(Nie pokazano 25 wersji utworzonych przez 5 użytkowników)
Linia 1:
Linia 1:
{{Główny artykuł|Kyon}}
{{Kyon Intro}}
Tu będą opisane sposoby liczenia dat przez poszczególne narody Kyonu.
Tu będą opisane sposoby liczenia dat przez poszczególne narody Kyonu.
== Kalendarze stosowane ==
=== Kalendarz Qin ===
=== Kalendarz Qin ===
Kalendarz Qin liczy się od X roku wspólnego kalendarza. Pierwszy dzień roku wypada w X, a dni przestępne występują co X lat.
Naliczanie lat sposobem [[cywilizacja Qin|Qin]] stało się podstawą wspólnego kalendarza, dlatego rok 1 w historiografii tej cywilizacji, oznaczający proklamację [[Cesarstwo Jian|Jian]], zwanego Pierwszym Cesarstwem, jest także pierwszym rokiem w kalendarzu wspólnym – wydarzenie to miało miejsce około 3350 ziemskich lat temu.
Rok kalendarzowy rozpoczyna się u Qin w dzień przesilenia letniego (夏至 ''luánghè'' [lwɐŋ˦˥hɛː˥˩]) i dzieli się na cztery cykle, odpowiadające okresom pomiędzy kolejnymi równonocami i przesileniami, nazywane tak samo jak te dni, ale inaczej zapisywanymi. Dni przestępne doliczane są do poszczególnych okresów w zgodzie z obserwacjami astronomicznymi i stanowią w obszarze kulturowym Qin wielkie święta.
{| class="wikitable"
|-
! Okres
! Nazwa cyklu
! Odpowiadające święto
|-
| od przesilenia letniego do równonocy jesiennej
| 夏典 ''luánghè'' [lɯ̯ɐŋ˦˥hɛː˥˩]
| 夏至 ''luánghè'' [lɯ̯ɐŋ˦˥hɛː˥˩]
|-
| od równonocy jesiennej do przesilenia zimowego
| 秋典 ''qiàshēng'' [t͡ɕʰɑː˥˩ʃɛːŋ˧]
| 秋分 ''qiàshēng'' [t͡ɕʰɑː˥˩ʃɛːŋ˧]
|-
| od przesilenia zimowego do równonocy wiosennej
| 冬典 ''bùthè'' [pʊt˥˩hɛː˥˩]
| 冬至 ''bùthè'' [pʊt˥˩hɛː˥˩]
|-
| od równonocy wiosennej do przesilenia letniego
| 春典 ''nâoshēng'' [nɑːo̯˧˦˧ʃɛːŋ˧]
| 春分 ''nâoshēng'' [nɑːo̯˧˦˧ʃɛːŋ˧]
|}
W periodyzacji Qin istotny jest także podział na Ery (世 ''shì'' [ʃiː˥˩]), z którego bierze się podwójna numeracja lat. Daty w lokalnych kronikach podawane są według następującego wzoru:
<center><big>7343 (汗70) 14秋典</big><br />rok od założenia Jian (skrócona nazwa Ery i rok Ery) dzień i nazwa cyklu</center>
W codziennym uzusie powszechne jest podawanie wyłącznie roku Ery. Poszczególne dni nie mają swoich nazw, nie funkcjonuje też żaden odpowiednik ziemskiego cyklu tygodniowego.
! Era Wschodzącego Słońca<br />日出世<br />shàyōu shì<br />[ʃɑː˥˩jɵʊ̯˧ ʃiː˥˩]
! 日<br />shà
| style="align:center" | 7629
|
|-
| style="align:center" | 7629
! Era Nowej Unii<br />异会一世<br />sín nīngwèn shì<br />[siːn˦˥ niːŋ˧wɛːn˥˩ ʃiː˥˩]
! 会<br />nīng
| style="align:center" | 8074
|
|-
| style="align:center" | 8074
! Era Przebudzenia<br />稣世<br />tuōluòní shì<br />[tʰɯ̯ɵ˧lɯ̯ɔː˥˩niː˦˥ ʃiː˥˩]
! 稣<br />tuō
|
| style="align:center" | Trwająca obecnie Era.
|}
=== Kalendarz Miteński ===
=== Kalendarz Miteński ===
Linia 12:
Linia 155:
=== Kalendarz Olseski ===
=== Kalendarz Olseski ===
Kalendarz olseski liczy się od X roku wspólnego kalendarza. Pierwszy dzień roku wypada w X, a dni przestępne występują co 5 lat (1 dzień dodatkowy) i 150 lat (2 dni dodatkowe). Lata liczy się od początku ery olseskiej (przejęcie władzy przez Sefriego, 1005 lat ziemskich temu). Rok olseski zaczyna się równonocą wiosenną. Kalendarz olseski ma 5 miesięcy (Rúhehĭn, Túhĭn, Pynohĭn, Xelhĭn, Paxahĭn). Miesiąc dzieli się na 3 tygodnie (rojăseb, téb, lodeb), zaś każdy tydzień ma 5 dni (fíjan, otón, huorá, faudva, jedér). Dodatkowe okresy przestępne nazywają się odpowiednio: sáuh síkpsy̆g oraz sáuh fokpsy̆g. Czasami na nazwę tego jednego, lub dwóch dni spotyka się nazwę ''miesiąca'' Kĭn psy̆g.
Kalendarz olseski liczy się od 6280 roku wspólnego kalendarza. Pierwszy dzień roku wypada w równonoc wiosenną, a dni przestępne występują co 5 lat (1 dzień dodatkowy) i 150 lat (2 dni dodatkowe). Lata liczy się od początku ery olseskiej (przejęcie władzy przez Sefriego, 1005 lat ziemskich temu). Kalendarz olseski ma 5 miesięcy (Rúhehĭn, Túhĭn, Pynohĭn, Xelhĭn, Paxahĭn). Miesiąc dzieli się na 3 tygodnie (rojăseb, téb, lodeb), zaś każdy tydzień ma 5 dni (fíjan, otón, huorá, faudva, jedér). Dodatkowe okresy przestępne nazywają się odpowiednio: sáuh síkpsy̆g oraz sáuh fokpsy̆g. Czasami na nazwę tego jednego, lub dwóch dni spotyka się nazwę ''miesiąca'' Kĭn psy̆g.
=== Kalendarz Ajdyniriański ===
=== Kalendarz Ajdyniriański ===
{{Główny artykuł|Vezdāŝaular}}
Współczesny kalendarz ajdyniriański określa się jako '''Vezdāŝaular''' [{{IPA|vɛzdaɬau'lar}}]. Wywodzi się on z ajniadańskiej spuścizny Starożytnego Wschodu. Historia podzielona jest na kilka Er, w których lata liczone są od 1 wzwyż. Po zakończeniu każdej Ery lata zerują się a kolejna rozpoczyna się na powrót od roku 1. Za symboliczny początek obecnej Ery uznaje się tradycyjną datę założenia miasta [[Djyazhoar]]. Rok wspólny, to znaczy rok 8973 wspólnego kalendarza kyońskiego, przypada na rok 5360 Czwartej Ery według kalendarza Vezdāŝaular.
Tu będą opisane sposoby liczenia dat przez poszczególne narody Kyonu.
Kalendarze stosowane
Kalendarz Qin
Naliczanie lat sposobem Qin stało się podstawą wspólnego kalendarza, dlatego rok 1 w historiografii tej cywilizacji, oznaczający proklamację Jian, zwanego Pierwszym Cesarstwem, jest także pierwszym rokiem w kalendarzu wspólnym – wydarzenie to miało miejsce około 3350 ziemskich lat temu.
Rok kalendarzowy rozpoczyna się u Qin w dzień przesilenia letniego (夏至 luánghè [lwɐŋ˦˥hɛː˥˩]) i dzieli się na cztery cykle, odpowiadające okresom pomiędzy kolejnymi równonocami i przesileniami, nazywane tak samo jak te dni, ale inaczej zapisywanymi. Dni przestępne doliczane są do poszczególnych okresów w zgodzie z obserwacjami astronomicznymi i stanowią w obszarze kulturowym Qin wielkie święta.
Okres
Nazwa cyklu
Odpowiadające święto
od przesilenia letniego do równonocy jesiennej
夏典 luánghè [lɯ̯ɐŋ˦˥hɛː˥˩]
夏至 luánghè [lɯ̯ɐŋ˦˥hɛː˥˩]
od równonocy jesiennej do przesilenia zimowego
秋典 qiàshēng [t͡ɕʰɑː˥˩ʃɛːŋ˧]
秋分 qiàshēng [t͡ɕʰɑː˥˩ʃɛːŋ˧]
od przesilenia zimowego do równonocy wiosennej
冬典 bùthè [pʊt˥˩hɛː˥˩]
冬至 bùthè [pʊt˥˩hɛː˥˩]
od równonocy wiosennej do przesilenia letniego
春典 nâoshēng [nɑːo̯˧˦˧ʃɛːŋ˧]
春分 nâoshēng [nɑːo̯˧˦˧ʃɛːŋ˧]
W periodyzacji Qin istotny jest także podział na Ery (世 shì [ʃiː˥˩]), z którego bierze się podwójna numeracja lat. Daty w lokalnych kronikach podawane są według następującego wzoru:
7343 (汗70) 14秋典 rok od założenia Jian (skrócona nazwa Ery i rok Ery) dzień i nazwa cyklu
W codziennym uzusie powszechne jest podawanie wyłącznie roku Ery. Poszczególne dni nie mają swoich nazw, nie funkcjonuje też żaden odpowiednik ziemskiego cyklu tygodniowego.
Ery Qin
Od
Nazwa
Skrót
Do
Uwagi
Era Zacienionej Drogi 樾落後世 xiâo wóhēng shì [ɕɑːo̯˦˥ wɔː˦˥həŋ˧ ʃiː˥˩]
樾 xiâo
-1
W tej Erze lata liczone są ujemnie.
1
Era Dynastii Jian 朝扽世 dá jiân shì [tɑː˦˥ t͡ɕɐn˧˦˧ ʃiː˥˩]
扽 jiân
445
445
Era Dynastii Long 朝冏世 dá lōng shì [tɑː˦˥ lɵŋ˧ ʃiː˥˩]
冏 lōng
1050
1050
Era Ośmiu Królów 王八世 héi tò shì [hɘɪ̯˦˥ tʰɔː˥˩ ʃiː˥˩]
八 tò
1246
1246
Era Dynastii Hua 朝蛺世 dá huá shì [tɑː˦˥ hɯ̯ɑː˦˥ ʃiː˥˩]
蛺 huá
2077
2077
Era Cichej Śmierci 終睦世 buēyún shì [pɯ̯ɛː˧juːn˦˥ ʃiː˥˩]
睦 yún
2149
2149
Era Dynastii Guang 朝光世 dá guàng shì [tɑː˦˥ kɯ̯ɐŋ˥˩ ʃiː˥˩]
光 guàng
3503
3503
Era Zamkniętych Wrót 关闭门世 tàpqià nìn shì [tʰɐp˥˩t͡ɕʰɑː˥˩ niːn˥˩ ʃiː˥˩]
关 tàp
3811
3811
Era Nowej Dynastii Guang 朝异光世 dá sínguàng shì [tɑː˦˥ siːn˦˥kɯ̯ɐŋ˥˩ ʃiː˥˩]
异 sín
4186
4186
Era Jednego Qin 民一世 qînwèn shì [t͡ɕiːnwɛːn˥˩ ʃiː˥˩]
一 wèn
4470
4470
Era Siedmiu Masek 假七世 lèklāng shì [lək˥˩lɑːŋ˧ ʃiː˥˩]
假 lèk
4862
4862
Era Obcej Władzy 番规世 làiyé shì [lɐɪ̯˥˩jɛː˦˥ ʃiː˥˩]
番 lài
5762
5762
Era Powtórzonego Porządku 井又世 zhōng hàpxiâ shì [t͡ʃɔːŋ˧ hɑːp˥˩ɕɑː˧˦˧ ʃiː˥˩]
井 zhōng
7274
7274
Era Chana Tarolaugra 牛汗世 táluó'èr bêi shì [tʰɐ˦˥lɯ̯ɵ˦˥ʔɛːr˥˩ bɘɪ̯˧˦˧ ʃiː˥˩]
牛 tá
7402
7402
Era Wschodzącego Słońca 日出世 shàyōu shì [ʃɑː˥˩jɵʊ̯˧ ʃiː˥˩]
日 shà
7629
7629
Era Nowej Unii 异会一世 sín nīngwèn shì [siːn˦˥ niːŋ˧wɛːn˥˩ ʃiː˥˩]
会 nīng
8074
8074
Era Przebudzenia 稣世 tuōluòní shì [tʰɯ̯ɵ˧lɯ̯ɔː˥˩niː˦˥ ʃiː˥˩]
稣 tuō
Trwająca obecnie Era.
Kalendarz Miteński
Kalendarz Neszyjski
Kalendarz Sechtoński
Kalendarz Olseski
Kalendarz olseski liczy się od 6280 roku wspólnego kalendarza. Pierwszy dzień roku wypada w równonoc wiosenną, a dni przestępne występują co 5 lat (1 dzień dodatkowy) i 150 lat (2 dni dodatkowe). Lata liczy się od początku ery olseskiej (przejęcie władzy przez Sefriego, 1005 lat ziemskich temu). Kalendarz olseski ma 5 miesięcy (Rúhehĭn, Túhĭn, Pynohĭn, Xelhĭn, Paxahĭn). Miesiąc dzieli się na 3 tygodnie (rojăseb, téb, lodeb), zaś każdy tydzień ma 5 dni (fíjan, otón, huorá, faudva, jedér). Dodatkowe okresy przestępne nazywają się odpowiednio: sáuh síkpsy̆g oraz sáuh fokpsy̆g. Czasami na nazwę tego jednego, lub dwóch dni spotyka się nazwę miesiąca Kĭn psy̆g.
Współczesny kalendarz ajdyniriański określa się jako Vezdāŝaular [vɛzdaɬau'lar]. Wywodzi się on z ajniadańskiej spuścizny Starożytnego Wschodu. Historia podzielona jest na kilka Er, w których lata liczone są od 1 wzwyż. Po zakończeniu każdej Ery lata zerują się a kolejna rozpoczyna się na powrót od roku 1. Za symboliczny początek obecnej Ery uznaje się tradycyjną datę założenia miasta Djyazhoar. Rok wspólny, to znaczy rok 8973 wspólnego kalendarza kyońskiego, przypada na rok 5360 Czwartej Ery według kalendarza Vezdāŝaular.
