pustyń. Oscylacje oceaniczne wywarły także ogromny wpływ na kształtowanie się lokalnej cywilizacji oraz kultury i wierzeń Adezów.
Tradycyjnie cykl faz wielbłąda i rekina na obszarze Talonbatu dzielą Adezowie na trzy części:
Czas Wiatru (adz. ܪܝܫܢܠܝܠܣܝܢ Rhê'an-ur-Êṛisyin [ʁe:ʔænʊ're:ɽɪsjɪn]), obejmujący całość Czasu Wielbłąda. Okres suchy, pełen wiatrów znad Pustyni, częstych burz piaskowych.
Czas Ciszy (adz. ܪܝܫܢܗܜܫܝܢ Rhê'an-u-Hađa'iyin ['ʁe:ʔænʊ.hæɗæʔɪjɪn]), obejmujący zimę Czasu Rekina. Słabe wiatry z południa są wtedy niemal całkowicie zatrzymywane przez Góry Keṇḍêp.
Czas Deszczu (adz. ܪܝܫܢܘܐܨܫܛܝܢ Rhê'an-u-Wâsȝu'atyin [ʁe:ʔænʊ'wæ:s:ˤʊʔætjɪn]), obejmujący równonoc i lato Czasu Rekina. Deszcze doprowadzają wtedy do zazielenienia się Pasu Życia.
Faza wielbłąda:
Równonoc. Silne i suche, chociaż umiarkowane pod względem temperatury wiatry wieją znad Wielkiej Pustyni, z południowego-wschodu. Ogromny wyż znajduje się na południe od Morza Płomieni, a słaby wyż na wschód od Talonbatu. Burze piaskowe zdarzają się rzadko. Na południe od Gór Keṇḍêp mogą występować skrajnie wysokie temperatury.
Zima (lato wg terminologii globalnej, gdzie punktem odniesienia jest półkula północna). Bardzo silne, suche wiatry wieją ze wschodu i południowego wschodu. Z uwagi na specyficzne ukształtowanie terenu i położenie między dwoma pasmami górskimi, wiatr ten może w Talonbacie osiągać bardzo wysokie prędkości[5]. W okresie tym burze piaskowe są bardzo częste, przez większą część tego okresu całe niebo nad Talonbatem może być wręcz czerwone od wywiewanego z pustyni piasku. Słaby wyż znajduje się na północnym-zachodzie. Na północ od Gór Ṇêpu (na granicy Todsmerszczyzny) mogą występować skrajnie wysokie temperatury.
Lato (zima wg terminologii globalnej, gdzie punktem odniesienia jest półkula północna). Centralnie nad obszarem Talonbatu znajduje się słaby niż. Niezwykle gorące wiatry wieją zarówno z północy jak i południa, może tam także występować ekstremalnie wysoka temperatura. Centralne położenie niżu, a także obecność Gór Keṇḍêp oraz Ṇêpu, osłania i chroni Talonbat przed tymi wiatrami. Mimo to, jest to jednak najgorętsza część roku. Na szczęście obecność obfitych źródeł wody, w postaci talonbackich jezior, łagodzi okoliczny klimat. W okresie tym również mogą przydarzyć się słabe burze piaskowe lub czerwone niebo, tym razem piasek nawiewany jest raczej z północy.
Faza rekina:
Równonoc. XXX
Zima (lato wg terminologii globalnej, gdzie punktem odniesienia jest półkula północna). XXX
Lato (zima wg terminologii globalnej, gdzie punktem odniesienia jest półkula północna). XXX
