(Nie pokazano 3 wersji utworzonych przez 3 użytkowników)
Linia 1:
Linia 1:
{{Główny artykuł|Kyon}}
{{Kyon Intro}}
Tu będą opisane sposoby liczenia dat przez poszczególne narody Kyonu.
Tu będą opisane sposoby liczenia dat przez poszczególne narody Kyonu.
Linia 155:
Linia 155:
=== Kalendarz Olseski ===
=== Kalendarz Olseski ===
Kalendarz olseski liczy się od 2693 roku wspólnego kalendarza. Pierwszy dzień roku wypada w równonoc wiosenną, a dni przestępne występują co 5 lat (1 dzień dodatkowy) i 150 lat (2 dni dodatkowe). Lata liczy się od początku ery olseskiej (przejęcie władzy przez Sefriego, 1005 lat ziemskich temu). Kalendarz olseski ma 5 miesięcy (Rúhehĭn, Túhĭn, Pynohĭn, Xelhĭn, Paxahĭn). Miesiąc dzieli się na 3 tygodnie (rojăseb, téb, lodeb), zaś każdy tydzień ma 5 dni (fíjan, otón, huorá, faudva, jedér). Dodatkowe okresy przestępne nazywają się odpowiednio: sáuh síkpsy̆g oraz sáuh fokpsy̆g. Czasami na nazwę tego jednego, lub dwóch dni spotyka się nazwę ''miesiąca'' Kĭn psy̆g.
Kalendarz olseski liczy się od 6280 roku wspólnego kalendarza. Pierwszy dzień roku wypada w równonoc wiosenną, a dni przestępne występują co 5 lat (1 dzień dodatkowy) i 150 lat (2 dni dodatkowe). Lata liczy się od początku ery olseskiej (przejęcie władzy przez Sefriego, 1005 lat ziemskich temu). Kalendarz olseski ma 5 miesięcy (Rúhehĭn, Túhĭn, Pynohĭn, Xelhĭn, Paxahĭn). Miesiąc dzieli się na 3 tygodnie (rojăseb, téb, lodeb), zaś każdy tydzień ma 5 dni (fíjan, otón, huorá, faudva, jedér). Dodatkowe okresy przestępne nazywają się odpowiednio: sáuh síkpsy̆g oraz sáuh fokpsy̆g. Czasami na nazwę tego jednego, lub dwóch dni spotyka się nazwę ''miesiąca'' Kĭn psy̆g.
=== Kalendarz Ajdyniriański ===
=== Kalendarz Ajdyniriański ===
Współczesny kalendarz ajdyniriański wywodzi się jeszcze z ajniadańskiej spuścizny Starożytnego Wschodu. Historia podzielona jest na cztery Ery (''Xoshrin'' [ksɔʃɾin]), w których lata liczone są od 1 wzwyż. Po zakończeniu jednej Ery lata zerują się a kolejna rozpoczyna się na powrót od roku 1. Obecna Era rozpoczęła się wraz z założeniem miasta [[Djyazhoar]] i to od tej daty naliczane są kolejne lata. Wedle tradycji wydarzenie to miało miejsce około 2000 lat ziemskich temu. (5360 lat kyońskich temu)
{{Główny artykuł|Vezdāŝaular}}
Ajdyniriański rok kalendarzowy rozpoczyna się w równonoc wiosenną, wielkim świętem ''Djyaonwayr'' [d͡ʑjaɔnwajɾ]. Dzieli się na 5 miesięcy (''unąd'' [unãd]), z których każdy liczy 15 dni, każdy jest również poświęcony innemu bóstwu. Dodatkowo, zgodnie z ajdyniriańską astrologią, miesiącom przyporządkowanych jest 5 z 7 tak zwanych Cesarskich Gwiazd (''Xiryāya Khshāyarani'' [ksiɾja:ja χʃa:jaɾaɲi]), dwie ostatnie odnoszą się natomiast do Losu i samego Imperatora.
Współczesny kalendarz ajdyniriański określa się jako '''Vezdāŝaular''' [{{IPA|vɛzdaɬau'lar}}]. Wywodzi się on z ajniadańskiej spuścizny Starożytnego Wschodu. Historia podzielona jest na kilka Er, w których lata liczone są od 1 wzwyż. Po zakończeniu każdej Ery lata zerują się a kolejna rozpoczyna się na powrót od roku 1. Za symboliczny początek obecnej Ery uznaje się tradycyjną datę założenia miasta [[Djyazhoar]]. Rok wspólny, to znaczy rok 8973 wspólnego kalendarza kyońskiego, przypada na rok 5360 Czwartej Ery według kalendarza Vezdāŝaular.
Pozostałe 3 największe ajdyniriańskie święta odbywają się w dzień przesilenia letniego (drugi miesiąc), równonocy jesiennej (trzeci miesiąc) i przesilenia zimowego (czwarty miesiąc). Ponadto istnieją również inne mniejsze święta ku czci pozostałych bogów czy z okazji rocznicy jakiś ważnych wydarzeń.
Ostatni, piąty miesiąc jest jedynym w którym niema żadnego głównego święta.
Nie występuje żaden odpowiednik cyklu tygodniowego, poszczególne dni miesięcy nazywają się dosłownie "Dzień Pierwszy" (''Ekhrirwayr''), "Dzień Drugi" (''Lāwirwayr''), "Dzień Trzeci" (''Azhirwayr''), i tak dalej.
Co 5 lat do miesiąca Ęlędāmi dodaje się jeden dodatkowy dzień, dwa dodatkowe co 150, a 3 co 3000 lat.
Daty podaje się numerycznie, w kolejności: dzień, miesiąc, rok. W oficjalnych dokumentach państwowych na końcu widnieje dodatkowo obecna era.
Dla przykładu:
<center>[[Plik:Daty.png|200px]]<br/><big>14.3.1999.4</big><br />dzień miesiąca, miesiąc, rok i numer ery</center>
==== Ajdyniriańskie Ery ====
{| width="600px" class="wikitable"
! width=15% | Od
! width=30% | Nazwa
! width=15% | Do
! Uwagi
|-
| Utworzenie wszechświata
! Era Początku <br />Xoshrin Egwénu<br /> [ksɔʃɾin egʷejnu]
| Stworzenie człowieka
| W tej erze nie podaje się żadnych dat, gdyż wydarzenia z tego okresu są czysto mitologiczne i nawet najwyżsi kapłani nie ośmielają się mierzyć Czasu Bogów, jest to bowiem poza ludzkimi możliwościami.
|-
| Stworzenie człowieka
! Era Chwały<br />Xoshrin Cazhifyazhi<br /> [ksɔʃɾin t͡saʐifjaʐi]
| Upadek Pierwszego Królestwa
| Są to czasy w których mity i legendy mieszają się z udokumentowaną historią, czasy gdy Bogowie chodzili po ziemi. Czasy chwały, które wedle pradawnych ksiąg trwały 100 000 lat. Niewiele jest o nich pewne prócz tego, że skończyły się około 2300 lat ziemskich temu.
|-
| Upadek Pierwszego Królestwa <br/> 1 <br/> (2809)
! Era Milczenia <br />Xoshrin Naptiris<br /> [ksɔʃɾin naptiɾis]
| Założenie miasta Djyazhoar <br/> 804 <br/> (3613)
| Czasy Wielkiej Wędrówki, trwające 804 lata kyońskie, czyli ok 300 lat ziemskich. W nawiasie zapisano daty w uniwersalnym kalendarzu kyońskim.
|-
| Założenie miasta Djyazhoar <br/> 1 <br/> (3613)
! Era Odnowy<br />Xoshrin Eḱadjyaozhi<br /> [ksɔʃɾin ek'ad͡ʑjaɔʐi]
|
| style="align:center" | Trwająca obecnie Era.
|}
Obecny rok ajdyniriańskiego kalendarza to rok '''5360 Czwartej Ery'''.
Tu będą opisane sposoby liczenia dat przez poszczególne narody Kyonu.
Kalendarze stosowane
Kalendarz Qin
Naliczanie lat sposobem Qin stało się podstawą wspólnego kalendarza, dlatego rok 1 w historiografii tej cywilizacji, oznaczający proklamację Jian, zwanego Pierwszym Cesarstwem, jest także pierwszym rokiem w kalendarzu wspólnym – wydarzenie to miało miejsce około 3350 ziemskich lat temu.
Rok kalendarzowy rozpoczyna się u Qin w dzień przesilenia letniego (夏至 luánghè [lwɐŋ˦˥hɛː˥˩]) i dzieli się na cztery cykle, odpowiadające okresom pomiędzy kolejnymi równonocami i przesileniami, nazywane tak samo jak te dni, ale inaczej zapisywanymi. Dni przestępne doliczane są do poszczególnych okresów w zgodzie z obserwacjami astronomicznymi i stanowią w obszarze kulturowym Qin wielkie święta.
Okres
Nazwa cyklu
Odpowiadające święto
od przesilenia letniego do równonocy jesiennej
夏典 luánghè [lɯ̯ɐŋ˦˥hɛː˥˩]
夏至 luánghè [lɯ̯ɐŋ˦˥hɛː˥˩]
od równonocy jesiennej do przesilenia zimowego
秋典 qiàshēng [t͡ɕʰɑː˥˩ʃɛːŋ˧]
秋分 qiàshēng [t͡ɕʰɑː˥˩ʃɛːŋ˧]
od przesilenia zimowego do równonocy wiosennej
冬典 bùthè [pʊt˥˩hɛː˥˩]
冬至 bùthè [pʊt˥˩hɛː˥˩]
od równonocy wiosennej do przesilenia letniego
春典 nâoshēng [nɑːo̯˧˦˧ʃɛːŋ˧]
春分 nâoshēng [nɑːo̯˧˦˧ʃɛːŋ˧]
W periodyzacji Qin istotny jest także podział na Ery (世 shì [ʃiː˥˩]), z którego bierze się podwójna numeracja lat. Daty w lokalnych kronikach podawane są według następującego wzoru:
7343 (汗70) 14秋典 rok od założenia Jian (skrócona nazwa Ery i rok Ery) dzień i nazwa cyklu
W codziennym uzusie powszechne jest podawanie wyłącznie roku Ery. Poszczególne dni nie mają swoich nazw, nie funkcjonuje też żaden odpowiednik ziemskiego cyklu tygodniowego.
Ery Qin
Od
Nazwa
Skrót
Do
Uwagi
Era Zacienionej Drogi 樾落後世 xiâo wóhēng shì [ɕɑːo̯˦˥ wɔː˦˥həŋ˧ ʃiː˥˩]
樾 xiâo
-1
W tej Erze lata liczone są ujemnie.
1
Era Dynastii Jian 朝扽世 dá jiân shì [tɑː˦˥ t͡ɕɐn˧˦˧ ʃiː˥˩]
扽 jiân
445
445
Era Dynastii Long 朝冏世 dá lōng shì [tɑː˦˥ lɵŋ˧ ʃiː˥˩]
冏 lōng
1050
1050
Era Ośmiu Królów 王八世 héi tò shì [hɘɪ̯˦˥ tʰɔː˥˩ ʃiː˥˩]
八 tò
1246
1246
Era Dynastii Hua 朝蛺世 dá huá shì [tɑː˦˥ hɯ̯ɑː˦˥ ʃiː˥˩]
蛺 huá
2077
2077
Era Cichej Śmierci 終睦世 buēyún shì [pɯ̯ɛː˧juːn˦˥ ʃiː˥˩]
睦 yún
2149
2149
Era Dynastii Guang 朝光世 dá guàng shì [tɑː˦˥ kɯ̯ɐŋ˥˩ ʃiː˥˩]
光 guàng
3503
3503
Era Zamkniętych Wrót 关闭门世 tàpqià nìn shì [tʰɐp˥˩t͡ɕʰɑː˥˩ niːn˥˩ ʃiː˥˩]
关 tàp
3811
3811
Era Nowej Dynastii Guang 朝异光世 dá sínguàng shì [tɑː˦˥ siːn˦˥kɯ̯ɐŋ˥˩ ʃiː˥˩]
异 sín
4186
4186
Era Jednego Qin 民一世 qînwèn shì [t͡ɕiːnwɛːn˥˩ ʃiː˥˩]
一 wèn
4470
4470
Era Siedmiu Masek 假七世 lèklāng shì [lək˥˩lɑːŋ˧ ʃiː˥˩]
假 lèk
4862
4862
Era Obcej Władzy 番规世 làiyé shì [lɐɪ̯˥˩jɛː˦˥ ʃiː˥˩]
番 lài
5762
5762
Era Powtórzonego Porządku 井又世 zhōng hàpxiâ shì [t͡ʃɔːŋ˧ hɑːp˥˩ɕɑː˧˦˧ ʃiː˥˩]
井 zhōng
7274
7274
Era Chana Tarolaugra 牛汗世 táluó'èr bêi shì [tʰɐ˦˥lɯ̯ɵ˦˥ʔɛːr˥˩ bɘɪ̯˧˦˧ ʃiː˥˩]
牛 tá
7402
7402
Era Wschodzącego Słońca 日出世 shàyōu shì [ʃɑː˥˩jɵʊ̯˧ ʃiː˥˩]
日 shà
7629
7629
Era Nowej Unii 异会一世 sín nīngwèn shì [siːn˦˥ niːŋ˧wɛːn˥˩ ʃiː˥˩]
会 nīng
8074
8074
Era Przebudzenia 稣世 tuōluòní shì [tʰɯ̯ɵ˧lɯ̯ɔː˥˩niː˦˥ ʃiː˥˩]
稣 tuō
Trwająca obecnie Era.
Kalendarz Miteński
Kalendarz Neszyjski
Kalendarz Sechtoński
Kalendarz Olseski
Kalendarz olseski liczy się od 6280 roku wspólnego kalendarza. Pierwszy dzień roku wypada w równonoc wiosenną, a dni przestępne występują co 5 lat (1 dzień dodatkowy) i 150 lat (2 dni dodatkowe). Lata liczy się od początku ery olseskiej (przejęcie władzy przez Sefriego, 1005 lat ziemskich temu). Kalendarz olseski ma 5 miesięcy (Rúhehĭn, Túhĭn, Pynohĭn, Xelhĭn, Paxahĭn). Miesiąc dzieli się na 3 tygodnie (rojăseb, téb, lodeb), zaś każdy tydzień ma 5 dni (fíjan, otón, huorá, faudva, jedér). Dodatkowe okresy przestępne nazywają się odpowiednio: sáuh síkpsy̆g oraz sáuh fokpsy̆g. Czasami na nazwę tego jednego, lub dwóch dni spotyka się nazwę miesiąca Kĭn psy̆g.
Współczesny kalendarz ajdyniriański określa się jako Vezdāŝaular [vɛzdaɬau'lar]. Wywodzi się on z ajniadańskiej spuścizny Starożytnego Wschodu. Historia podzielona jest na kilka Er, w których lata liczone są od 1 wzwyż. Po zakończeniu każdej Ery lata zerują się a kolejna rozpoczyna się na powrót od roku 1. Za symboliczny początek obecnej Ery uznaje się tradycyjną datę założenia miasta Djyazhoar. Rok wspólny, to znaczy rok 8973 wspólnego kalendarza kyońskiego, przypada na rok 5360 Czwartej Ery według kalendarza Vezdāŝaular.
